Nội bộ ANC chia rẽ sâu sắc sau khi Tổng thống Mbeki ra đi. Ảnh: AFP

Đảng Đại hội dân tộc Phi (ANC) cầm quyền ở Nam Phi đang đối mặt với nguy cơ mất thế đa số 2/3 tại quốc hội trong cuộc bầu cử vào giữa năm tới, sau khi phe ủng hộ Tổng thống bị phế truất Thabo Mbeki tuyên bố sẽ tách ra thành lập đảng mới. Các hãng tin Reuters, AP, AFP và Guardian cho biết.

Ngày 15-10, ông Mbhazima Shilowa, cựu thủ hiến tỉnh Gauteng giàu nhất Nam Phi, tuyên bố rời khỏi ANC và sẽ triệu tập cuộc họp toàn quốc các thành viên bất đồng vào ngày 2-11 tới để ra mắt đảng mới. Từng là thành viên Hội đồng điều hành ANC, ông Shilowa được xem là một trong những chính khách có ảnh hưởng nhất của đảng cầm quyền. Ông là nhân vật “cộm cán” thứ ba của ANC rời khỏi đảng sau Bộ trưởng Quốc phòng Mosiuoa Lekota và Thứ trưởng Quốc phòng Mluleki George từ chức hồi tháng trước để thể hiện sự ủng hộ đối với ông Mbeki.

Ông Lekota cáo buộc ANC đang hủy hoại các lý tưởng dân chủ ở Nam Phi, sau khi Chủ tịch ANC Jacob Zuma gây áp lực buộc ông Mbeki từ chức. Do vậy, cần thành lập một đảng mới “để bảo vệ nền dân chủ”. Ủng hộ ý tưởng của cựu Bộ trưởng Quốc phòng Lekota, ông Shilowa cho rằng Nam Phi cần cải cách hệ thống bầu cử, công khai nguồn quỹ chính trị và chỉ trích nạn tham nhũng là căn bệnh “nan y” ở nền kinh tế lớn nhất lục địa đen. Ông Shilowa cho biết sẽ thành lập một ủy ban chuẩn bị gồm “các nhân vật ưu tú” trước cuộc họp để đi khắp nước vận động ủng hộ. Phong trào sẽ tuyên bố thành lập đảng mới tại Kliptown, nơi ANC từng giới thiệu Hiến chương Tự do hồi năm 1955. Một trong những kiến nghị của đảng mới là tiến hành bầu cử tổng thống trực tiếp thay cho tiến trình bổ nhiệm từ đảng cầm quyền hiện nay.

Tuy nhiên, các nhà phân tích cho rằng tuy phe ly khai có thể thành lập đảng, nhưng sẽ khó “làm nên chuyện” trong cuộc bầu cử sắp tới. Trong cuộc tổng tuyển cử năm 2004, ANC giành được gần 70% trong số 15,6 triệu phiếu bầu. Đối thủ gần nhất là Liên minh Dân chủ cũng chỉ được 12% và không thể giành được sự ủng hộ của cử tri da đen. Tỏ ra lo ngại về sự chia rẽ của ANC, nhưng ông Zuma cho rằng phe “ly khai” không phải là thách thức nghiêm trọng đối với ANC. Sau phiên họp đặc biệt của ban lãnh đạo ANC ngày 15-10, ANC tuyên bố có thể kêu gọi tiến hành bầu cử sớm nhằm ngăn chặn kế hoạch thành lập đảng mới của các nhân vật ly khai.

Sự rạn nứt trong nội bộ ANC xuất hiện từ năm 2005, khi Tổng thống Mbeki sa thải ông Zuma, lúc đó là Phó Tổng thống, với các cáo buộc tham nhũng. Tuy nhiên, 2 năm sau đó, ông Zuma lại giành thắng lợi trong cuộc bầu cử Chủ tịch ANC, và giành được quyền ứng cử chức tổng thống vào năm tới. Nắm quyền, ông Zuma lập tức gây sức ép buộc Tổng thống Mbeki phải từ chức hồi tháng rồi, chỉ vài tháng trước khi kết thúc nhiệm kỳ, kéo theo sự ra đi tập thể của các nhân vật ủng hộ ông Mbeki.

NGUYỄN MINH (Theo AFP, AP, Guardian)