Nguồn cung ứng năng lượng, trong đó có điện than, đang rơi vào tình trạng khó khăn tại nhiều nước, có nguy cơ làm đảo lộn quá trình phục hồi kinh tế sau đại dịch COVID-19.

Một cửa hàng tạp hóa tại Trung Quốc. Ảnh: AP

Báo The Wall Street Journal ngày 1-10 cho biết tình trạng thiếu điện trầm trọng tại Trung Quốc là đòn giáng mạnh vào sự phục hồi của nền kinh tế lớn thứ hai thế giới, đồng thời có nguy cơ làm gián đoạn chuỗi cung ứng toàn cầu và gia tăng áp lực lạm phát trên toàn thế giới. Ðáng ngại hơn, hiện tượng thiếu điện đã bắt đầu lan rộng tại nhiều quốc gia khác.

Thiếu điện là điều chưa từng thấy tại Trung Quốc trong hơn một thập niên qua và đây là cú sốc mới nhất đe dọa sự phục hồi nhanh chóng của nền kinh tế lớn thứ hai thế giới sau đại dịch COVID-19.

Ngân hàng đầu tư Goldman Sachs đánh giá thiếu điện đã ảnh hưởng đến 44% hoạt động công nghiệp tại quốc gia được mệnh danh là “công xưởng thế giới”. Trong đó, các ngành sản xuất thép, nhôm, xi măng, hóa chất, nhuộm, nội thất, giấy, dệt may... bị tác động nặng nề. Các hiệp hội kinh doanh Mỹ và châu Âu đã đưa ra những tuyên bố đầu tiên rằng nguồn cung ứng điện bị cắt giảm đang làm nản lòng các quyết định đầu tư của doanh nghiệp nước ngoài tại quốc gia đông dân nhất thế giới.

Sự thiếu hụt nguồn điện tại Trung Quốc được dự báo sẽ khó sớm được khắc phục và thậm chí gay gắt hơn khi mùa đông đang đến gần.

Hiện tượng trên xuất phát từ các nhà máy điện than buộc phải cắt giảm công suất trong bối cảnh nguồn cung ứng than khan hiếm và giá cả tăng vọt. Nguyên liệu than đóng góp khoảng 57% năng lượng điện của Trung Quốc. Trong khi đó, khoảng 90% nguồn than được sử dụng tại nước này là từ các hầm mỏ nội địa, trong khi sản lượng khai thác giảm mạnh.

Bắc Kinh có truyền thống mua gần như tất cả nguồn than từ các nhà sản xuất tại châu Á - Thái Bình Dương, nhưng điều này đã thay đổi hồi năm ngoái khi Trung Quốc cấm nhập than từ Úc do căng thẳng chính trị ngày càng leo thang giữa hai nước vốn là đối tác thương mại gần gũi một thời gian dài. Sự thiếu hụt nguồn cung ứng than bắt đầu trở nên thường xuyên hơn tại Trung Quốc. Ðể tìm nguồn thay thế, Bắc Kinh bắt đầu đẩy mạnh nhập khẩu than từ nhiều đối tác ở Nam Á, Nga, Mỹ và châu Âu. Tuy nhiên, việc quốc gia tiêu thụ than lớn nhất thế giới nỗ lực “săn lùng” nguồn cung ứng toàn cầu đã khiến giá than thế giới tăng mạnh. Than nhiệt chất lượng cao tại cảng Newcastle ở Úc hồi tháng 9 đã nhảy vọt lên 205 USD/tấn, tăng tới 250% và phá kỷ lục cũ hồi tháng 7-2008.

Ðể giải quyết bài toán than, giới phân tích cho rằng Trung Quốc sẽ tăng cường các biện pháp nhập khẩu từ Nam Phi, Colombia, Mỹ và Canada. Ngoài ra, Bắc Kinh có thể tìm cách nới lỏng lệnh cấm nhập khẩu than từ Úc, dù điều này có thể bị coi là không phù hợp về mặt chính trị.

Hội đồng Ðiện năng Trung Quốc mới đây yêu cầu các nhà máy điện than nước này phải mở rộng các kênh mua than “bằng bất cứ giá nào để đảm bảo sưởi ấm và sản xuất điện vào mùa đông”. Thế nên, sự cấp tốc của các công ty điện than Trung Quốc sẽ khiến cuộc đua tìm kiếm nguồn cung ứng than trên quy mô toàn cầu sẽ quyết liệt và đắt đỏ hơn.

Ngoài Trung Quốc, Ấn Ðộ cũng đối diện với tình trạng thiếu điện và nguồn cung ứng than. Quốc gia đông dân thứ hai thế giới cũng là nhà tiêu thụ và nhập khẩu than lớn thứ hai hành tinh. Ðiện than chiếm gần 70% tổng sản lượng điện của Ấn Ðộ. Theo số liệu của Chính phủ Ấn Ðộ, hơn phân nửa trong tổng số 135 nhà máy điện than ở quốc gia Nam Á này đang có mức dự trữ than rất thấp, ít hơn 3 ngày sử dụng.

Cuộc đua tìm kiếm nguồn cung ứng than sản xuất điện còn diễn ra tại Đông Âu giữa lúc giá khí đốt, dầu mỏ tại khắp châu Âu tăng cao. Giá dầu thô Brent hồi tuần qua đã tăng lên 80 USD/thùng, mức cao nhất trong 3 năm qua. Đặc biệt, giá khí đốt tại châu Âu hôm 1-10 đạt mức cao nhất mọi thời đại khi Nga cắt giảm nguồn cung. Giá năng lượng tăng cao được dự báo sẽ làm tồi tệ hơn cho vấn đề sưởi ấm của khoảng 80 triệu hộ gia đình nghèo khắp châu Âu vào mùa đông sắp tới.

ÐỨC TRUNG (Tổng hợp)