Theo thống kê của Sở Lao động -Thương binh và Xã hội (LĐ-TB&XH) TP Cần Thơ, hiện nay, toàn thành phố có hơn 50 cơ sở đào tạo nghề, trong đó, khoảng 30% cơ sở ngoài công lập. Thời gian qua, các cơ sở này đã tích cực góp phần đào tạo nghề cho lao động, nhất là lao động ngoại thành. Tuy nhiên, để duy trì và nâng cao chất lượng đào tạo, các cơ sở này cũng đang đứng trước nhiều khó khăn, thách thức, nhất là về cơ chế hoạt động, kinh phí hoạt động, sự ràng buộc giữa người lao động với đơn vị sử dụng người lao động…

Đôi bên cùng có lợi...

Chị Lê Thị Nhung, công nhân Hợp tác xã (HTX) Kim Hưng, quận Cái Răng, TP Cần Thơ, cho biết: “Lúc trước, khi mới học nghề, chưa quen việc, tôi đan xong một cái giỏ rất vất vả và mất nhiều thời gian. Bây giờ, một buổi sáng, tôi có thể đan vài cái, kiếm thêm thu nhập kha khá để trang trải cuộc sống cho gia đình”. Quê chị Nhung ở tỉnh Hậu Giang. Trước đây, thu nhập của vợ chồng chị chỉ trông vào mấy công ruộng nên cuộc sống rất khó khăn. Thấy người em gái , từng theo học lớp đào tạo nghề cho lao động ngoại thành ở HTX Kim Hưng, có thêm thu nhập từ nghề đan thảm lục bình, giỏ xách, chị Nhung quyết định đến HTX học nghề. Nhờ chịu khó, ham học hỏi, sau vài năm, chị giỏi nghề, đan khéo nên được giữ lại làm công nhân, kiêm luôn giáo viên dạy lớp đan thảm lục bình của HTX. Chị Nhung nói: “Bên cạnh sự cố gắng của bản thân, cũng nhờ các anh chị ở HTX giúp đỡ, động viên nên tôi mới có được kết quả như hôm nay”.

Từ năm 2006, thông qua Liên minh HTX, Ban Chủ nhiệm HTX Kim Hưng đã liên kết với Sở LĐ-TB&XH TP Cần Thơ đào tạo nghề đan thảm lục bình cho hàng trăm học viên ở các quận, huyện. Năm 2008, Sở LĐ-TB&XH giao cho HTX đào tạo 5 lớp, với 150 học viên. Ông Huỳnh Quang Nhật, Phó Chủ nhiệm HTX, cho biết: “Bên cạnh dạy làm thảm lục bình, HTX còn đào tạo nghề hàn khung sắt, dệt chiếu... Sau thời gian học, những học viên thạo nghề sẽ được nhận làm việc tại HTX. Trong tương lai, chúng tôi cần tuyển nhiều lao động có tay nghề. Thông qua các lớp đào tạo, chúng tôi sẽ chủ động tuyển được lao động”.

Hiện nay, ngoài HTX Kim Hưng, trên địa bàn TP Cần Thơ còn có một số đơn vị công ty, doanh nghiệp và trường học... tham gia đào tạo nghề. Điển hình như Công ty TNHH May xuất khẩu Việt Thành, từ năm 2004 đến nay đã phối hợp với Sở LĐ-TB&XH TP Cần Thơ đào tạo nghề cho hàng trăm lao động ở các quận, huyện ngoại thành. Cái lợi của người lao động là học được một nghề có thể nuôi sống bản thân. Còn công ty vừa có cơ hội quảng bá thương hiệu, vừa tuyển dụng được nguồn lao động phù hợp.

Giờ học ngoại ngữ của học viên Trường Cao đẳng nghề Việt Mỹ.

