Tại vùng ngoại ô thủ đô Nairobi (Kenya), Michael Nganga đang xem một bộ phim võ thuật Trung Quốc. Ngôi nhà nhỏ của ông ở làng Limuru không có nước máy, các bức tường thì được phủ bằng những tấm tôn. Song, bên ngoài căn nhà của ông bố hai con này là một chảo thu truyền hình vệ tinh lớn do Trung Quốc sản xuất, kết nối với chiếc tivi cũ phát sóng được hàng trăm kênh truyền hình, trong đó gồm nhiều kênh truyền từ Bắc Kinh.

Người dân Kenya xem chương trình truyền hình do StarTimes phát sóng. Ảnh: CNN

“Thật tiện lợi khi có nhiều kênh tivi, bởi bạn có thể biết thế giới đang thay đổi ra sao mỗi ngày” - Nganga cho biết. Được biết, trước khi lắp chảo thu truyền hình vệ tinh Trung Quốc, ông chