Lãi suất huy động tại một số ngân hàng đã chạm mốc 10%/năm, mức cao nhất trên thị trường hiện nay, mở màn cuộc cạnh tranh hút vốn ngày càng quyết liệt. Đằng sau cuộc đua này không đơn thuần là chiến lược giành thị phần tiền gửi, mà phản ánh áp lực thanh khoản của hệ thống ngân hàng khi tín dụng tăng nhanh hơn huy động.

Lãi suất lên 10%/năm

Giữa tháng 7/2026, thị trường tiền gửi bước vào giai đoạn cạnh tranh gay gắt, khi nhiều ngân hàng đồng loạt điều chỉnh lãi suất huy động. 

Lãi suất cao đã hút tiền gửi vào ngân hàng. Ảnh minh họa

Theo giới phân tích tài chính, nếu trước đây cuộc đua chủ yếu diễn ra ở nhóm ngân hàng quy mô nhỏ, thì nay đã lan rộng sang nhiều ngân hàng thương mại cổ phần, thông qua các chương trình lãi suất thỏa thuận, chứng chỉ tiền gửi và ưu đãi trên nền tảng ngân hàng số. Đằng sau mức lãi suất lên tới 10%/năm không chỉ là cuộc cạnh tranh giành khách hàng, mà còn là sự phản ánh áp lực thanh khoản ngày càng lớn của toàn hệ thống ngân hàng.

Tính đến giữa tháng 7/2026, PVcomBank có mức lãi suất huy động cao nhất thị trường khi áp dụng 10%/năm cho khoản tiền gửi mới từ 2.000 tỷ đồng trở lên, kỳ hạn 12 - 13 tháng. Đây là mức lãi suất đặc biệt dành cho khách hàng có số dư rất lớn, nhưng vẫn cho thấy nhu cầu huy động vốn của ngân hàng ở mức cao.

Ở chiều ngược lại, SCB tiếp tục là ngân hàng niêm yết mức lãi suất thấp nhất, phổ biến khoảng 2 - 4%/năm tùy kỳ hạn. Khoảng cách lên tới 6 - 8 điểm phần trăm giữa hai đầu thị trường cho thấy sự phân hóa ngày càng rõ về khả năng huy động vốn và sức ép thanh khoản của từng nhóm ngân hàng.

Ngay sau PVcomBank là nhóm ngân hàng thương mại cổ phần, có mức lãi suất trung bình từ 7 - 8%/năm trên biểu niêm yết. Trong đó, ACB đang dẫn đầu kỳ hạn 12 tháng với mức 7,3%/năm, tiếp đến là Saigonbank và Bac A Bank với lãi suất khoảng 7,1 - 7,2%/năm.

Ở kênh ngân hàng số, cuộc cạnh tranh còn sôi động hơn khi MB triển khai chương trình cộng lãi bằng voucher trên ứng dụng, nâng lãi suất thực nhận kỳ hạn 6 tháng lên 8%/năm. Một số ngân hàng khác cũng áp dụng hình thức cộng thưởng hoặc lãi suất thỏa thuận đối với khách hàng gửi số tiền lớn nhằm gia tăng sức hấp dẫn.

Trong khi đó, nhóm ngân hàng có vốn Nhà nước chi phối gồm Agribank, BIDV, Vietcombank và VietinBank vẫn duy trì mặt bằng lãi suất ổn định, thấp hơn đáng kể so với khối ngân hàng tư nhân. Với lợi thế về quy mô vốn, mạng lưới và nguồn tiền gửi không kỳ hạn (CASA), nhóm ngân hàng này chưa chịu áp lực lớn trong cuộc đua huy động và tiếp tục đóng vai trò "mỏ neo" ổn định mặt bằng lãi suất trên thị trường.

Theo giới phân tích, điểm đáng chú ý của cuộc đua lãi suất năm nay là sự thay đổi trong cách các ngân hàng cạnh tranh. Thay vì chỉ nâng biểu lãi suất niêm yết như trước, nhiều nhà băng chuyển sang các chương trình lãi suất thực nhận, cộng thưởng trên ngân hàng số, phát hành chứng chỉ tiền gửi hoặc áp dụng mức lãi suất thỏa thuận cho khách hàng có số dư lớn. Cách làm này giúp ngân hàng linh hoạt thu hút dòng tiền mà không tạo áp lực phải điều chỉnh đồng loạt mặt bằng lãi suất trên toàn hệ thống.

VietinBank vẫn duy trì mặt bằng lãi suất ổn định, thấp hơn đáng kể so với khối ngân hàng tư nhân. Ảnh minh họa: NH

Trao đổi với báo chí, TS. Nguyễn Văn Lộc, Giám đốc Chương trình đào tạo Kinh doanh Thương mại, Đại học Phenikaa, cho rằng nguyên nhân sâu xa của cuộc đua lãi suất không nằm ở chiến lược cạnh tranh thị phần mà xuất phát từ áp lực cân đối nguồn vốn. Nhiều ngân hàng đã đẩy mạnh cho vay trung và dài hạn như mua nhà, bất động sản, nhà xưởng, trong khi tiền gửi huy động được chủ yếu mang kỳ hạn ngắn. "Đó là lý do một số ngân hàng chấp nhận huy động với mức trên 9%/năm thay vì 6 - 7% như biểu niêm yết", ông Lộc nói.

