Xuân Viên

Kỳ1: Vấn nạn trên bước đường đô thị hóa

Nghị quyết 21/NQ-BCT năm 2003, của Bộ Chính trị xác định Cần Thơ là đô thị trung tâm ĐBSCL. Quá trình đô thị hóa “nóng” đang đặt Cần Thơ trước những vấn đề nan giải trong nếp sống văn minh đô thị. Mâu thuẫn này thể hiện rõ nhất ở quận Ninh Kiều – đô thị trung tâm của thành phố Cần Thơ.

Ninh Kiều là quận nội ô, phần lớn đất đai và dân cư thuộc thành phố Cần Thơ (cũ). Trong lịch sử phát triển hơn 130 năm, thành phố Cần Thơ cũ từng là Trấn Giang, Phong Dinh, một đô thị hiền hòa, duyên dáng và sạch đẹp bên bờ sông Hậu. Con người nơi đây khi xưa nổi tiếng vì thanh lịch, hào hiệp, thân thiện.

Thùng rác công cộng trước Nhà Văn hóa thiếu nhi quận Ninh Kiều, trở thành bãi rác. Ảnh chụp sáng 7-12-2010. Ảnh: T.VI.

Thế nhưng hiện nay, sự xuống cấp về nếp sống văn minh đang đến mức báo động tại thành phố vừa được công nhận là đô thị loại 1, trực thuộc Trung ương.

* Sự xuống cấp văn hóa đô thị

Quận Ninh Kiều đang có vô số “điểm nóng” trật tự văn minh đô thị, khiến những người từng biết Cần Thơ xưa cảm thấy xốn xang, khó chịu.

Trước hết là tình trạng chợ tự phát chiếm lòng lề đường ở nhiều nơi, đặc biệt trên các tuyến đường chính. Chỉ tại quận Ninh Kiều, trên tuyến đường 30 Tháng 4 lâu nay đã mọc lên chợ quanh Khu I, Trường Đại học Cần Thơ và ngày càng lan rộng; chợ vỉa hè tại giao lộ đường 3 Tháng 2 và quốc lộ 91B, đến khi có chợ Hưng Lợi gần đó được xây dựng vẫn tồn tại với cái tên “chợ 3 Tháng 2”; rồi chợ tự phát ở đường Đề Thám thì ngày cành phình to... Hầu hết các chợ tự phát cản trở giao thông, làm xấu bộ mặt đô thị bởi rác và nước thải xả ra đường. Tình trạng mất vệ sinh công cộng ngày càng trầm trọng.

Nhiều “chợ tự phát” phát triển ngay sát các... khu chợ chính thức. Người buôn bán chiếm hẳn cả lề đường và lòng đường bán đủ mặt hàng cá, rau, mắm, muối, đường đậu. Người mua ngang nhiên đậu xe giữa đường, cò kè mặc cả, chọn lựa hàng hóa. Những con đường bị chợ chiếm luôn ngập trong rác rến và nước thải. “Ở đường Hai Bà Trưng, chúng tôi dẹp tình trạng mua bán lấn chiếm lòng lề đường như “bắt cóc bỏ dĩa”. Bị đẩy đuổi, giữ hàng hóa và phương tiện, những người mua bán vẫn tiếp tục ngay sau đó. Tình trạng này còn có bởi thói quen của cả người mua, sau đó chúng tôi xử phạt những người mua hàng đậu xe lấn chiếm lòng lề đường. Vậy là người mua và người bán hình thành “liên minh” với nhau, coi chúng tôi như những kẻ cần đối phó” - ông Nguyễn Anh Hoài, Chủ tịch UBND phường Tân An, than thở.

Có thể thấy đang phổ biến quan điểm “tiện lợi” của không chỉ các hộ buôn bán, mà còn của đông đảo người mua - trong đó có không ít là cán bộ viên chức nhà nước, trí thức... Không chỉ ngoài đường lớn, những ngôi chợ tự phát còn “sinh sôi” rất nhanh, trở thành “bệnh trầm kha” ở những tuyến hẻm vừa được nâng cấp, chỉnh trang theo Dự án Nâng cấp đô thị do Ngân hàng Thế giới tài trợ. Hễ ở đâu hẻm được mở rộng thì ở đó xuất hiện người bán lấn chiếm lòng lề đường, người mua đậu xe nghênh ngang cản trở giao thông.

Chợ lấn đường - đường Hai Bà Trưng thường xuyên ách tắc giao thông. Ảnh: T.VI.

Một vấn nạn khác là tình trạng xả rác, tạt nước ra đường, thả súc vật phóng uế bừa bãi, quảng cáo tràn lan trên tường, cột điện, cây xanh... ngày càng nhiều. “Dù tổ dân phố, khu vực, phường và cả quận phát động rất nhiều chiến dịch lập lại trật tự văn minh đô thị, nhưng gần như không có tác dụng”, nhiều người dân ngụ tại đường Trương Định than phiền. Có những người cuộc sống khá giả, nuôi chó nhưng lại để chúng phóng uế bừa bãi. Bị bà con trong khu vực phê bình trong những cuộc họp dân phố, hôm sau nhà của những người góp ý bị chọi rác, đồ dơ; hay nhẹ nhất là những cái lườm, nguýt, nói cạnh, chửi đổng...

