Tại Hội nghị tổng kết công tác an toàn vệ sinh thực phẩm (ATVSTP) 6 tháng đầu năm 2011, đại biểu các sở, ngành đều bày tỏ lo ngại về thực phẩm không an toàn; công tác quản lý ATVSTP còn kẽ hở nên cuối cùng người tiêu dùng chịu thiệt thòi.

* Thực phẩm thiếu vệ sinh, an toàn

Trong 6 đầu năm 2011, ngành nông nghiệp và phát triển nông thôn thành phố đã tiến hành phân tích 112 mẫu rau lấy tại siêu thị và điểm sản xuất rau của nông dân tại các quận, huyện. Qua phân tích bằng phương pháp thử Test-Kit của Thái Lan, phát hiện 14 mẫu có dư lượng thuốc bảo vệ thực vật vượt mức an toàn (chiếm 12,5%); trong đó có rau cải xanh, rau má, tần ô và cải thìa ở chợ Tân An; cải ngọt và cải xanh ở siêu thị C; cải xanh ở chợ Hưng Lợi; tần ô ở quận Cái Răng; cần ống ở quận Ô Môn. Trong công tác thanh, kiểm tra của ngành nông nghiệp, tỷ lệ các cơ sở vi phạm từ 11%-42%, chủ yếu vi phạm trong lĩnh vực phân bón và thuốc bảo vệ thực vật.

Tiêu hủy thực phẩm kém chất lượng tại quán M.T.T.Q.

Ông Nguyễn Minh Thạnh, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn TP Cần Thơ, cho rằng: “Nguyên nhân chính là do sự thờ ơ, thiếu trách nhiệm của người trực tiếp sản xuất, kinh doanh. Nông dân biết rất rõ chất nào ảnh hưởng đến sức khỏe nhưng vì lợi nhuận, họ vẫn dùng. Vì thế, mới có tình trạng, có người chừa ra một miếng ruộng, mảnh vườn để trồng riêng cho gia đình ăn. Ngoài ra, người tiêu dùng cũng quá dễ dãi trong việc chọn lựa thực phẩm. Chưa kể chế tài chưa đủ mạnh, xử phạt không đủ tác dụng răn đe. Việc quản lý hóa chất, phụ gia cấm sử dụng trong thực phẩm còn lỏng lẻo. Hiện nay, là thành phố loại 1, đô thị của vùng nhưng năng lực kiểm nghiệm thủy sản còn hạn chế, nhiều mẫu phải gởi tận TP Hồ Chí Minh. Nếu lấy mẫu, hàng tốt không sao, hàng kém chất lượng, đến khi có kết quả thì họ đã bán hết hàng rồi. Cuối cùng chỉ người tiêu dùng lãnh đủ”.

Trong 6 tháng đầu năm 2011, thanh tra liên ngành do Thanh tra y tế chủ trì cũng đã kiểm tra 5.974 cơ sở, có hơn 14% cơ sở vi phạm, bị phạt tiền trên 242 triệu đồng. Nội dung vi phạm chủ yếu là các cơ sở không đảm bảo điều kiện vệ sinh, hệ thống cống thoát nước ứ đọng thức ăn thừa, nhà bếp xuống cấp; một số cơ sở không lưu mẫu hoặc lưu mẫu thực phẩm không đúng quy định; hàng hóa quá hạn sử dụng, không có nhãn phụ tiếng Việt. Thậm chí, nhiều cơ sở còn dùng hàng hết hạn sử dụng hoặc đã biến chất để chế biến thực phẩm bán cho người tiêu dùng. Đa số các quán ăn gia đình, quán nhậu nuôi nhốt gia cầm sống, thịt gia cầm và chim hoang dã làm sẵn không có nguồn gốc xuất xứ và không có phiếu kiểm dịch của cơ quan thú y... Tình trạng thực phẩm kém chất lượng dẫn tới hậu quả từ đầu năm đến nay đã có 2 vụ ngộ độc thực phẩm với 30 người mắc, trong đó có 1 bé gái tử vong.

Ông Nguyễn Quí Đôn, Phó Giám đốc Sở Giáo dục và đào tạo TP Cần Thơ, lo ngại: “Lực lượng y tế trường học mỏng, hạn chế về kiến thức và điều kiện để kiểm tra thực phẩm, họ chỉ đôn đốc, nhắc nhở là chủ yếu. Hiện nay, căng tin và bếp ăn tập thể trong một số trường do tư nhân đấu thầu, vì lợi nhuận, họ mua thực phẩm rẻ, ATVSTP ít được chú ý. Vì vậy, luôn tiềm ẩn nguy cơ xảy ra ngộ độc thực phẩm”.