Trường Cao đẳng nghề Việt Mỹ, phân hiệu Cần Thơ cũng là một trong những cơ sở dạy nghề khá hiệu quả. Từ năm 2007, thực hiện theo chỉ đạo của Sở LĐ-TB&XH TP Cần Thơ, trường đào tạo sơ cấp Tài chính Kế toán, Tin học văn phòng cho khoảng 300 học viên, trong đó, trên 230 học viên được cấp chứng chỉ nghề. Năm 2008, trường tiếp tục tuyển khoảng 350 học viên cho các lớp sơ cấp Tài chính Kế toán, Tin học văn phòng. Ông Nguyễn Phương Quang, Giám đốc Trường Cao đẳng nghề Việt Mỹ, cho biết: “Chất lượng đào tạo nâng lên thì uy tín của trường cũng sẽ nâng cao. Do vậy, chúng tôi luôn đặt yêu cầu cao đối với học viên nghề. Học viên ra trường không chỉ đảm bảo đạt yêu cầu về trình độ chuyên môn, mà còn cả tin học, ngoại ngữ để thích ứng tốt với công việc sau khi ra trường”.

Thực tế trên cho thấy chủ trương phát triển các cơ sở đào tạo ngoài công lập là một hướng đi đúng, có hiệu quả, vừa góp phần đào tạo nghề cho lao động ở các địa phương, vừa đáp ứng kịp thời nhu cầu lao động của doanh nghiệp. Ông Lê Văn Diện, Trưởng Phòng Quản lý Đào tạo nghề- Sở LĐ-TB&XH TP Cần Thơ, cho biết: “So với trước đây, các cơ sở đào tạo ngoài công lập phát triển tương đối mạnh, góp phần quan trọng vào việc đào tạo nguồn nhân lực để phục vụ phát triển kinh tế- xã hội ở địa phương”. Tuy nhiên, để duy trì và nâng cao chất lượng hiệu quả đào tạo, các đơn vị này đang phải đối mặt với nhiều khó khăn thách thức cần sự phối hợp, tiếp sức từ nhiều phía.

Cần sự trợ giúp nhiều mặt...

Điều đầu tiên khiến hầu hết các đơn vị, doanh nghiệp và ngành LĐ-TB&XH TP Cần Thơ băn khoăn là trình độ và nhận thức của người lao động xuất thân từ nông dân còn hạn chế, nên việc tiếp thu nghề nghiệp và tác phong công nghiệp chậm. Đa số lao động ngoại thành làm nghề nông nên không chủ động được thời gian học nghề vì phải chọn thời điểm nhàn rỗi. Hiệu quả của đào tạo cũng còn một số hạn chế do phần nhiều sau khi được đào tạo, người lao động ít chịu ở lại làm việc. Đơn cử như tại Công ty TNHH May xuất khẩu Việt Thành, trong số hàng trăm học viên theo học các lớp may, chỉ có khoảng 10% người lao động ở lại công ty làm việc. Phần nhiều lao động ngại đi làm xa, thu nhập không cao, một số tư tưởng không ổn định, làm ở công ty một thời gian thì bỏ việc, chuyển sang công việc khác.

Ở HTX Kim Hưng, số học viên ra nghề, làm trực tiếp với HTX như chị Lê Thị Nhung cũng chỉ “đếm trên đầu ngón tay”. Hầu hết, những người lao động qua đào tạo chỉ làm việc gián tiếp ở các tổ Phụ nữ địa phương. Đó là chưa kể số học viên bỏ học nửa chừng (chiếm 10%-20%) nên hiệu quả đào tạo chỉ có khoảng 50% đạt yêu cầu. Ông Huỳnh Quang Nhật, Phó Chủ nhiệm HTX, cho biết: “Do mới học nên sản phẩm của học viên làm ra sẽ không đẹp hoặc số lượng không nhiều, thu nhập từ sản phẩm thấp. Điều này khiến học viên dễ nản lòng. Một số học viên ngại khó, thiếu kiên trì đã bỏ học, mặc dù HTX đã hỗ trợ thêm chi phí cho mỗi tấm thảm, giúp học viên tăng thu nhập”.

