Lãnh đạo Ukraina (bên trái) và EU ký tuyên bố chung tại hội nghị ở Brussels hôm 23-3. Ảnh: Reuters

(TTXVN)- Ukraina và Liên minh châu Âu (EU) ngày 23-3 ký với nhau một tuyên bố chung tại hội nghị quốc tế diễn ra ở Brussels (Bỉ) về vấn đề hiện đại hóa hệ thống trung chuyển khí đốt (GTS) của Ukraina, mà không có sự tham gia của Nga, với tư cách là nước cung cấp chính. Sự việc này đã gây phản ứng khá gay gắt từ phía Nga. Phái đoàn Nga tham gia hội nghị đã rời khỏi phòng họp để phản đối việc Mát-xcơ-va thực tế bị loại khỏi tiến trình thảo luận, còn Thủ tướng Nga đe dọa xem xét lại quan hệ với EU nếu lợi ích của Mát-xcơ-va bị bỏ qua. Bộ Ngoại giao Nga cảnh báo tuyên bố chung nêu trên có thể làm tăng giá khí đốt Nga cung cấp cho Ukraina và EU.

Thủ tướng Nga Vladimir Putin cho rằng “nếu đánh giá nhẹ nhàng” thì tuyên bố chung này là “thiếu cân nhắc và không chuyên nghiệp”. Ông tuyên bố nếu lợi ích của Nga bị “phớt lờ”, Nga sẽ buộc phải xem xét lại các nguyên tắc quan hệ với EU. Theo ông Putin, thảo luận vấn đề tăng lượng trung chuyển khí đốt qua Ukraina mà không có nhà cung cấp chính (Nga) là “không nghiêm túc và vô nghĩa”. Ông khẳng định Nga sẵn sàng cùng làm việc một cách xây dựng với tất cả các đối tác, song đánh giá tình hình sẽ “rất tồi tệ” nếu tuyên bố chung trên giữa Ukraina và EU là “khởi đầu cho nỗ lực xem thường lợi ích của Nga”.

Bộ trưởng Năng lượng Nga, đồng thời là trưởng phái đoàn Nga tham gia dự hội nghị, Sergey Smatko nhấn mạnh trong tuyên bố chung, Nga hoàn toàn không được nhắc đến như một đối tác chiến lược và nhà cung cấp khí đốt cho EU, trong khi văn kiện nói về buôn bán và trung chuyển khí đốt của Nga qua lãnh thổ Ukraina. Ông tuyên bố đây là những vấn đề đụng chạm trực tiếp tới lợi ích của Nga và tập đoàn khí đốt quốc doanh Gazprom, vì vậy Mát-xcơ-va công khai phản đối hình thức hợp tác này giữa EU và Ukraina. Theo ông Smatko, Nga đề nghị EU và Ukraina kí kết một hiệp định chính trị ba bên về hiện đại hóa GTS.

Trước những phản ứng gay gắt của Nga, các quan chức Ukraina và EU đã có những tuyên bố “xoa dịu” tình hình. Thủ tướng Ukraina Yulia Timoschenko hứa hẹn “không để Nga đứng ngoài” việc hiện đại hóa GTS, đồng thời khẳng định Ukraina và EU có ý định rõ ràng mời Nga tham gia chương trình này như một đối tác.

Chủ tịch Ủy ban châu Âu (EC) Jose Manuel Barroso tuyên bố EU hoan nghênh Nga tham gia kế hoạch trên. Ủy viên Ủy ban châu Âu phụ trách năng lượng thì khẳng định EU xem Nga như nhà cung cấp năng lượng chủ chốt và không có ý định giảm nhẹ vai trò của Nga trên thị trường khí đốt, và rằng “tuyên bố chung trên không nhằm chống lại Nga”.