Luật An toàn giao thông hàng hải sửa đổi của Trung Quốc gây quan ngại sâu sắc đến tự do hàng hải và nguy cơ dẫn đến xung đột ở Biển Đông và Biển Hoa Đông.

Cánh tay nối dài của Luật Hải cảnh

Tàu hải cảnh của Trung Quốc.

Luật An toàn giao thông hàng hải sửa đổi của Trung Quốc được Ủy ban Thường vụ Đại hội đại biểu nhân dân toàn quốc (tức Quốc hội Trung Quốc) thông qua ngày 29-4  và có hiệu luật từ đầu tháng 9 vừa qua.

Luật này trao quyền cho Cục Hải sự Trung Quốc (MSA), thuộc Bộ Giao thông vận tải Trung Quốc, ra lệnh các tàu nước ngoài rời khỏi vùng biển nước này tuyên bố là “lãnh hải” nếu đánh giá các tàu đó có thể đe dọa an ninh quốc gia. Theo thông báo của MSA, các loại tàu lặn, tàu hạt nhân, tàu chở vật liệu phóng xạ, tàu chở dầu, hóa chất, khí hóa lỏng, các chất độc hại cùng những tàu bị xem là mối đe dọa đối với an toàn giao thông hàng hải phải khai báo với giới chức Trung Quốc trước khi tiến vào vùng biển mà Bắc Kinh đơn phương tuyên bố là “lãnh hải”. Những tàu này phải cung cấp thông tin liên quan đến tên gọi, vị trí, hàng hóa, thời điểm cập cảng dự kiến…

Vì thế, Hãng CNN  ngày 4-9 cho rằng Luật An toàn giao thông hàng hải sửa đổi của Trung Quốc là “cánh tay nối dài” của Luật Hải cảnh được Trung Quốc thực thi từ tháng 2 năm nay.

Luật Hải cảnh cho phép Hải cảnh Trung Quốc có thể “sử dụng tất cả các biện pháp cần thiết, kể cả sử dụng vũ khí để ngăn chặn và loại bỏ các mối nguy hiểm khi các tổ chức và cá nhân nước ngoài xâm phạm chủ quyền, quyền chủ quyền và quyền tài phán quốc gia”. Luật này còn quy định lực lượng Hải cảnh Trung Quốc có quyền theo dõi và giám sát các tàu nước ngoài trong vùng tài phán của Trung Quốc; đồng thời giam giữ hoặc dùng vũ lực trục xuất các tàu nước ngoài hoạt động trong lãnh hải Trung Quốc, hoặc dùng vũ lực trục xuất các tàu quân sự hoặc tàu của chính phủ nước ngoài hoạt động trong vùng biển thuộc quyền tài phán.

Điều đặc biệt nghiêm trọng là Luật Hải cảnh coi vùng biển “thuộc quyền tài phán của Trung Quốc”  không chỉ là vùng biển xung quanh xác định theo Công ước Liên Hiệp Quốc về Luật biển (UNCLOS) 1982 mà là hầu như toàn bộ Biển Đông, nằm trong phạm vi “đường lưỡi bò” và một phần rất lớn của vùng biển nằm trong vùng đặc quyền kinh tế và thềm lục địa của Nhật Bản tại Biển Hoa Đông. Theo UNCLOS 1982, lãnh hải được xác định là vùng nước biển có chiều rộng 12 hải lý tính từ đường cơ sở và các tàu nước ngoài được phép “đi lại vô hại” trong khu vực này nếu không gây đe dọa cho an ninh của quốc gia ven biển.

“Quả bom hẹn giờ”

Ông Su Tzu-yun, giám đốc khoa Chiến lược và nguồn lực quốc phòng thuộc Viện nghiên cứu chiến lược và an ninh quốc phòng (Đài Loan), nhận định Trung Quốc có thể lợi dụng Luật An toàn giao thông hàng hải mới để mở rộng phạm vi tranh chấp “vùng xám” và điều này có thể trở thành “quả bom hẹn giờ” tạo ra xung đột tại Biển Đông và Biển Hoa Đông. Chiến thuật “vùng xám” được định nghĩa là hành động gây căng thẳng nhưng dưới mức chiến tranh.  Nói cách khác, chiến thuật “vùng xám” là hoạt động có chủ đích nhằm “lách luật” quốc tế để tránh bị lên án và đang được Trung Quốc sử dụng để mở rộng kiểm soát không gian biển, biến khu vực không tranh chấp thành tranh chấp. Tuy nhiên, nếu Trung Quốc mạnh tay thực thi luật mới thì khó tránh khỏi gây xung đột với các nước.

Luật An toàn giao thông hàng hải mới của Trung Quốc rõ ràng vẫn là “bình mới rượu cũ” trong thủ đoạn nham hiểm của Bắc Kinh muốn biến khu vực không tranh chấp thành tranh chấp. Robert Ward, nhà nghiên cứu cấp cao về an ninh Nhật Bản tại Viện Nghiên cứu Chiến lược Quốc tế ở Luân Đôn (Anh), đánh giá: “Luật mới giống như một phần trong chiến lược của Trung Quốc về việc giăng lưới pháp lý trên các khu vực mà họ tuyên bố chủ quyền... để “bình thường hóa” những tuyên bố này. Việc thực thi luật mới sẽ khó khăn, nhưng điều này có thể ít quan trọng hơn đối với Bắc Kinh so với việc chậm tích lũy những gì họ coi là cơ sở pháp lý”.

Phó Đô đốc Michael McAllister, Tư lệnh Tuần duyên Mỹ tại Thái Bình Dương, cho rằng luật mới của Trung Quốc “đi ngược lại những thỏa thuận và thông lệ quốc tế”. “Nếu được thực thi, luật mới này rất đáng lo ngại bởi nó bắt đầu tạo nền tảng cho bất ổn và xung đột tiềm ẩn ở Biển Đông” - ông McAllister phát biểu trong cuộc họp báo trực tuyến hôm 3-9.

Không chỉ gây nguy hiểm cho vùng Biển Đông giàu nguồn tài nguyên, luật mới của Bắc Kinh có thể biến Biển Hoa Đông thành khu vực dễ xảy ra bất ổn an ninh hơn. Alessio Patalano, giáo sư nghiên cứu về chiến tranh và chiến lược của Đại học Hoàng đế Luân Đôn, nhận định quần đảo Senkaku/Điếu Ngư mà Bắc Kinh đang tranh chấp với Nhật Bản là khu vực dễ dẫn đến xung đột bởi các hoạt động tuần tra của Trung Quốc tại đây diễn ra liên tục.

Trước thách thức trên, ông McAllister tuyên bố  sự hiện diện của Tuần duyên Mỹ trong khu vực một phần là để hỗ trợ các đối tác và đồng minh đang đối diện trước sự hung hăng và bành trướng của Trung Quốc trên biển.

KIẾN HÒA (Tổng hợp)