Một khó khăn khác là phần lớn các cơ sở đào tạo nghề ngoài công lập thuê mướn mặt bằng nên nhà xưởng chật hẹp, giáo viên giảng dạy chủ yếu hợp đồng hoặc thỉnh giảng và chưa qua nghiệp vụ sư phạm. Nguồn tài chính hoạt động chủ yếu là vốn của cá nhân, vốn vay và nguồn thu học phí từ học nghề... Theo ông Huỳnh Quang Nhật, với nguồn nguyên liệu và nguồn lao động ngày càng nhiều, HTX Kim Hưng có tiềm năng phát triển. Tuy muốn mở rộng cơ sở, qui mô đào tạo nhưng HTX gặp khó khăn về nguồn vốn hoạt động.

Ông Lê Văn Diện, Trưởng Phòng Quản lý Đào tạo nghề- Sở LĐ-TB&XH TP Cần Thơ, thừa nhận: “Hiện nay, các cơ sở đào tạo nghề ngoài công lập chủ yếu tập trung tại trung tâm thành phố và dạy các nghề ngắn hạn đơn giản như tin học, may công nghiệp, kế toán... Hầu hết các cơ sở phải linh động tự thu, tự chi nguồn kinh phí để hoạt động. Việc hỗ trợ của nhà nước về đất đai, nhà cửa và vốn chưa thực sự “ưu đãi”, ít nhiều ảnh hưởng đến công tác đào tạo”.

Theo ý kiến của những người quản lý ở các cơ sở đào tạo, để nâng cao hiệu quả và chất lượng đào tạo, cơ quan chủ quản nên tích cực tham mưu tìm nguồn kinh phí hỗ trợ hoạt động, cũng như phối hợp với các ban ngành đoàn thể tuyên truyền giáo dục vận động người học... Để tạo điều kiện giúp cơ sở đào tạo nghề ngoài công lập hoạt động, tới đây, Sở LĐ-TB&XH TP Cần Thơ sẽ vay tín chấp từ 100 đến 200 triệu cho mỗi cơ sở hoạt động, thông qua Ngân hàng Chính sách Xã hội thành phố. Ông Lê Văn Diện nhấn mạnh: “Trước mắt, ngành sẽ tập trung hướng dẫn các cơ sở thực hiện các chủ trương, chính sách về đào tạo nghề, bồi dưỡng chuyên môn nghiệp vụ miễn phí cho giáo viên. Đồng thời, ngành cũng tranh thủ kinh phí của trung ương, thông qua việc xây dựng chương trình đề án đào tạo nghề, để phân bổ kinh phí phù hợp với điều kiện phát triển kinh tế - xã hội ở từng địa phương...”.

***

Hiện nay, phần lớn các cơ sở đào tạo nghề ngoài công lập đều đang nỗ lực để đầu tư cơ sở vật chất, trang thiết bị, mở rộng cơ sở, qui mô đào tạo... nhằm nâng cao hiệu quả đào tạo, giúp người lao động an tâm làm việc. Tuy nhiên, để đạt hiệu quả như mong muốn, các cơ sở đào tạo đang rất cần sự trợ lực của Sở LĐ-TB&XH TP Cần Thơ và chính quyền địa phương về nhiều mặt như: phối hợp vận động lao động nhàn rỗi đi học nghề, bố trí thời gian lớp học hợp lý, có cơ chế ràng buộc với người lao động với đơn vị sử dụng lao động sau khi kết thúc khóa học, có những chính sách ưu đãi vay vốn để hoạt động... Có như thế, việc vận động xã hội hóa công tác đào tạo nghề mới thực sự đi vào chiều sâu, mang lại hiệu quả thiết thực.

Bài, ảnh: BÍCH KIÊN