Ngày 20-10, tại phiên thảo luận song song 1 với chủ đề “Đồng sáng tạo hạ tầng đô thị bền vững thông qua hợp tác công - tư” trong khuôn khổ Hội nghị Thượng đỉnh các thành phố châu Á - Thái Bình Dương lần thứ 15 (APCS 15) diễn ra tại TP Fukuoka (Nhật Bản), TP Cần Thơ chia sẻ về phát triển hạ tầng đô thị thích ứng với biến đổi khí hậu, ứng dụng công nghệ số và huy động nguồn lực để đưa các ý tưởng quy hoạch vào thực tiễn.

Một góc đô thị TP Cần Thơ. Ảnh: NAM HƯƠNG

Tích hợp quy hoạch, phát triển hạ tầng xanh

Ông Mai Văn Tân, Giám đốc Sở Xây dựng TP Cần Thơ, đại diện thành phố trình bày tham luận về cách tiếp cận tích hợp trong phát triển hạ tầng đô thị bền vững, thích ứng với biến đổi khí hậu.

Cần Thơ đang đối mặt với nhiều thách thức đan xen như nước biển dâng, triều cường, sụt lún đất và đô thị hóa nhanh, gây áp lực lên hạ tầng, môi trường và phát triển kinh tế - xã hội. Trước thực tế đó, thành phố xác định phát triển hạ tầng đô thị thích ứng là một trong những định hướng ưu tiên, chuyển từ tư duy “chống chịu” sang “thuận thiên”, kết hợp giải pháp công trình với các giải pháp dựa vào tự nhiên.

Theo định hướng này, thành phố quy hoạch tích hợp không gian đô thị với hệ thống sông, kênh, rạch; nghiên cứu phân vùng lõi đô thị cần được bảo vệ, kết hợp công trình kiểm soát nước với phát triển không gian xanh, hồ điều hòa và công viên sinh thái ven sông. Tại vùng đệm và khu vực ven sông, mô hình “đô thị xốp” được đề cập như một hướng tiếp cận nhằm tăng khả năng hấp thụ, lưu trữ và điều tiết nước, góp phần giảm áp lực ngập đô thị.

Bên cạnh giải pháp quy hoạch, Cần Thơ chú trọng ứng dụng công nghệ số trong quản lý rủi ro ngập. Hệ thống thông tin quản lý rủi ro ngập (FRMIS) thuộc Dự án Phát triển TP Cần Thơ và tăng cường khả năng thích ứng của đô thị sử dụng vốn vay Ngân hàng Thế giới, hỗ trợ giám sát, cảnh báo sớm, xây dựng bản đồ rủi ro ngập và phục vụ công tác quy hoạch.

Để huy động nguồn lực phát triển, thành phố định hướng đẩy mạnh hợp tác công - tư (PPP), tìm kiếm nhà đầu tư cho các dự án chống ngập, hạ tầng xanh, xử lý nước thải, bảo đảm an ninh nguồn nước và trung tâm logistics kết nối đa phương thức. Đồng thời, Cần Thơ định hướng phát triển giao thông thủy gắn với đô thị theo mô hình phát triển đô thị định hướng giao thông công cộng (TOD), trong đó Nhà nước quy hoạch, đầu tư bến bãi, còn doanh nghiệp có thể tham gia đầu tư phương tiện và khai thác dịch vụ.

Đại diện TP Cần Thơ trình bày tham luận tại hội nghị. Ảnh: CTV

Thu hẹp khoảng cách từ tầm nhìn đến thực tiễn

Trả lời câu hỏi tại hội nghị về thách thức lớn nhất khi chuyển một ý tưởng hoặc tầm nhìn thành dự án thực tế và cách giải quyết, ông Mai Văn Tân cho rằng, qua thực tiễn triển khai các dự án hạ tầng đô thị lớn, khó khăn lớn nhất không chỉ nằm ở kỹ thuật hay nguồn vốn mà còn ở việc chuyển một tầm nhìn tích hợp thành dự án khả thi, sẵn sàng triển khai và có thể vận hành bền vững.

“Cần Thơ là một đô thị sông nước ở hạ lưu sông Mekong. Bài toán ngập của chúng tôi chịu tác động đồng thời của triều cường, mưa lớn, biến động dòng chảy, sụt lún đất và quá trình đô thị hóa”, ông Mai Văn Tân chia sẻ.

Theo ông Mai Văn Tân, một dự án hạ tầng không thể chỉ giải quyết một công trình hay một vấn đề riêng lẻ mà phải xem xét đồng thời các yếu tố kiểm soát ngập, giao thông, môi trường, không gian đô thị và thích ứng với biến đổi khí hậu. Quá trình triển khai còn liên quan đến những vấn đề thực tế như đất đai, giải phóng mặt bằng, tái định cư, nguồn lực đầu tư, kết nối với hệ thống hạ tầng hiện hữu và sự phối hợp giữa nhiều cơ quan, tổ chức. Đây là những thách thức khiến khoảng cách giữa một ý tưởng tốt và dự án có thể triển khai trên thực địa khó được thu hẹp.

Từ kinh nghiệm thực hiện Dự án Phát triển TP Cần Thơ và tăng cường khả năng thích ứng của đô thị với sự hỗ trợ của Ngân hàng Thế giới, thành phố nhận thấy, ngay cả khi mục tiêu và nguồn lực đã được xác định, quá trình triển khai đòi hỏi giải quyết đồng thời nhiều vấn đề về thiết kế, đất đai, tái định cư, thủ tục thực hiện, sự phối hợp giữa các cơ quan và tác động đối với cộng đồng. Qua thực tế, Cần Thơ rút ra 3 bài học: Thứ nhất, công tác chuẩn bị dự án phải mang tính tích hợp ngay từ đầu. Thứ hai, dữ liệu và công nghệ số ngày càng giữ vai trò quan trọng trong quá trình ra quyết định. Thứ ba, cần huy động nguồn lực và thúc đẩy hợp tác công - tư ngay từ giai đoạn hình thành dự án.

Tuy nhiên, theo đại diện TP Cần Thơ, không phải mọi công trình hạ tầng đều phù hợp với mô hình PPP. Chính quyền cần xác định rõ mục tiêu công, chuẩn bị dự án tốt và lựa chọn hình thức hợp tác phù hợp; khu vực tư nhân tham gia ở những lĩnh vực có thể đóng góp nguồn lực, công nghệ và năng lực vận hành để tạo thêm giá trị.

Từ những kinh nghiệm này, Cần Thơ xác định chuẩn bị dự án kỹ lưỡng và thúc đẩy đồng kiến tạo ngay từ đầu là yếu tố quan trọng để rút ngắn khoảng cách từ tầm nhìn đến triển khai. Sự phối hợp giữa chính quyền, doanh nghiệp, tổ chức tài chính, giới nghiên cứu và cộng đồng là nền tảng để đưa các ý tưởng về hạ tầng đô thị bền vững vào thực tế, mang lại giá trị cho người dân.

NAM HƯƠNG