* Thiếu nhân lực kiểm tra

Ngành y tế cũng đánh giá trong quá trình thanh, kiểm tra, việc xử lý vi phạm về ATVSTP chưa nghiêm, nhất là ở tuyến xã, phường. Tại hội nghị sơ kết công tác ATVSTP 6 tháng đầu năm 2011, một đại biểu còn cho biết: “Do cơ sở sản xuất, chế biến, kinh doanh thực phẩm nhỏ, lẻ ở địa phương đều có quen biết với trạm y tế, UBND phường nên họ thường nương tay, ít xử phạt”. Trong lĩnh vực nông nghiệp, theo Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, chưa có kho chứa hàng hóa vi phạm, tạm giữ chờ xử lý hoặc tịch thu theo qui định pháp luật nên ảnh hưởng đến việc giải quyết hàng hóa vi phạm có số lượng lớn; thiếu trang thiết bị phục vụ bảo quản mẫu nông sản và thủy sản nên chưa chủ động trong công tác kiểm tra và thu mẫu nông sản, thủy sản trước khi phân tích. Phương pháp phân tích “GT Pesticide Test kit” đang áp dụng trong phân tích dư lượng thuốc bảo vệ thực vật trên rau quả chỉ ở mức định tính... Trong khi đó, ông Nguyễn Trung Giang, Phó phòng Nghiệp vụ Chi cục Quản lý thị trường, cho biết: “Hiện nay, chưa có thanh tra chuyên ngành thực phẩm từ trung ương đến địa phương, kinh phí hoạt động kiểm tra, giám sát quá thấp nên hoạt động thanh, kiểm tra còn hạn chế”.

Nhân lực triển khai công tác ATVSTP của ngành y tế hiện nay chỉ có 127 người. Trong đó, tuyến thành phố 16 người, còn lại tuyến quận, huyện, xã, phường đều là cán bộ kiêm nhiệm nên chưa hoạt động thường xuyên, chủ yếu tập trung vào các đợt cao điểm. Bác sĩ Nguyễn Minh Thắng, Giám đốc Trung tâm Y tế dự phòng quận Cái Răng, đề nghị thành phố nên thành lập Trung tâm ATVSTP tuyến quận, huyện. Hoặc nếu chưa thành lập trung tâm thì cũng nên bổ sung thêm biên chế cho công tác này, từ 3-4 người/quận, huyện.

Bà Bùi Thị Lệ Phi, Giám đốc Sở Y tế TP Cần Thơ, thường trực Ban chỉ đạo liên ngành ATVSTP thành phố, cho biết: “Luật ATVSTP đã có hiệu lực từ ngày 1-7-2011 nhưng Nghị định và Thông tư hướng dẫn chưa ban hành nên trước mắt vẫn phải thực hiện như cũ. Thời gian tới, Ban Chỉ đạo sẽ tiếp tục đẩy mạnh công tác tuyên truyền, thanh tra, kiểm tra các cơ sở sản xuất, chế biến, kinh doanh thực phẩm. Việc thanh tra, kiểm tra không trông chờ khi có cấp trên chỉ đạo, báo chí lên tiếng mới thực hiện, mà cần dự đoán những nơi ô nhiễm thực phẩm, thực phẩm kém chất lượng để lên kế hoạch thanh, kiểm tra, chấn chỉnh”. Theo bà Lệ Phi, hiện nay, nguồn nhân lực đang thiếu nên tuyến quận, huyện chưa thành lập Trung tâm ATVSTP. Giám đốc Sở Y tế TP Cần Thơ cũng đề nghị các địa phương nhân rộng cách làm ở quận Cái Răng là: Trạm Y tế phối hợp chặt với chính quyền khu vực, khi có cơ sở sản xuất, chế biến, kinh doanh mới thành lập là họ báo cho Trạm Y tế. Trạm cử cán bộ xuống cơ sở hướng dẫn các thủ tục cần thiết. Đây là cách làm hay trong điều kiện nhân sự làm công tác ATVSTP còn thiếu.

6 tháng đầu năm 2011, thanh tra các sở, ngành, chi cục... đã tiến hành hàng trăm cuộc kiểm tra thực phẩm với số lượng cơ sở lên đến hàng chục ngàn. Tuy nhiên, tình hình vi phạm trong lĩnh vực ATVSTP ngày càng đáng lo ngại. Thiết nghĩ, cần có những giải pháp mang tính đột phá, người tiêu dùng mới có thể an tâm khi sử dụng thực phẩm.

Bài, ảnh: HUỆ HOA