Việc Mỹ siết chặt thị thực dưới thời Tổng thống Donald Trump đang khiến sinh viên quốc tế tìm đến châu Âu và các trung tâm giáo dục khác.

Sinh viên dự lễ tốt nghiệp của Đại học New York, Mỹ. Ảnh: CNBC

Mất sức hút

Năm nay, Mỹ ghi nhận gần 1,2 triệu lượt sinh viên quốc tế nhập cảnh, thấp hơn khoảng 24% so với mức trung bình trước đại dịch COVID-19. Mặc dù lượng sinh viên quốc tế đến Mỹ kể từ năm 2021 chưa phục hồi hoàn toàn về mức trước đại dịch, con số 1,2 triệu đã chạm đáy mới. Mức này cũng thấp hơn 17% so với 2 năm trước đó, dấu hiệu cho thấy cách tiếp cận cứng rắn của ông Trump đối với giáo dục đại học đã khiến sinh viên dè dặt hơn.

Trong động thái mới nhất nhằm siết nhập cư hợp pháp, chính quyền ông Trump ngày 16-7 đã hoàn tất các quy định áp đặt những giới hạn nghiêm ngặt hơn về thời gian lưu trú của sinh viên quốc tế tại Mỹ. Theo đó, người nước ngoài có visa sinh viên được phép ở lại Mỹ trong thời gian chương trình học diễn ra, nhưng tối đa không quá 4 năm. Quy định này có thể được triển khai từ tháng 9-2026.

Dù các tấm bằng của nhóm trường Ivy League (nhóm 8 trường đại học tinh hoa ở Mỹ) vẫn còn hấp dẫn đối với những bộ óc xuất sắc nhất thế giới, các du học sinh tiềm năng đã chứng kiến chương trình nghị sự “Nước Mỹ trên hết” của ông Trump, các biện pháp siết thị thực, rà soát tài khoản mạng xã hội, cuộc đối đầu với Đại học Harvard và đề xuất tăng mạnh phí thị thực H-1B - những yếu tố phủ bóng lên triển vọng việc làm của sinh viên nước ngoài mới tốt nghiệp.

“Có vẻ như chúng ta đang thua trong cuộc tranh giành quyền lực mềm. Chúng ta luôn tự nhận là một quốc gia của người nhập cư, nhưng tâm lý chống nhập cư đã tăng đáng kể”, Dick Startz, giáo sư kinh tế tại Đại học California, Santa Barbara (Mỹ), nhận định.

Dòng chảy chuyển hướng

Ngược lại, Đức, Ireland, Hà Lan, Singapore và Hong Kong (Trung Quốc) thu hút thành công sinh viên quốc tế nhờ học phí thấp hơn, thời gian học linh hoạt hơn và lộ trình tìm việc làm sáng hơn sau tốt nghiệp. Hong Kong và Nhật Bản cũng đang nổi lên như những trung tâm học thuật hấp dẫn đối với các học giả Trung Quốc, trong khi Pháp trở thành điểm đến thay thế quan trọng của sinh viên châu Phi.

Đức, quốc gia đang đối mặt với tình trạng thiếu hụt lao động có kỹ năng mang tính cơ cấu, đã ghi nhận gần 288.000 giấy phép cư trú tạm thời cấp cho sinh viên quốc tế vào cuối năm ngoái, mức cao kỷ lục. Con số này cao hơn lần lượt 8% và 38% so với năm 2024 và mức trung bình trước đại dịch.

Nền kinh tế lớn nhất châu Âu hiện có trên 2.400 chương trình đào tạo bằng tiếng Anh, giúp loại bỏ rào cản ngôn ngữ, đồng thời cho phép sinh viên nước ngoài có 18 tháng để tìm việc sau khi tốt nghiệp. Ngoài ra, họ cũng có cơ hội được đẩy nhanh lộ trình xin thường trú.

Thay đổi nền kinh tế Mỹ

Sinh viên quốc tế, đối tượng thường phải đóng toàn bộ học phí, là nguồn doanh thu quan trọng đối với các trường đại học Mỹ. Giờ đây, ít nhất một phần lợi ích đó sẽ chảy sang các nước khác. Theo ước tính của tổ chức phi lợi nhuận NAFSA, sinh viên quốc tế tại các trường cao đẳng và đại học Mỹ đã đóng góp gần 43 tỉ USD cho nền kinh tế và hỗ trợ hơn 355.000 việc làm trong niên học kết thúc vào năm 2025.

Ngoài tác động kinh tế tiềm tàng đối với các trường học Mỹ, dòng chảy sinh viên quốc tế dịch chuyển cũng có thể đẩy nguồn nhân tài chuyển hướng sang các khu vực khác và làm thay đổi nền kinh tế Mỹ hiện đại, vốn dựa vào nhiều thế hệ người nhập cư.

“Từ lâu, những người nhập cư đến Mỹ có khả năng cao trở thành các doanh nhân thành lập doanh nghiệp mới, phát triển công nghệ mới”, Giáo sư Startz nói. Theo một nghiên cứu năm 2022 của Pierre Azoulay, nhà kinh tế tại Trường Quản lý MIT Sloan thuộc Viện Công nghệ Massachusetts, tính theo đầu người, người nhập cư có khả năng thành lập doanh nghiệp cao hơn 80% so với những người sinh ra tại Mỹ.

HẠNH NGUYÊN (Theo Bloomberg, AFP)