Máy bay Mỹ tại Căn cứ không quân Incirlik.

Là thành viên Tổ chức Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương (NATO) kể từ năm 1951, đồng thời là quốc gia Hồi giáo có vị trí chiến lược ở Trung Đông và Trung Á, lại có thể đóng vai trò trung gian ngoại giao giữa Iran, Syrie và Israel hay giữa Afghanistan và Pakistan, Thổ Nhĩ Kỳ dĩ nhiên trở thành một đồng minh không thể thiếu của Mỹ. Việc Thổ Nhĩ Kỳ là một trong những quốc gia đầu tiên được Tổng thống Mỹ Barack Obama tới thăm hồi tháng 3 cho thấy điều đó. Và trong bối cảnh hiện nay, theo đặc phái viên của tờ Thế giới (Pháp) tại Ankara, cái mà Washington cần nhất ở Thổ Nhĩ Kỳ là Căn cứ không quân Incirlik ở miền Nam.

Ngay sau khi Chiến tranh lạnh bắt đầu, Mỹ gấp rút bắt tay xây dựng Căn cứ không quân Incirlik vì đây là nơi lý tưởng để triển khai máy bay ném bom chiến lược nhờ thời tiết quang đãng quanh năm, phạm vi hoạt động phủ cả khu vực Trung Đông và nằm cách Thủ đô Mát-xcơ-va của Nga chỉ 1.600 km. Căn cứ này từng giúp Mỹ triển khai quân đội tới Liban trong cuộc khủng hoảng mùa hè năm 1958, và đặc biệt trở nên nổi tiếng trong cuộc chiến tranh vùng Vịnh lần thứ nhất (1990-1991) khi nó được biến thành trung tâm chỉ huy các chiến dịch tấn công tên lửa và ném bom của quân đội Mỹ. Kể từ khi không phận miền Bắc Iraq bị cấm vận năm 1991, khoảng 50% chuyến bay quân sự của Mỹ tại khu vực đều xuất phát từ Incirlik. Tuy nhiên, cuộc chiến xâm lược Iraq năm 2003 của chính quyền George Bush đã làm xấu đi mối quan hệ giữa Ankara và Washington, bởi Quốc hội Thổ Nhĩ Kỳ kịch liệt phản đối cuộc chiến này và từ chối cho phép binh sĩ chiến đấu của Mỹ đồn trú tại Incirlik. Phải sau 6 tháng đàm phán căng thẳng, chính phủ Thổ Nhĩ Kỳ mới thuyết phục được các ông nghị chấp nhận cho Mỹ sử dụng căn cứ Incirlik để vận chuyển hàng tiếp tế phi quân sự cho lính Mỹ tại Iraq. Thế nhưng, theo Frank Hyland, một cựu nhân viên Cục Tình báo Trung ương Mỹ (CIA), căn cứ Incirlik vẫn được Ankara dùng để mặc cả với chính quyền Mỹ. Mặc dù các chuyến bay vận tải tiếp tế của quân đội Mỹ từ Incirlik rất “nhỏ giọt”, nhưng vào năm 2007 Thổ Nhĩ Kỳ lại đe dọa không cho phép Washington sử dụng nếu Quốc hội Mỹ thông qua văn kiện thừa nhận vụ thảm sát chống người Armenia của đế chế Ottoman hồi đầu thế kỷ 20. Cuối cùng, Mỹ phải nhượng bộ. Ngoài ra, Tổng thống Bush cũng chấp nhận cung cấp thông tin tình báo cho Thổ Nhĩ Kỳ các vị trí đóng quân của các tay súng ly khai người Kurd mà Mỹ thu thập được từ những chuyến bay do thám ở miền Bắc Iraq.

Hiện nay, khoảng 50% chuyến bay vận tải quân sự của Mỹ đến Iraq xuất phát từ Incirlik, nơi đang có 4.500 người Mỹ đồn trú, trong đó có 1.500 quân nhân. Và trong số từ 6-10 chuyến bay mỗi ngày của loại máy bay vận tải hạng nặng C-17 từ căn cứ không quân này, có 2 chuyến tới Afghanistan. Các chuyên gia cho rằng tầm quan trọng của Incirlik đối với quân đội Mỹ sẽ còn lớn hơn nữa sau khi họ rút phần lớn binh sĩ chủ lực ra khỏi Iraq vào tháng 8-2010 và tăng cường cho chiến trường Afghanistan. Theo các nhà quan sát, Incirlik có thể đang được quân đội Mỹ dùng để thực hiện những chuyến bay do thám bí mật tại Trung Đông.

KIẾN HÒA (Theo Le Monde)