Nhật Bản lên kế hoạch thành lập cơ quan tình báo quốc gia đầu tiên kể từ sau Thế chiến thứ hai trong nỗ lực hiện đại hóa năng lực phòng thủ trước các hoạt động gián điệp, can thiệp và các cuộc tấn công khác từ những đối thủ nước ngoài.

Thủ tướng Takaichi muốn củng cố năng lực quốc phòng và tình báo Nhật Bản. Ảnh: Getty Images

Diện mạo cơ quan mới

Thượng viện Nhật Bản đã thông qua dự luật thành lập cơ quan mới vào tháng 5, một tháng sau khi Hạ viện phê chuẩn. Sau nhiều thập kỷ dựa vào sự hỗ trợ tình báo của Mỹ và theo đuổi lập trường hòa bình được nêu trong Hiến pháp, Thủ tướng Sanae Takaichi mô tả đạo luật này là “bước đi đầu tiên” hướng tới việc tăng cường năng lực hoạt động tình báo của đất nước.

Bà Takaichi không xây dựng cơ quan mới của Nhật tương tự Cục Tình báo Trung ương Mỹ (CIA), nhưng tờ The New York Times cho biết các đồng minh phương Tây, bao gồm Mỹ, Đức và Úc đang tư vấn cho Chính phủ Nhật Bản trong quá trình thành lập tổ chức mới.

Đạo luật mới sẽ thành lập 2 cơ quan: Hội đồng Tình báo Quốc gia (NIC), đóng vai trò là trung tâm chỉ huy của chính phủ về thu thập và phân tích thông tin tình báo; và một cơ quan phụ trách các hoạt động tình báo. Văn phòng Tình báo và Nghiên cứu nội các (CIRO) hiện hành sẽ được chuyển đổi thành NIC và Cục Tình báo Quốc gia theo mô hình tập trung.

Hiện nay, quyền lực chính trị của cơ quan tình báo Nhật Bản khá yếu, do CIRO khi thành lập vào năm 1952 không được trao bất kỳ thẩm quyền pháp lý nào về hoạt động tình báo.

Được hậu thuẫn bởi ngân sách khoảng 407 triệu USD, cơ quan tình báo mới dự kiến sẽ đi vào hoạt động trong tháng 12 năm nay. Trong giai đoạn đầu, lực lượng nhân sự có thể lên tới hàng trăm người, bao gồm kỹ sư phần mềm, chuyên gia an ninh mạng và các nhân viên liên lạc được cử làm việc ở nước ngoài. Khi chính thức hoạt động, cơ quan này sẽ trở thành đầu mối trung tâm của mạng lưới tình báo Nhật Bản, điều phối khoảng 33.000 nhân sự đang thực hiện công tác tình báo trên toàn bộ bộ máy chính phủ.

Mục tiêu của Nhật Bản

Điều 9 của Hiến pháp Nhật Bản, được soạn thảo vào năm 1947 (ngay sau khi Thế chiến thứ hai kết thúc), đã từ bỏ chiến tranh và từ đấy đến nay quốc gia Đông Bắc Á chưa từng có cơ quan tình báo đối ngoại của riêng mình. Thay vào đó, Nhật dựa vào Mỹ.

Giờ đây, Nhật Bản lập luận rằng nước này đang phải đối mặt với các mối đe dọa từ một số quốc gia láng giềng như CHDCND Triều Tiên, Nga và Trung Quốc, do vậy cần có cơ quan tình báo quốc gia để đối phó. 

Ken Kotani, giáo sư tại Đại học Nihon (Nhật Bản), giải thích thêm rằng trong thời kỳ Chiến tranh Lạnh, chính sách đối ngoại và an ninh quốc gia của Tokyo chủ yếu theo chân Mỹ. “Nhưng gần đây, đặc biệt là trong giai đoạn chính quyền Mỹ dưới thời Tổng thống Donald Trump, Nhật đã từng bước theo đuổi chính sách của riêng mình”, ông Kotani lưu ý.

Ông Trump nhiều lần cáo buộc các đồng minh của Mỹ không chi đủ tiền cho quốc phòng của chính mình và phụ thuộc vào sự hỗ trợ từ Washington. Nhà lãnh đạo này cũng hoài nghi về các liên minh của Mỹ và không rõ ràng đối với kịch bản lực lượng quân sự mạnh nhất thế giới bảo vệ các quốc gia nhỏ hơn. Đó là lý do “Nhật cần tự mình thu thập thông tin tình báo”, theo Giáo sư Kotani.

Do luật chống gián điệp của Nhật Bản hiện nay còn hạn chế, các hoạt động tình báo của nước ngoài tương đối dễ dàng tránh lệnh trừng phạt. Bà Takaichi cũng đang thúc đẩy siết chặt luật này.

Tuy nhiên, Trung Quốc đã lên tiếng phản đối kế hoạch lập cơ quan tình báo quốc gia của Nhật, cáo buộc Thủ tướng Takaichi “kích động chủ nghĩa quân phiệt”.

HẠNH NGUYÊN (Theo Al Jazeera, NDTV)