Quận Ninh Kiều đặt nhiều thùng rác công cộng trên các tuyến đường. Nhưng chỉ vài hôm những điểm này trở thành những bãi rác mới. Nhiều người mang rác ra tập kết nhưng không bỏ vào thùng, mà để đại bên cạnh. Sau đó chó, mèo bươi tung, ruồi muỗi bu đầy. Một tệ nạn khác khá phổ biến là tình trạng đổ trộm xà bần, bê tông, rác thải tràn cả ra đường. Ông Nguyễn Văn Tùng, Bí thư Đảng ủy phường An Cư, nêu một điển hình: “Thùng rác công cộng đặt ngay đầu hẻm 2 đường Lý Tự Trọng trở thành điểm tập kết rác may mặc. Sáng ra là một đống vải lẫn chỉ vụn nằm đó. Khu vực cho người “mai phục” sáng đêm trong nhiều ngày liền để bắt, phạt vài lần mới tạm chấm dứt”. Những hành vi tệ hại như trên bị “cắt” chỗ này thì mọc lên ở chỗ khác.

Sự đi xuống trong văn hóa giao thông cũng là một vấn đề đáng báo động trên địa bàn quận Ninh Kiều nói riêng và cả thành phố Cần Thơ nói chung. Hình ảnh người tham gia giao thông điều khiển xe gắn máy, xe đạp, kể cả đi bộ vượt đèn đỏ một cách thản nhiên khi không có cảnh sát giao thông, vô tư đi ngược chiều, lấn tuyến, đi hàng hai hàng ba cười giỡn, chở nặng cồng kềnh bất chấp luật lệ và an toàn tính mạng của những người xung quanh. Có người còn phá hoại từng đoạn những dãy phân cách ở các quốc lộ và tuyến đường trọng yếu để tiện qua đường. Rồi có không ít vụ va quẹt nhỏ xảy ra trên đường biến thành những cuộc cãi vã, thậm chí là đánh nhau gây mất an ninh trật tự bởi không ai thừa nhận mình có lỗi.

* “Bắt cóc bỏ dĩa”

Không thể đổ hết tình trạng nhếch nhác hiện nay là do sự thiếu ý thức của người dân. Một trong những nguyên nhân đầu tiên của hệ lụy là tính hiệu quả, thống nhất và nghiêm túc trong công tác quản lý đô thị cũng như sự phối hợp của các cơ quan chức năng từng lúc từng nơi còn thiếu chặt chẽ. Đơn cử như tình trạng quảng cáo bát nháo trên các cột điện, cây xanh dọc các tuyến đường chính như Nguyễn Trãi, Lý Tự Trọng, Mậu Thân, Hai Bà Trưng, Cách Mạng Tháng Tám... diễn ra nhiều năm có nguyên nhân từ quan điểm “chuyện ai nấy biết” của nhiều cơ quan chức năng liên quan. Sở Văn hóa - Thể thao và Du lịch cấp phép quảng cáo, nhưng cấp quận và phường không được thông báo về thời hạn quảng cáo, vị trí hay số lượng băng-rôn, cờ... được treo trên địa bàn. Chỉ khi địa phương tiến hành kiểm tra thì các đơn vị treo quảng cáo mới trưng ra giấy phép. Trong khi đó cấp phường và quận thường không có chức năng, nghiệp vụ lẫn kinh phí để làm công tác này. Vì vậy, nhiều quảng cáo treo lâu, bạc màu, rớt chữ; hoặc quảng cáo thương mại lại được treo đan xen hoặc lấn át cờ nước, cờ Đảng và các nội dung cần tuyên truyền của những sự kiện chính trị, kinh tế, văn hóa, xã hội.

Không ít cơ quan, đơn vị lấn chiếm lòng lề đường, thậm chí vi phạm vệ sinh môi trường. Mới đây thôi, chợ Xuân Khánh được tạm dời về đường Trần Văn Hoài – một trong những con đường đẹp của TP Cần Thơ – trong thời gian chờ thi công chợ. Chủ đầu tư chợ tạm cũng như đơn vị thi công chợ Xuân Khánh không làm đường thoát nước cho chợ tạm trên đường. Các hộ buôn bán hàng tươi sống như cá, thịt, rau cải... xả nước thải tràn lan ra mặt đường, khiến một đoạn dài đường Trần Văn Hoài trở nên hôi thối, lầy lội và nguy hiểm bởi rêu xanh đóng từng lớp dày.

Ô nhiễm nguồn nước, tiếng ồn xuất phát từ các đơn vị sản xuất kinh doanh, gây tác động lớn đến môi trường sống của nhiều người dân đang là vấn nạn đáng báo động. Nhiều kênh, rạch, sông, hồ trên địa bàn trở thành những ổ ô nhiễm trầm trọng như rạch Tham Tướng, rạch Ngỗng, Hồ Xáng Thổi... Có thể nói, kiểu làm việc cả nể, thiếu khoa học và quan niệm “làm sai vẫn có thể thoát” tồn tại không chỉ trong dân, mà đã thành nếp trong không ít cơ quan quản lý.

Chuyện xây dựng nếp sống văn minh đang là vấn đề bức xúc ở nhiều đô thị, nhưng đáng lo ngại là nó đang trên đà phát triển ở TP Cần Thơ, đặc biệt là ở quận trung tâm Ninh Kiều. Với tầm của một quận, Ninh Kiều khó mà giải quyết rốt ráo tình trạng này...

(Còn tiếp)

XUÂN VIÊN