Trong cuộc bỏ phiếu tín nhiệm ngày 11-12, Quốc hội Ba Lan đã bầu ông Donald Tusk làm Thủ tướng, kết thúc 8 năm cầm quyền của đảng cánh hữu dân túy và tạo tiền đề cho việc phá băng trong quan hệ với Liên minh châu Âu (EU).

Tái thiết quan hệ Ba Lan với EU là ưu tiên của tân Thủ tướng Donald Tusk (giữa). Ảnh: AP

Với 248 phiếu thuận và 201 phiếu chống, Quốc hội Ba Lan cho phép ông Tusk thành lập chính phủ mới và trở thành tân Thủ tướng. Các nhà lãnh đạo châu Âu, bao gồm Chủ tịch Ủy ban châu Âu Ursula von der Leyen và Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky, đã gửi lời chúc mừng ông Tusk trở thành Thủ tướng mới của Ba Lan. Văn phòng Tổng thống Andrzej Duda thông báo chính phủ mới của Ba Lan sẽ tuyên thệ nhậm chức ngày 13-12.

Việc ông Tusk được bầu chọn diễn ra sau khi chính phủ của Thủ tướng đương nhiệm Mateusz Morawiecki thất bại trong cuộc bỏ phiếu tín nhiệm tại Quốc hội Ba Lan trước đó cùng ngày.

Trong cuộc tổng tuyển cử ngày 15-10, đảng Luật pháp và Công lý (PiS) cầm quyền của ông Morawiecki tuy về nhất nhưng không đủ đa số tại Quốc hội để một mình thành lập chính phủ. Theo luật, Quốc hội Ba Lan trao cơ hội cho Thủ tướng Morawiecki tìm cách liên minh với các đảng khác để thành lập nội các, nhưng ông đã không thành công, khi tất cả các đảng đều từ chối hợp tác với họ. Tại cuộc bỏ phiếu tín nhiệm, chính phủ của ông Morawiecki chỉ nhận được 190 phiếu ủng hộ, trong khi có 266 phiếu phản đối.

Kết quả trên đánh dấu sự kết thúc 8 năm đầy biến động mà ở đó PiS điều hành đất nước với sự ủng hộ của nhiều người dân Ba Lan, nhưng lại xảy ra bất đồng sâu sắc với những người theo chủ nghĩa tự do cũng như 26 quốc gia EU khác và các đồng minh phương Tây.

Cải thiện quan hệ với EU

Trong những năm qua, Ba Lan dưới thời PiS có quan hệ căng thẳng với EU vì những khác biệt về hệ giá trị. PiS phản đối EU can thiệp vào tham vọng cải tổ tư pháp ở Ba Lan và những quy định về chống phá thai, vốn bị Brussels lên án là vi phạm quyền tự do cá nhân. Bất đồng này khiến Ba Lan không tham gia nhiều vào cuộc thảo luận định hình tương lai cho EU, mặc dù ông Tusk từng giữ ghế Chủ tịch Hội đồng châu Âu giai đoạn 2014-2019 và có mối quan hệ chặt chẽ với EU.

Donald Tusk là một trong những chính khách EU ủng hộ mạnh mẽ Ukraine từ ngày đầu
chiến sự.

Chính phủ sắp mãn nhiệm của Ba Lan ban đầu là một trong những đồng minh mạnh nhất của Kiev trong cuộc chiến với Nga, nhưng quan hệ song phương đã xấu đi trong thời gian gần đây.

Ông Tusk cũng từng là Thủ tướng Ba Lan từ năm 2007-2014. Chính khách 66 tuổi này trở lại chính trường Ba Lan với tư cách lãnh đạo Liên minh Dân sự năm 2021. Ông lãnh đạo liên minh đối lập gồm ba đảng có lập trường chính trị trung dung và thiên tả, với cam kết đảo ngược các cải cách tư pháp của PiS hiện nay và sẽ giải phóng các quỹ từ EU đang bị đóng băng, đảo ngược lệnh cấm gần như hoàn toàn về việc phá thai. Quốc gia Trung Âu này trước đó đã bị EU đóng băng hàng chục tỉ euro do bất đồng về nỗ lực cải cách dân chủ. Quan điểm thân EU của ông Tusk được kỳ vọng sẽ phá băng quan hệ giữa Warsaw với khối này.

Tuy nhiên, các quan chức EU cảnh báo rằng giải phóng các quỹ từ khối sẽ không dễ dàng bởi nó liên quan đến việc thực hiện “những cột mốc” về pháp quyền mà Tổng thống Duda, đồng minh của PiS, có thể sẽ trì hoãn.

HẠNH NGUYÊN (Theo AP, Reuters