Trong bối cảnh cuộc khủng hoảng liên quan Ukraine ngày càng nóng lên, các nhà lãnh đạo Trung Quốc đang tìm cách cân bằng giữa việc gìn giữ quan hệ với Nga và bảo vệ lợi ích chiến lược của mình.

Tại cuộc họp khẩn của Hội đồng Bảo an Liên Hiệp Quốc vào sáng 22-2, hầu hết các nhà ngoại giao đều lên tiếng chỉ trích quyết định của Nga công nhận 2 nước cộng hòa tự xưng Donetsk cùng Luhansk ở miền Ðông Ukraine. Về phần mình, đại sứ Trung Quốc Trương Quân cẩn trọng không đề cập Mát-xcơ-va, thay vào đó kêu gọi các bên “kiềm chế, tiếp tục đối thoại và tham vấn” nhằm tìm kiếm các giải pháp hợp lý.

Tổng thống Putin (trái) và lãnh đạo Trung Quốc Tập Cận Bình. Ảnh: Getty Images

Trước đó, Ngoại trưởng Trung Quốc Vương Nghị trong cuộc điện đàm với người đồng cấp Mỹ Antony Blinken cũng kêu gọi các bên bảo vệ nguyên tắc của Hiến chương Liên Hiệp Quốc. Theo sau là tuyên bố của người phát ngôn Bộ Ngoại giao Uông Văn Bân, tái khẳng định Bắc Kinh ủng hộ giải quyết khủng hoảng thông qua đối thoại và đàm phán, tìm kiếm biện pháp thực sự có lợi cho việc bảo đảm an ninh châu Âu.

Bắc Kinh đổi thái độ

Theo Hãng tin Bloomberg, các nhận xét ngắn gọn của giới ngoại giao Trung Quốc tương phản với thái độ trước đó của Bắc Kinh được thể hiện trong tuyên bố chung sau cuộc gặp trực tiếp giữa hai nhà lãnh đạo Nga - Trung hồi đầu tháng này. Khi đó, Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình nêu rõ nước này ủng hộ Nga chống lại sự mở rộng của Tổ chức Hiệp ước Bắc Ðại Tây Dương (NATO).

Trong một nhận định, Nhật báo Phố Wall (WSJ) dẫn ý kiến chuyên môn cho rằng phía sau lập trường chung ấy là cách ông Tập muốn thể hiện sự đồng lòng với Tổng thống Nga Vladimir Putin. Một phần vì quan hệ của 2 nước với Mỹ đều xấu đi trong thời gian qua. Ngoài ra, Trung Quốc chia sẻ mối quan ngại với Nga về sự mở rộng của NATO do vai trò ngày càng tăng của khối quân sự này ở Ấn Ðộ Dương - Thái Bình Dương. “Hai nước cảm thấy như đứng chung một thuyền” - một nguồn tin cho biết.

Nhưng Trung Quốc hơn ai hết cũng hiểu rõ họ không có lợi nếu quan hệ với Mỹ tiếp tục suy giảm. Nếu họ giúp Mát-xcơ-va tránh các lệnh trừng phạt của phương Tây một khi Nga tấn công Ukraine, khả năng Trung Quốc tiếp cận các nguồn tài chính và tài nguyên công nghệ xứ cờ hoa có thể bị đe dọa.

Vì vậy, Bắc Kinh đang có biểu hiện lập trường xích lại gần hơn quan điểm của Mỹ khi bắt đầu kêu gọi giải quyết khủng hoảng Ukraine thông qua các kênh ngoại giao. Trong cuộc điện đàm với Tổng thống Pháp Emmanuel Macron ngày 16-2, ông Tập đã ra tuyên bố công khai đầu tiên về Ukraine kể từ sau chuyến thăm của ông Putin, trong đó đề nghị các bên tận dụng đầy đủ các nền tảng đa phương và tìm kiếm giải pháp toàn diện cho vấn đề Ukraine thông qua đối thoại và tham vấn. Ngoại trưởng Vương Nghị ngày 19-2 cũng cho biết Trung Quốc ủng hộ quyền “chủ quyền, độc lập và toàn vẹn lãnh thổ” của Ukraine.

“Phép thử” với Trung Quốc

Theo WSJ, những lời của ông Vương Nghị là phát biểu rõ ràng nhất mà một quan chức cấp cao Trung Quốc từng đưa ra để cảnh báo Nga không tấn công Ukraine. “Sự dè dặt lớn” này cho thấy Bắc Kinh đang “đi dây” trong cuộc khủng hoảng ở Ðông Âu. Theo đó, họ phải cố giữ quan hệ với Ðiện Kremlin vừa nỗ lực cứu vớt quan hệ Trung - Mỹ. Ngoài ra, Bắc Kinh còn cần duy trì sự ủng hộ đối với các nguyên tắc toàn vẹn lãnh thổ và không can thiệp, tránh công khai ủng hộ các phong trào ly khai có thể tạo tiền lệ cho phương Tây công nhận độc lập của Ðài Loan và gia tăng bất ổn ở Tân Cương, Tây Tạng và
Hong Kong.

Về phần ông Tập, cuộc khủng hoảng còn được coi là “phép thử” đối với nỗ lực thể hiện Trung Quốc như một nhà lãnh đạo toàn cầu có trách nhiệm. Dù lý do gì, chuyên gia Noah Barkin về quan hệ châu Âu - Trung Quốc của Viện Nghiên cứu Rhodium Group, cho rằng Bắc Kinh phải xác định hướng đi đúng đắn trong cuộc khủng hoảng hiện nay. “Xung đột ở Ukraine càng nóng lên thì Trung Quốc càng khó đi trên con đường này “ - vị này cho hay.

MAI QUYÊN