Theo số liệu của Ngân hàng Nhà nước, đến ngày 25/6/2026, tăng trưởng tín dụng toàn hệ thống đạt 7,41%, trong khi huy động vốn chỉ tăng 5,02%. Khoảng cách ngày càng lớn giữa tốc độ cho vay và huy động, khiến nhiều ngân hàng phải đẩy mạnh huy động tiền gửi để đáp ứng nhu cầu vốn cũng như các tỷ lệ an toàn theo quy định.

Công ty Chứng khoán MBS ước tính, khoảng cách giữa tổng dư nợ tín dụng và tổng vốn huy động toàn hệ thống đã vượt mốc 1,4 triệu tỷ đồng. Công ty Chứng khoán VDSC đưa ra con số cao hơn, ước tính khoảng cách này đã chạm ngưỡng 2,5 triệu tỷ đồng, kéo tỷ lệ cho vay trên huy động (LDR) của toàn hệ thống lên khoảng 114 - 117%. Điều này đồng nghĩa, lượng vốn đưa ra nền kinh tế đang tăng nhanh hơn khả năng huy động trở lại, buộc các ngân hàng phải cạnh tranh quyết liệt để bổ sung nguồn vốn đầu vào.

Một nguyên nhân quan trọng khác đến từ tiến độ giải ngân đầu tư công. Trong khi thu ngân sách Nhà nước đạt khoảng 62% dự toán sau 6 tháng đầu năm, tỷ lệ giải ngân vốn đầu tư công mới đạt khoảng 35,5%. Lượng tiền lớn tạm thời nằm tại Kho bạc Nhà nước thay vì quay trở lại nền kinh tế đã làm giảm nguồn vốn giá rẻ của các ngân hàng thương mại, khiến áp lực huy động vốn càng gia tăng.

Các chuyên gia tài chính cho rằng, những điều chỉnh chính sách gần đây như Thông tư 08/2026/TT-NHNN cho phép tính một phần tiền gửi Kho bạc Nhà nước vào tỷ lệ LDR, hay Thông tư 25/2026/TT-NHNN nâng tỷ lệ sử dụng vốn ngắn hạn cho vay trung, dài hạn từ 30% lên 40%, chủ yếu giúp mở rộng dư địa tín dụng về mặt kỹ thuật. Tuy nhiên, các chính sách này chưa tạo thêm dòng tiền thực cho nền kinh tế, do đó chưa đủ để làm dịu cuộc đua huy động vốn đang diễn ra trên thị trường.

Tại Hội nghị sơ kết hoạt động ngân hàng 6 tháng đầu năm 2026, Phó Thống đốc Ngân hàng Nhà nước Đoàn Thái Sơn cho biết, cơ quan điều hành sẽ tiếp tục duy trì lãi suất điều hành ở mức thấp, tạo điều kiện để các tổ chức tín dụng tiếp cận nguồn vốn với chi phí hợp lý, đồng thời giám sát chặt việc huy động vốn nhằm tránh hình thành cuộc đua lãi suất trên diện rộng. Điều đó cũng lý giải vì sao, dù chính sách tiền tệ đã có những tín hiệu nới lỏng hơn, mặt bằng lãi suất huy động vẫn chưa có dấu hiệu giảm nhiệt.

Áp lực đè doanh nghiệp

Lãi suất huy động tăng giúp người có tiền nhàn rỗi hưởng lợi sau thời gian dài mặt bằng lãi suất duy trì ở mức thấp. Với nhiều ngân hàng áp dụng lãi suất 7 - 8%/năm, thậm chí lên tới 10%/năm đối với các khoản tiền gửi lớn, kênh tiết kiệm trở nên hấp dẫn hơn trong bối cảnh thị trường bất động sản phục hồi chậm, còn chứng khoán vẫn chịu tác động từ những biến động của kinh tế thế giới.

Lãi suất huy động tăng kéo lãi suất cho vay tăng, đặc biệt là lãi suất cho vay bất động sản. 

Tuy nhiên, phía sau lợi ích của người gửi tiền là áp lực ngày càng lớn đối với hệ thống ngân hàng và doanh nghiệp. Theo chuyên gia tài chính - ngân hàng Nguyễn Trí Hiếu, khi lãi suất huy động tăng, lãi suất cho vay khó có thể giảm như kỳ vọng của Chính phủ và Ngân hàng Nhà nước. Với mức chênh lệch đầu vào - đầu ra khoảng 3%, chi phí huy động vốn tăng sẽ sớm phản ánh vào mặt bằng lãi suất cho vay.

