Khi biến đổi khí hậu mở ra các tuyến đường hàng hải mới và cơ hội khai thác nguồn tài nguyên dưới biển ở Bắc Cực, Nga ngày càng quân sự hóa vùng này. Trong bối cảnh đó, Mỹ đang chuẩn bị cho sự hiện diện mạnh mẽ hơn tại Bắc Cực.

Lính Mỹ tập trận tại Alaska hôm 14-3. Ảnh: NY Times

Căng thẳng tại Bắc Cực đã gia tăng trong những năm gần đây khi các quốc gia tuyên bố quyền sở hữu các tuyến hàng hải và trữ lượng năng lượng lộ ra do biến đổi khí hậu. Với việc trật tự địa chính trị thay đổi sau khi Nga mở chiến dịch quân sự đặc biệt ở Ukraine, cuộc tranh giành chủ quyền và các nguồn tài nguyên tại Bắc Cực có thể sẽ quyết liệt hơn.

Trong khi Mỹ cáo buộc Nga mở rộng quân sự ở Bắc Cực, Lầu Năm Góc đang có kế hoạch tăng cường hiện diện và năng lực tại đây, trong đó nỗ lực khôi phục kỹ năng tác chiến trong điều kiện thời tiết lạnh giá vốn đã bị bỏ mặc trong 2 thập niên tham chiến tại Iraq và Afghanistan.

Tại duyên hải phía Tây bang Alaska, Chính phủ Mỹ đang đầu tư hàng trăm triệu USD để mở rộng cảng biển ở thị trấn Nome, nơi có thể chuyển đổi thành trung tâm nước sâu hỗ trợ các tàu hải quân và tuần duyên đi vào Vòng Bắc Cực. Lực lượng tuần duyên Mỹ dự kiến sẽ triển khai 3 tàu phá băng mới, trong khi Nga đã có hơn 50 chiếc đang hoạt động. Không quân Mỹ thì chuyển hàng chục máy bay chiến đấu F-35 đến Alaska, đồng thời thông báo bang này sẽ “tiếp đón nhiều chiến đấu cơ hiện đại hơn bất cứ địa điểm nào trên thế giới”. Lục quân Mỹ năm ngoái cũng đã công bố kế hoạch chiến lược đầu tiên nhằm “Giành lại thế thống trị Bắc Cực”. Trong khi đó, hải quân Mỹ đã phát triển kế hoạch bảo vệ những lợi ích của Mỹ ở Bắc Cực, cảnh báo rằng suy yếu tại đây “đồng nghĩa hòa bình và thịnh vượng sẽ ngày càng bị thách thức bởi Nga và Trung Quốc, những quốc gia mà lợi ích và giá trị của họ khác đáng kể so với chúng ta”. Hải quân trong tháng 3 này đã tổ chức cuộc tập trận phía trên và bên dưới lớp băng biển trong Vòng Bắc Cực, với sự tham gia của khoảng 8.000 binh sĩ. 

Cuộc cạnh tranh thế kiềng 3 chân

Nga trong nhiều năm đã ưu tiên mở rộng hiện diện tại Bắc Cực bằng cách cải tạo sân bay, xây thêm căn cứ, huấn luyện binh sĩ và phát triển mạng lưới hệ thống phòng thủ quân sự ở biên giới phía Bắc. Trên thực tế, lục địa phía Đông của Nga nằm cách bờ biển Alaska chỉ 89km, ngăn cách bởi Eo biển Bering.

Hai năm trước, Nga từng tập trận tại biển Bering, trong đó thử nghiệm vũ khí, nên yêu cầu các tàu đánh cá của Mỹ tránh xa khu vực. Tuy nhiên, tuần duyên Mỹ khẳng định chính Nga mới là bên phải thực thi mệnh lệnh này. Phía Nga còn liên tục gửi các máy bay chiến đấu đến rìa không phận Mỹ, buộc Washington phải điều các tiêm kích đánh chặn, xua đuổi. Trong tháng này, phản ứng trước các lệnh trừng phạt của quốc tế dồn dập nhắm vào Nga, một thành viên Quốc hội Nga thậm chí đã yêu cầu trả lại Alaska, vùng đất mà Washington mua của Mát-xcơ-va năm 1867, cho Nga.

Không chỉ Nga, Trung Quốc cũng muốn tạo chỗ đứng tại Bắc Cực khi tự xưng là “quốc gia gần Bắc Cực” dù nằm cách xa vùng đất lạnh giá này tới 3.000km. Trung Quốc năm 2018 đã công bố sách trắng về Bắc Cực. Bắc Kinh còn hợp tác với Mát-xcơ-va để thúc đẩy sự phát triển “bền vững” và tăng cường sử dụng các tuyến đường biển thương mại tại Bắc Cực.

HẠNH NGUYÊN (Theo NY Times)