Trước cơ hội mở rộng không gian phát triển và đón đầu Luật Phát triển đô thị năm 2026, TP Cần Thơ đang khẩn trương hoàn thiện dự thảo Nghị định về cơ chế, chính sách đặc thù. Đây là cơ sở then chốt để thành phố định hình khung thể chế, kích hoạt nguồn lực đưa Cần Thơ bứt phá xứng tầm trung tâm vùng ĐBSCL.

Một góc đô thị Cần Thơ. Ảnh: T. TRINH

Mở đường phát triển

Thực hiện yêu cầu của Trung ương và Quốc hội, thời gian qua, TP Cần Thơ đã tiến hành sơ kết Nghị quyết số 59-NQ/TW của Bộ Chính trị về xây dựng và phát triển TP Cần Thơ đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045 và tổng kết Nghị quyết số 45/2022/QH15 của Quốc hội về thí điểm một số cơ chế, chính sách đặc thù phát triển TP Cần Thơ. Đặc biệt, Luật Phát triển đô thị năm 2026 sắp có hiệu lực cho phép các đô thị trực thuộc Trung ương áp dụng nhiều cơ chế mới. Nắm bắt cơ hội này, trong gần nửa năm qua, TP Cần Thơ đã chủ động chuẩn bị kỹ lưỡng về căn cứ chính trị, pháp lý và thực tiễn để xây dựng hồ sơ trình Bộ Chính trị, Quốc hội xem xét trước khi Chính phủ ban hành Nghị định mới. Mặt khác, sau khi hợp nhất với Hậu Giang và Sóc Trăng, thành phố có diện tích 6.360,83km², dân số hơn 3,207 triệu người, với 103 đơn vị hành chính cấp xã. Không gian phát triển mở rộng đặt ra yêu cầu cấp thiết phải thiết kế lại hệ thống cơ chế, chính sách đặc thù cho phù hợp.

Theo ông Lê Công Lý, Ủy viên Ban Thường vụ Thành ủy, Phó Chủ tịch Thường trực UBND TP Cần Thơ, dự thảo Nghị định gồm 2 phần nội dung. Phần 1 là các cơ chế, chính sách lựa chọn áp dụng theo Luật Phát triển đô thị, thực hiện theo khoản 3 và khoản 5 Điều 1. Phần 2 là các chính sách đặc thù riêng của thành phố, nằm ngoài phạm vi điều chỉnh của Luật, thực hiện theo khoản 6 Điều 1. Hai phần được tách thành chương, mục riêng biệt vì khác nhau về trình tự, thủ tục và cấp quyết định: phần 1 thuộc thẩm quyền của Chính phủ, còn phần 2 phải có chủ trương của cấp có thẩm quyền và được Ủy ban Thường vụ Quốc hội đồng ý. Theo Đề cương cập nhật ngày 19-9-2026, dự thảo được bố cục thành 4 Chương với 41 Điều.

Kết quả rà soát, toàn bộ 138 khoản thuộc phạm vi lựa chọn đã được đối chiếu theo 3 tiêu chí: cơ sở pháp lý; sự phù hợp với định hướng phát triển và nhu cầu thực tiễn; năng lực thực thi của thành phố. Kết quả phân thành 3 nhóm: nhóm 1 là các chính sách phù hợp, áp dụng được ngay, gồm 30 Điều với 111 khoản; nhóm 2 là các chính sách cần có điều kiện, lộ trình, gồm 10 Điều với 22 khoản; nhóm 3 là các chính sách chưa đủ cơ sở hoặc không phù hợp, gồm 2 Điều với 5 khoản, không đề xuất áp dụng. Tổng cộng nhóm 1 và nhóm 2 là 32 Điều với 133 khoản.

Phần 2 gồm 3 chính sách: một là, Trung tâm liên kết, sản xuất, chế biến và tiêu thụ sản phẩm nông nghiệp vùng ĐBSCL tại Cần Thơ, kế thừa Điều 8 Nghị quyết số 45/2022/QH15; hai là, ưu đãi, hỗ trợ kinh phí sử dụng và cho thuê trực tiếp tài sản kết cấu hạ tầng khoa học và công nghệ không qua đấu giá; ba là, xử lý đất nông, lâm trường. Do nằm ngoài phạm vi điều chỉnh của Luật Phát triển đô thị, 3 chính sách này được đánh giá theo tính cấp thiết và cơ sở thực tiễn, không xếp theo 3 nhóm nêu trên, và phải thực hiện theo trình tự quy định tại khoản 6 Điều 1 của Luật.

Đại biểu đóng góp ý kiến tại Hội nghị lấy ý kiến đóng góp cho dự thảo Nghị định của Chính phủ quy định về cơ chế, chính sách đặc thù phát triển TP Cần Thơ.