Hiện nhiều ngân hàng vẫn duy trì các gói tín dụng ưu đãi dành cho doanh nghiệp sản xuất, xuất khẩu, nông nghiệp và doanh nghiệp nhỏ và vừa với lãi suất khoảng 5 - 8%/năm. Tuy nhiên, việc phải huy động vốn với chi phí ngày càng cao trong khi vẫn giữ lãi suất cho vay ở mức thấp sẽ tạo áp lực lên lợi nhuận của các tổ chức tín dụng trong những tháng cuối năm. Nếu xu hướng lãi suất huy động tiếp tục kéo dài, chi phí vốn đầu vào cuối cùng sẽ được chuyển sang lãi suất cho vay, khiến doanh nghiệp đối mặt với gánh nặng tài chính lớn hơn, ảnh hưởng đến kế hoạch mở rộng sản xuất và đầu tư.

Tác động rõ nét nhất hiện nay thuộc về lĩnh vực bất động sản và người vay mua nhà. Sau thời gian ưu đãi, nhiều khoản vay đã chuyển sang lãi suất thả nổi từ 14 - 16,5%/năm, làm tăng đáng kể chi phí trả nợ và khiến nhu cầu vay vốn suy giảm. Theo Công ty Cổ phần Chứng khoán Mirae Asset (Việt Nam), tín dụng bán lẻ cũng có dấu hiệu chững lại khi người dân thận trọng hơn với các khoản vay tiêu dùng và vay mua nhà trong môi trường lãi suất cao.

Diễn biến trên thị trường liên ngân hàng cũng cho thấy, áp lực thanh khoản vẫn hiện hữu. Đầu tháng 7, lãi suất cho vay qua đêm giữa các ngân hàng từng tăng lên khoảng 13%/năm, trước khi giảm về dưới 4,5%/năm sau khi Ngân hàng Nhà nước liên tục bơm vốn qua nghiệp vụ thị trường mở (OMO) và công cụ hoán đổi ngoại tệ. Theo các chuyên gia của Công ty Chứng khoán MBS, đây chủ yếu là giải pháp điều tiết thanh khoản trong ngắn hạn, chưa làm thay đổi bức tranh cung - cầu vốn của toàn hệ thống.

Nhìn về những tháng cuối năm, nhiều tổ chức phân tích vẫn giữ quan điểm thận trọng. Công ty Chứng khoán ACBS dự báo lãi suất huy động có thể tăng thêm khoảng 0,2 - 0,5 điểm phần trăm trong quý III khi nhu cầu vốn phục vụ sản xuất, kinh doanh bước vào cao điểm. VNDIRECT cũng cho rằng, mặt bằng lãi suất khó giảm sớm, bởi ngoài nhu cầu tín dụng gia tăng, Kho bạc Nhà nước dự kiến tiếp tục phát hành khối lượng lớn trái phiếu Chính phủ, tạo thêm áp lực cạnh tranh đối với dòng tiền trên thị trường.

Cuộc đua lãi suất hiện nay phản ánh nhiều hơn sự mất cân đối tạm thời của dòng tiền trong nền kinh tế. Ảnh minh họa

Theo các chuyên gia, các chính sách như Thông tư 08/2026/TT-NHNN hay Thông tư 25/2026/TT-NHNN chỉ giúp mở rộng dư địa cho vay và giảm áp lực về các tỷ lệ an toàn, chứ chưa tạo thêm nguồn vốn thực cho hệ thống ngân hàng. Vì vậy, yếu tố quyết định xu hướng lãi suất trong thời gian tới vẫn nằm ở chính sách tài khóa.

Khi tiến độ giải ngân đầu tư công được cải thiện, dòng tiền ngân sách sẽ quay trở lại nền kinh tế thông qua các dự án hạ tầng, doanh nghiệp xây dựng và chuỗi cung ứng. Nguồn tiền này sau đó sẽ tiếp tục luân chuyển trở lại hệ thống ngân hàng dưới dạng tiền gửi của doanh nghiệp và người dân, qua đó bổ sung thanh khoản và giảm áp lực huy động vốn.

Các chuyên gia vì vậy cho rằng, cuộc đua lãi suất hiện nay phản ánh nhiều hơn sự mất cân đối tạm thời của dòng tiền trong nền kinh tế, thay vì một chu kỳ thắt chặt tiền tệ mới. Nếu giải ngân đầu tư công được đẩy nhanh đúng kế hoạch trong nửa cuối năm, khoảng cách giữa tăng trưởng tín dụng và huy động vốn sẽ từng bước được thu hẹp, tạo điều kiện để mặt bằng lãi suất ổn định trở lại.

Ngược lại, nếu dòng tiền ngân sách tiếp tục chậm lưu thông, cuộc cạnh tranh huy động vốn giữa các ngân hàng nhiều khả năng sẽ còn kéo dài, kéo theo áp lực chi phí vốn đối với cả hệ thống tài chính và khu vực doanh nghiệp.

Hải Yên (Báo Tin tức)