Sau cuộc hội đàm khoảng 4 tiếng đồng hồ tại California, Tổng thống Mỹ Joe Biden và Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình cam kết ổn định mối quan hệ song phương đang căng thẳng thông qua việc nối lại liên lạc quân sự, hợp tác chống ma túy cũng như thiết lập các cơ chế đối thoại về trí tuệ nhân tạo (AI).

Tổng thống Mỹ Biden (phải) và Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình gặp nhau ngày 15-11. Ảnh: Yahoo News

Trong phát biểu mở đầu, Tổng thống Biden cho biết điều quan trọng nhất là các nhà lãnh đạo phải hiểu rõ nhau để quản lý quan hệ song phương một cách có trách nhiệm, đảm bảo cạnh tranh không biến thành xung đột. Đáp lại, Chủ tịch Tập thừa nhận quan hệ Mỹ - Trung chưa bao giờ suôn sẻ. Song, hai bên vẫn tiếp tục tiến về phía trước bởi đây là mối quan hệ song phương quan trọng nhất trên thế giới. Với vị thế nước lớn của cả hai, ông Tập nói rõ xung đột có thể dẫn tới hậu quả khó lường, rằng việc quay lưng với nhau không phải một lựa chọn nhưng một bên muốn sửa đổi bên kia cũng là điều “không thực tế”.

Khôi phục đường dây liên lạc

Tổng thống Biden cùng Chủ tịch Tập Cận Bình đã biết nhau 12 năm và có vô số lần gặp gỡ, dùng bữa, đi dạo cùng nhau. Song, niềm tin cho rằng mối quen biết lâu dài này sẽ giữ quan hệ song phương nồng ấm đã không thành hiện thực khi hai siêu cường tiếp tục bất hòa trong vô số vấn đề. Do đó, thông qua cuộc gặp trực tiếp hiếm hoi của Tổng thống Biden và Chủ tịch Tập bên lề hội nghị APEC, giới phân tích hy vọng hai bên có thể tranh thủ cơ hội giảm bớt căng thẳng và hàn gắn quan hệ trong bối cảnh toàn cầu có nhiều bất ổn.

Đối với kỳ vọng trên, Nhà Trắng cho biết các nhà lãnh đạo đã “đạt tiến bộ thực sự “ sau cuộc gặp gỡ “thẳng thắn và mang tính xây dựng”. Tại cuộc họp báo sau đó, Tổng thống Biden thừa nhận tuy còn bất đồng nhưng cuộc đàm phán ngày 15-11 là một trong những buổi thảo luận mang tính xây dựng và hiệu quả nhất mà ông cùng ông Tập từng tiến hành.

Theo đó, Mỹ và Trung Quốc nhất trí khôi phục đường dây liên lạc quân sự cấp cao và nối lại hợp tác quốc phòng song phương trên cơ sở “bình đẳng, tôn trọng”. Ngoài quân sự, hai bên còn công bố một số thỏa thuận trong các lĩnh vực là nguồn cơn gây căng thẳng, bao gồm lập nhóm công tác giải quyết nguồn gốc chất gây nghiện fentanyl tuồn vào Mỹ, trong đó Trung Quốc chịu trách nhiệm truy lùng trực tiếp các công ty đang sản xuất tiền chất hóa học. Hai siêu cường cũng đồng ý thiết lập đối thoại liên chính phủ về kiểm soát AI; tiếp tục tăng cường các chuyến bay giữa Mỹ - Trung Quốc vào đầu năm tới, thúc đẩy mục tiêu năng lượng tái tạo và nỗ lực giảm ô nhiễm khí mê-tan cùng nhựa.

Bất đồng còn tồn đọng

Trong cuộc gặp, các nhà lãnh đạo cũng trao đổi quan điểm về một số lĩnh vực còn khác biệt khi cả hai đều tỏ ra thất vọng với bên kia trong vấn đề công nghệ và chính trị toàn cầu. Theo đó, ông Tập chỉ trích các biện pháp kiểm soát xuất khẩu và cấm đầu tư công nghệ cao mà Washington đang áp dụng. Gọi đó là “tước đoạt quyền phát triển” của người dân Trung Quốc, ông yêu cầu Mỹ dỡ bỏ các lệnh trừng phạt đơn phương và tạo môi trường “công bằng, chính đáng, không phân biệt đối xử” cho các công ty đại lục. Đổi lại, Mỹ cáo buộc Trung Quốc trao cho Nga huyết mạch kinh tế giúp Mát-xcơ-va giảm nhẹ tác động từ cuộc chiến ở Ukraine. Tổng thống Biden cũng kêu gọi ông Tập sử dụng ảnh hưởng của mình với Iran để giục nước này và các lực lượng ủy nhiệm tránh hành động khiêu khích có thể làm lan rộng xung đột Israel - Hamas.

Về tình hình Đài Loan, nhà lãnh đạo Trung Quốc coi đây là vấn đề “quan trọng và nhạy cảm nhất” trong quan hệ Mỹ - Trung. Tuy đánh giá cao những bình luận của Mỹ trong cuộc gặp năm ngoái ở Indonesia, Bắc Kinh đề nghị Washington thể hiện lập trường không ủng hộ Đài Loan độc lập bằng các hành động cụ thể, chẳng hạn như ngừng trang bị vũ khí cho vùng lãnh thổ này. Đáp lại, Tổng thống Biden nói rõ lập trường lâu nay của Washington là duy trì hòa bình và ổn định trong khu vực. Song, ông cũng chỉ trích Trung Quốc bố trí quân đội quy mô lớn xung quanh hòn đảo và yêu cầu Bắc Kinh tôn trọng cuộc bầu cử sắp tới ở Đài Loan.

MAI QUYÊN (Theo Hill, Al Jazeera)