Ngày 17-7, Luật Hoàng thất sửa đổi được Thượng viện Nhật Bản thông qua với đa số phiếu tán thành tại phiên họp toàn thể, chính thức trở thành luật. Đây là lần đầu tiên kể từ khi có hiệu lực vào năm 1947, các điều khoản chính của Luật Hoàng thất được sửa đổi với những thay đổi thực chất.

Công chúa Aiko, con gái của Nhật hoàng Naruhito và Hoàng hậu Masako, đến dự lễ kỷ niệm 110 năm ngày mất cố Hoàng hậu Meiji, ngày 10-4-2024. Ảnh: AP

Theo phóng viên TTXVN tại Tokyo, Luật Hoàng thất sửa đổi nhằm giải quyết tình trạng số lượng thành viên Hoàng thất ngày càng thu hẹp. Vấn đề kế vị đã trở nên cấp bách trong bối cảnh hiện chỉ có 3 thành viên nam có quyền kế vị Nhật hoàng Naruhito.

Luật mới cho phép hai nội dung, gồm: nhận nam giới thuộc dòng nam của 11 nhánh cựu Hoàng tộc làm con nuôi và cho phép các thành viên nữ tiếp tục giữ địa vị Hoàng gia sau khi kết hôn.

Theo luật sửa đổi, nếu con cháu của người được nhận làm con nuôi là nam giới, họ sẽ được trao quyền kế vị Hoàng vị. Nội dung này phản ánh chủ trương của chính quyền Thủ tướng Sanae Takaichi, vốn coi trọng việc duy trì nguyên tắc kế vị bởi nam giới thuộc dòng nam.

Trước đây, việc nhận con nuôi như vậy từng bị coi là không khả thi. Tuy nhiên, thay đổi pháp lý vừa được Thượng viện Nhật Bản thông qua đã mở đường cho những hậu duệ nam chưa kết hôn thuộc 11 nhánh cựu Hoàng tộc - vốn bị tước địa vị Hoàng gia cách đây nhiều thập niên - tái gia nhập Hoàng gia Nhật Bản, hiện chỉ còn 16 thành viên.

Luật Hoàng thất năm 1947 có hiệu lực trong thời kỳ Nhật Bản bị Mỹ chiếm đóng sau Chiến tranh Thế giới thứ hai. Khi đó, tổng cộng 51 thành viên thuộc 11 nhánh cựu Hoàng tộc đã bị loại khỏi Hoàng gia. Luật này quy định ngai vàng được kế vị bởi một hậu duệ nam thuộc dòng nam của Hoàng thất. Nguyên tắc đó vẫn được giữ nguyên cho đến ngày nay.

Một điểm đáng chú ý nữa là luật sửa đổi vẫn duy trì chế độ kế vị chỉ dành cho nam giới, bất chấp việc phần lớn công chúng ủng hộ khả năng phụ nữ kế vị.

Mặc dù pháp luật vẫn duy trì lập trường nhất quán như vậy, dư luận Nhật Bản dường như cởi mở hơn với sự thay đổi. Theo cuộc thăm dò của Kyodo News công bố vào tháng 5, có 83% số người được hỏi ủng hộ việc cho phép nữ giới kế vị, trong khi 13,1% phản đối.

Quy định chỉ nam giới có người trong dòng họ bên cha là Nhật hoàng mới được quyền kế vị vẫn không thay đổi. Tuy nhiên, các thành viên nữ sẽ không còn phải từ bỏ địa vị Hoàng gia khi kết hôn. Dù vậy, chồng và con của họ sẽ không được gia nhập Hoàng gia mà vẫn mang thân phận thường dân. Để bảo đảm sự gắn kết gia đình và giúp các thành viên nữ tiếp tục giữ địa vị Hoàng gia thuận tiện hơn trong sinh hoạt hằng ngày, họ cũng sẽ được ghi tên trong Sổ đăng ký cư trú cơ bản như phần lớn người dân Nhật Bản.

Nếu cần thiết, hệ thống Hoàng gia mới được thiết lập theo luật sửa đổi sẽ được xem xét lại 30 năm một lần, căn cứ vào tiến độ bảo đảm tính bền vững của hệ thống.

Chế độ quân chủ cha truyền con nối của Nhật Bản được cho là có lịch sử hơn 2.600 năm, bao gồm cả những Nhật hoàng thời kỳ đầu cũng như một số nữ Nhật hoàng từng trị vì cách đây hàng trăm năm.

NGUYỄN TUYẾN