"Hiến kế" tạo đột phá

Tại Hội nghị lấy ý kiến đóng góp cho dự thảo Nghị định của Chính phủ quy định về cơ chế, chính sách đặc thù phát triển TP Cần Thơ diễn ra vào chiều ngày 21-9, nhiều chuyên gia, nhà khoa học đã đưa ra những góc nhìn sâu sắc, thực tiễn nhằm nâng cao chất lượng và tính khả thi của Nghị định.

Từ góc nhìn học thuật và quy hoạch vĩ mô, PGS.TS Đào Duy Huân, Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Nam Cần Thơ, nhấn mạnh: Giá trị cốt lõi của Nghị định không chỉ nằm ở việc trao cho Cần Thơ bao nhiêu thẩm quyền, mà quan trọng hơn là các thẩm quyền ấy tạo ra thêm bao nhiêu giá trị thực tế cho người dân, doanh nghiệp và toàn vùng ĐBSCL. Theo ông, dự thảo cần chú trọng sự liên kết hữu cơ giữa các nhóm điều khoản: Điều 11 (giao thông, vận tải, logistics), Điều 18 (khu thương mại tự do và logistics tích hợp), Điều 22 (du lịch), Điều 26 (khoa học - công nghệ và chuyển đổi số), Điều 29 (tài chính - ngân sách), Điều 34 (nguồn nhân lực) và Điều 36 (Trung tâm liên kết nông nghiệp vùng). Khi được kết nối thành một chỉnh thể thống nhất, Cần Thơ sẽ không chỉ vận hành từng chính sách riêng lẻ, mà sẽ kiến tạo nên một hệ sinh thái phát triển mới dựa trên lợi thế trung tâm vùng và bản sắc sông nước.

Ở góc độ nhà đầu tư hạ tầng, ông Phan Minh Toàn Thư, Tổng Giám đốc các dự án phía Nam, Tổng Công ty Phát triển đô thị Kinh Bắc - CTCP, quy hoạch ổn định là nền tảng - quỹ đất sẵn sàng là điều kiện - hạ tầng đồng bộ là động lực - thủ tục thông suốt là yếu tố quyết định đối với thành công của dòng vốn đầu tư. Do vậy, thành phố cần bảo đảm quy hoạch ổn định, có cơ chế chuyển tiếp rõ ràng và chủ động tạo quỹ đất sạch tại các vị trí chiến lược để giao mặt bằng ngay cho dự án lớn. Chuyển từ dự án đơn lẻ sang hệ sinh thái khu công nghiệp tích hợp, quy hoạch đồng bộ hạ tầng xã hội và logistics đa phương thức gắn với khu thương mại tự do, chế biến nông sản. Hoàn thiện cơ chế tại Điều 32 bằng việc bổ sung tiêu chí nhà đầu tư chiến lược, minh bạch quy trình xét chọn (rút gọn nếu chỉ có 1 hồ sơ; cạnh tranh rõ ràng nếu có từ 2 hồ sơ) và thiết lập cơ chế “một đầu mối” liên thông cho các dự án động lực.

Theo ông Nguyễn Phương Lam, Giám đốc VCCI chi nhánh ĐBSCL, Cần Thơ cần cơ chế mang tính bước ngoặt để ươm mầm và hình thành lực lượng doanh nghiệp “đầu tàu” qua 2 mũi nhọn: một mặt, chủ động lắng nghe và ban hành chính sách ưu đãi vượt trội nhằm thu hút các tập đoàn kinh tế lớn đầu tư vào các dự án trọng điểm; mặt khác, tái cơ cấu và phát huy hiệu quả vai trò "vốn mồi" của Quỹ Đầu tư phát triển thành phố phát triển doanh nghiệp. Thành phố kiến nghị Trung ương cho phép áp dụng cơ chế đặc thù về chỉ định thầu đối với các công trình, dự án cấp bách mang tính chiến lược của thành phố. Qua đó, giúp cắt giảm tối đa thủ tục hành chính và rút ngắn tiến độ triển khai; đi kèm thành lập Hội đồng thẩm định độc lập với bộ tiêu chí xét chọn công khai, minh bạch nhằm kiểm soát chất lượng công trình và rủi ro pháp lý. Để tháo gỡ điểm nghẽn thiếu hụt nguồn vốn đầu tư công, thành phố xem xét mở rộng không gian tài khóa thông qua phương án phát hành trái phiếu chính quyền đô thị và đa dạng hóa các nguồn vốn vay quốc tế. Đây sẽ là nguồn lực tài chính dài hạn, bền vững đủ lớn để hiện thực hóa các công trình động lực xứng tầm vùng ĐBSCL.

Những ý kiến đóng góp tâm huyết, xác đáng từ hội nghị là cơ sở thực tiễn quan trọng để thành phố tiếp thu, hoàn thiện hồ sơ dự thảo Nghị định trước khi trình cấp thẩm quyền xem xét, ban hành. Qua đó, sớm hiện thực hóa các cơ chế, chính sách vượt trội, tạo xung lực đưa Cần Thơ phát triển nhanh và bền vững trong kỷ nguyên mới.

Bài, ảnh: T. TRINH