Tuy liên tục gây áp lực về xung đột ở Dải Gaza, giới quan sát cho biết Mỹ đang nỗ lực kiềm chế trong hoạt động can thiệp ở khu vực còn Iran vẫn thận trọng duy trì ảnh hưởng thông qua các lực lượng ủy nhiệm, mục tiêu là tránh nguy cơ bị kéo vào một cuộc chiến tranh trực tiếp ở Trung Đông.

Tiêm kích RAF Typhoon của  Anh trở lại căn cứ ở Síp sau khi cùng Mỹ tấn công các mục tiêu Houthi ở Yemen. Ảnh: UK Ministry of Defence

Năm 2020, chính quyền Mỹ dưới sự lãnh đạo của Tổng thống Donald Trump tiến hành không kích sân bay quốc tế Baghdad (Iraq) và khiến Chỉ huy lực lượng đặc biệt al-Quds của Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC), Tướng Qassem Soleimani thiệt mạng. Sau vụ việc trên, Tehran tăng cường đào tạo và cung cấp cho các lực lượng ủy nhiệm thế hệ vũ khí mới khi đối mặt “cuộc khủng hoảng răn đe nghiêm trọng”. Mục đích của chiến lược này đã được phản ánh qua hơn 3 tháng xung đột ở Dải Gaza, theo đó hầu hết những bên tham gia chủ chốt xác nhận Iran thúc đẩy lực lượng ủy nhiệm gây rắc rối cho quân đội Israel cùng với lực lượng Mỹ và phương Tây trên khắp Iraq, Syria, Lebanon. Một báo cáo giải mật của Nhà Trắng gần đây cho thấy Iran đang cấp vũ khí và dữ liệu mục tiêu cho lực lượng Houthi ở Yemen trong các vụ tấn công tàu có quan hệ với Israel đi qua Biển Đỏ.

Tuy nhiên, cộng đồng tình báo Mỹ lưu ý Houthi là tổ chức độc lập và Iran không trực tiếp chỉ huy hoạt động hàng ngày của nhóm. Hiện cũng không có bằng chứng cho thấy giới lãnh đạo cấp cao ở Tehran đã ra lệnh cho các cuộc tấn công gần đây ở Biển Đỏ. Điều này củng cố đánh giá của cộng đồng tình báo rằng Iran đang ủng hộ hành động của các lực lượng ủy nhiệm như Houthi bởi nó khiến xung đột leo thang và làm tăng gánh nặng cho phương Tây. Nhưng những hành động đó nằm dưới ngưỡng kích hoạt cuộc chiến tổng lực vốn không có lợi cho Iran. Gần đây, Tehran cũng tăng cường sản xuất uranium ở mức thấp hơn nhiên liệu chế tạo bom. Đó được coi là “lằn ranh đỏ” mà nếu vượt qua có thể dẫn tới hành động quân sự chống lại các tổ hợp hạt nhân dưới lòng đất của nước này.

Trong khi đó, Mỹ vài ngày trước mở cuộc tập kích bảo đảm an ninh và tự do thương mại hàng hải trên Biển Đỏ. Chiến dịch được tiến hành vào ban đêm, nhắm chủ yếu vào các cơ sở phóng, hệ thống radar và kho vũ khí của Houthi ở Yemen mà không phải lực lượng đứng sau nhóm này trong các cuộc tấn công tàu bè.

Trong đánh giá chung, các nhà ngoại giao Mỹ, châu Âu cùng quan chức nhiều nước khác cho biết nỗ lực kiềm chế và thận trọng của các bên ở Trung Đông được thể hiện qua những đợt tấn công và đòn nhử tinh vi. Nhưng không rõ điều đó sẽ kéo dài bao lâu, đặc biệt trước câu hỏi cốt lõi rằng Iran trực tiếp kiểm soát bao nhiêu và các lực lượng ủy nhiệm nhận chỉ đạo ở mức độ nào. Theo chuyên gia Sanam Vakil, Iran muốn thông qua lực lượng ủy nhiệm tấn công Israel và Mỹ mà không gây ra kiểu chiến tranh có thể ảnh hưởng trực tiếp tới Tehran. Tuy nhiên, chiến lược này có thể mang lại rủi ro nếu binh lính hoặc nhà thầu Mỹ thiệt mạng trong một cuộc tấn công ủy quyền. Rainam al-Hamdani, nhà phân tích về quan hệ Iran - Houthi, nói rằng mọi chuyện đang trong tầm kiểm soát của Tehran nhưng có một số tín hiệu cho thấy tình huống đang đi đến điểm rủi ro. Chẳng hạn như Houthi, phong trào này tự do hành động và không có mối ràng buộc sâu sắc với Iran như Hezbollah. Một bước đi sai lầm của Houthi, chẳng hạn như tấn công “không đúng thời điểm và sai mục tiêu” có thể trở thành áp lực nặng nề với Iran và đẩy Trung Đông rơi vào cuộc chiến tranh toàn diện.

MAI QUYÊN (Theo NYT)