MAI QUYÊN (Theo CNN)

Ngày 6-7, Bộ trưởng Tài chính Mỹ Janet Yellen với kỳ vọng ổn định quan hệ song phương, bắt đầu chuyến thăm 4 ngày đến Trung Quốc. Nhưng giới quan sát cho rằng nhiệm vụ này khó mà tiến triển, khi hai bên đều đặt quan điểm bảo vệ lợi ích an ninh quốc gia lên trên mối liên hệ kinh tế.

Bà Yellen (phải) tới Trung Quốc ngày 6-7. Ảnh: Reuters

Chuyến thăm của Bộ trưởng Yellen diễn ra vào thời điểm kinh tế toàn cầu đối mặt nhiều bất ổn. Theo giới chuyên môn, kinh tế thế giới có thể được hưởng lợi nếu Mỹ - Trung vượt qua các rào cản và hàn gắn rạn nứt.

Nhưng ở hiện tại, khả năng trên dường như khó xảy ra nếu xét đến những lợi ích chiến lược không đồng nhất và cạnh tranh giữa 2 nước. Nói như chuyên gia Anna Ashton thuộc đơn vị tư vấn Eurasia Group, quan hệ Mỹ - Trung đang ở mức thấp nhất trong nhiều thập kỷ. Trong đó, các vấn đề cần được giải quyết giữa 2 siêu cường “rất gai góc và phức tạp”.

Cuộc chiến chip

Cạnh tranh Mỹ - Trung trong lĩnh vực chất bán dẫn liên tục leo thang, thu hút quan tâm của châu Âu và Nhật Bản. Năm ngoái, Mỹ thông qua loạt biện pháp kiểm soát xuất khẩu đã cấm các công ty Trung Quốc mua chip và thiết bị sản xuất chip tiên tiến nếu không có giấy phép. Năm nay, Mỹ tiếp tục cùng Hà Lan và Nhật Bản siết kiểm soát xuất khẩu máy móc sản xuất chip công nghệ cao cho Trung Quốc. Động thái này gần như áp đặt phong tỏa hoàn toàn, đánh vào trung tâm tham vọng công nghệ của Bắc Kinh.

Để đáp trả, Trung Quốc cấm các công ty trong nước mua chip từ nhà sản xuất Mỹ Micron Technology (MU). Tuần này, Bắc Kinh tung đòn thứ hai khi tăng cường kiểm soát xuất khẩu 2 nguyên liệu thô chiến lược để sản xuất chất bán dẫn là gali và germani. Bất chấp phản đối từ Mỹ, cựu Thứ trưởng Thương mại Trung Quốc Ngụy Kiến Quốc tuyên bố đây mới chỉ là khởi đầu và nước này có sẵn nhiều biện pháp khác nữa. Theo dự đoán của các nhà phân tích, Bắc Kinh có thể thắt chặt xuất khẩu đất hiếm, loại khoáng sản quan trọng đối với các ngành kỹ thuật mũi nhọn.

Kiểm soát doanh nghiệp

Hồi tháng 4, Trung Quốc công bố luật mới về chống gián điệp mà theo Mỹ là mở rộng đáng kể phạm vi Bắc Kinh có thể hành động để chống lại những gì mà họ xem là đe dọa an ninh quốc gia. Trong nhiều tuần, các công ty tư vấn nổi tiếng của Mỹ như Mintz, Bain & Company và Capvision đối mặt chiến dịch đột kích của cảnh sát do bị cáo buộc rò rỉ thông tin quân sự nhạy cảm cho nước ngoài.

Tin tức về các cuộc tấn công trên khiến Phòng Thương mại Mỹ phát cảnh báo về rủi ro gia tăng khi kinh doanh ở Trung Quốc. Hiện nhiều công ty nước ngoài bắt đầu xem xét lại kế hoạch đầu tư ở đại lục. Theo khảo sát của AmCham, Trung Quốc đang mất dần sức hấp dẫn với các nhà đầu tư nước ngoài và lần đầu tiên trong lịch sử 25 năm thực hiện khảo sát môi trường kinh doanh, cường quốc châu Á không còn là thị trường nằm trong top 3 của đa số doanh nghiệp Mỹ.

Trong khi đó, từ đầu năm, Mỹ vì lý do an ninh quốc gia bắt đầu cân nhắc kiểm soát dòng vốn của doanh nghiệp trong nước ở nước khác, cụ thể là đầu tư vào những ngành kinh tế trọng điểm của Trung Quốc. Đây được xem là bước tiến mới nhằm hạn chế Trung Quốc nắm giữ các công nghệ chủ chốt. Sách lược của Tổng thống Mỹ Joe Biden được cho sẽ hạn chế các thương vụ đe dọa đến an ninh quốc gia.

Cách tiếp cận “giảm rủi ro và phụ thuộc”

Thời gian trước, liên tục có những lời kêu gọi Mỹ tách khỏi Trung Quốc, một đề xuất bị giới chuyên môn coi là không thực tế dựa vào mức độ quan hệ thương mại và đầu tư song phương. Nhưng gần đây, Tổng thống Biden nhiều lần đề cập cách tiếp cận “giảm rủi ro” trong quan hệ kinh tế với Trung Quốc. Các đồng minh châu Âu còn tuyên bố cứng rắn với Bắc Kinh trong các hoạt động ngoại giao về những vấn đề như Nga hay Ðài Loan.

Những lo ngại trên kéo theo hành động phối hợp của Mỹ nhằm loại Trung Quốc khỏi chuỗi cung ứng công nghệ. Đáp lại, Thủ tướng Trung Quốc Lý Cường nói rằng phương Tây đang thổi phồng vấn đề, rằng “giảm phụ thuộc và giảm rủi ro” là 2 đề xuất “sai lầm và ép buộc”. Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình cũng phản đối các động thái “tách rời” và khẳng định Bắc Kinh muốn hợp tác với các quốc gia.