Trưởng đoàn đàm phán Fatah Azzam al-Ahmed (trái) và lãnh đạo Hamas trong cuộc họp báo về đàm phán hòa hợp dân tộc tại Ai Cập. Ảnh: AP

Hai ngày sau khi sáng kiến của Ai Cập làm trung gian cho thỏa thuận chia sẻ quyền lực giữa phong trào Hamas (kiểm soát Dải Gaza) và phong trào Fatah của Tổng thống Mahmoud Abbas (kiểm soát Bờ Tây) được loan báo, ngày 1-5, nhà lãnh đạo Hamas Khaled Meshal đã đến Cairo để hoàn tất quá trình thương lượng với Fatah. Theo Hãng thông tấn MENA của Ai Cập, cũng hôm đó, Bộ trưởng Tài chính Israel Yuval Steinitz tuyên bố đóng băng 88 triệu USD tiền thu thuế hải quan của Palestine sắp được chuyển cho chính quyền của Tổng thống Abbas. Theo thỏa thuận hòa bình thập niên 1990, Israel chịu trách nhiệm thu một số thuế và phí hải quan cho chính quyền Palestine và đã một vài lần chuyển tiền mặt cho Palestine.

Ông Steinitz nhấn mạnh số tiền trên, có thể lên đến hơn 1 tỉ USD mỗi năm, sẽ chỉ được chuyển cho chính quyền Tổng thống Abbas chừng nào Israel chắc chắn rằng Hamas không đụng tới số tiền đó cũng như nó không được dùng để bảo trợ hoạt động chống phá Israel của các phần tử cực đoan Palestine. Trong khi đó, các nhà phân tích cho rằng động thái của Israel làm gia tăng căng thẳng về sáng kiến hòa giải của Ai Cập cũng như gây quan ngại về triển vọng hòa bình giữa Israel và Palestine.

Sau sự ra đi của cựu Tổng thống Hosni Mubarak, Ai Cập đã thay đổi chính sách đối ngoại theo hướng thay đổi mạnh mẽ mối quan hệ với nhà nước Do Thái. Israel đã theo dõi chặt chẽ những diễn biến ở Ai Cập vài tháng qua, và cuối cùng phản ứng như trên, bất chấp điều này có thể hủy hoại quy chế hợp tác an ninh với chính quyền Palestine, vốn giúp kiềm chế bạo lực ở Bờ Tây vài năm gần đây.

Cú huých mới đối với sự hòa hợp các phe phái ở Palestine được xem là thành tựu ngoại giao trong khu vực nổi bật đầu tiên của chính quyền Ai Cập thời hậu Mubarak. Cairo đã làm trung gian thỏa thuận mà không thông báo với Mỹ và Israel. Hành động này được xem là chấm dứt thời kỳ hợp tác chặt chẽ của ông Mubarak với Mỹ khi giải quyết vấn đề Hamas. Thực tế, việc này diễn ra sau hàng loạt sáng kiến của Ai Cập từng gây lo ngại cho Israel. Gần như ngay sau khi ông Mubarak từ chức, chính quyền mới ở Ai Cập đã hợp thức hóa Tổ chức Huynh đệ Hồi giáo từng bị cấm hoạt động chính trị rất lâu dưới thời Mubarak. Ngày 1-5, tổ chức này đã thành lập đảng Tự do và Công bằng. Ai Cập gần đây cũng thông báo tái lập quan hệ ngoại giao với Iran, quốc gia “không đội trời chung” với Israel. Động thái này là dấu hiệu đầu tiên về xu hướng độc lập trong chính quyền mới của Ai Cập, khiến Mỹ và Israel không dễ phản ứng. Cũng trong ngày 1-5, chính quyền xứ kim tự tháp cho biết dự định mở cửa biên giới lâu dài với Gaza.

Bên cạnh đó, Ngoại trưởng Ai Cập Nabil al-Araby cũng vừa giục nghị sĩ Mỹ Steve Chabot (vừa có chuyến thăm nước này) gây sức ép để Quốc hội và chính phủ Mỹ công nhận nhà nước Palestine. Hamas và Fatah đạt được thỏa thuận hòa hợp tại Cairo hồi tuần rồi vì hai bên đều biết rằng họ cần hợp nhất nếu muốn thúc đẩy việc công nhận nhà nước Palestine tại Liên Hiệp Quốc vào cuối năm nay như đã cam kết. Trong khi đó, Israel và Mỹ nhấn mạnh nhà nước Palestine chỉ được công nhận thông qua đàm phán giữa Israel và chính quyền Palestine không bao gồm Hamas, ít nhất cho đến khi tổ chức này từ bỏ bạo lực và thừa nhận sự tồn tại của nhà nước Do Thái.

Tuy nhiên, Trưởng đoàn đàm phán Palestine Saeb Erekat cho rằng thỏa thuận với Hamas là vấn đề nội bộ của Palestine và quyết định của Israel đóng băng nguồn quỹ trên là “hành động cướp tài chính cho thấy ý đồ nguy hiểm của Israel”. Thủ tướng Palestine Salam Fayyad chỉ trích động thái của Israel và cho rằng Tel Aviv không thể ngăn được Hamas với Fatah ký kết thỏa thuận hòa giải (dự kiến diễn ra vào cuối tuần này).

N. KIỆT (Theo WSJ, Chinaview)