THANH TRÚC (Theo AP, Foreign Policy)

Trong bối cảnh trí tuệ nhân tạo (AI) đang khiến người dùng thích thú xen lẫn lo sợ, công cụ quản lý công nghệ thông minh này chắc chắn là cần thiết. Vài tuần trở lại đây, các cơ quan quản lý khắp thế giới đang tìm cách đẩy mạnh quyền kiểm soát của họ đối với AI.

Nguy cơ từ AI

Ảnh: AP

Thời gian qua, sự phát triển vượt bậc của AI đã khiến người dùng mê mẩn, với nhiều tính năng thông minh như sáng tác nhạc, tạo hình ảnh và viết bài luận... Đặc biệt, việc ChatGPT (sản phẩm của công ty OpenAI thuộc tập đoàn Microsoft) ra mắt cuối năm ngoái đã gây “sốt” toàn cầu vì khả năng phản hồi giống như con người dựa trên những gì nó học được từ nguồn dữ liệu trực tuyến khổng lồ. Nhưng vì quá thông minh, AI cũng khiến nhiều người lo sợ về những hệ lụy tiềm ẩn mà nó mang lại. Các cơ quan quản lý thì quan ngại những mối nguy mới về đạo đức và xã hội do ChatGPT và các hệ thống AI tương tự gây ra, có thể biến đổi cuộc sống hàng ngày, từ công việc, giáo dục đến vấn đề bản quyền và quyền riêng tư.

Trong nhiều bức thư ngỏ, hàng trăm chuyên gia công nghệ và nhà nghiên cứu đã cảnh báo về sự nguy hiểm của AI, bao gồm ủng hộ đề xuất “tạm dừng” 6 tháng đối với việc phát triển các mô hình AI mới. Gần đây, nhà khoa học kỳ cựu Geoffrey Hinton - được ví như “cha đỡ đầu” của AI - đã rời khỏi Google với tiên lượng tồi tệ. Trao đổi với Thời báo New York, ông Hinton kêu gọi ban hành quy định và hợp tác toàn cầu để kiềm chế công nghệ mà ông (và những người khác) cho rằng có thể hủy hoại thị trường lao động, làm méo mó môi trường mạng, hoặc tệ nhất là vượt qua trí thông minh của con người khi các hệ thống AI trở nên tiên tiến hơn. Ở một vài khía cạnh, ông cho rằng những hệ thống đó có thể đã “tốt hơn rất nhiều so với trí não con người”.

Châu Âu muốn tiên phong quản lý AI

Trí tuệ nhân tạo, với tiềm năng to lớn trong việc biến đổi kinh tế và xã hội, được xem là một thách thức chưa từng có. Do vậy, các nhà chức trách trên toàn thế giới đang tìm cách kiểm soát công nghệ này để đảm bảo rằng nó cải thiện cuộc sống của mọi người mà không đe dọa đến quyền hoặc sự an toàn của họ.

2 năm trước, Liên minh châu Âu (EU) đã đề xuất quy định AI đầu tiên của phương Tây, tập trung vào việc kiểm soát các ứng dụng rủi ro nhưng có phạm vi hẹp. Còn theo Đạo luật AI vừa trình lên Nghị viện châu Âu, nhắm tới ràng buộc mọi nhà cung cấp dịch vụ hoặc sản phẩm AI, việc sử dụng trí tuệ nhân tạo đe dọa đến sự an toàn hoặc quyền của mọi người phải đối mặt với sự kiểm soát chặt chẽ. Chẳng hạn, việc nhận dạng khuôn mặt từ xa hoặc quét bừa bãi các bức ảnh từ Internet để khớp sinh trắc học và nhận diện sẽ bị cấm. Chính sách dự đoán tâm lý và công nghệ nhận dạng cảm xúc, ngoài mục đích điều trị bệnh hoặc y học, cũng không được phép... Việc vi phạm quy định có thể khiến công ty chủ quản bị phạt tiền tới 6% doanh thu toàn cầu hàng năm.

Đạo luật AI của EU - dự kiến có hiệu lực vào cuối năm nay hoặc đầu năm 2024 - được cho có thể trở thành tiêu chuẩn toàn cầu có thực quyền đối với AI, bởi các tổ chức và công ty sẽ thấy rằng tuân theo quy định của khối này sẽ dễ cho họ hơn là phát triển các sản phẩm riêng rẽ cho từng khu vực.

Tại Mỹ, quy định kiểm soát AI vẫn đang trong quá trình hoàn thiện. Năm ngoái, Nhà Trắng đã công bố “Kế hoạch Dự luật về quyền của AI” đưa ra 5 nguyên tắc để ngăn chặn phân biệt đối xử cũng như bảo vệ quyền riêng tư và sự an toàn của người dùng. Tháng 1-2023, Viện Tiêu chuẩn và Công nghệ Quốc gia cũng đã công bố Khung Quản lý rủi ro AI. Gần đây, Nhà Trắng đã mời lãnh đạo các công ty công nghệ - gồm Microsoft, Google và OpenAI - làm việc để thảo luận về các rủi ro liên quan đến AI. Hiện Washington đang áp dụng biện pháp tuân thủ tự nguyện để bảo vệ người dùng, bao gồm một số quy định như luật về bản quyền, quyền riêng tư, phân biệt đối xử và bảo vệ dữ liệu.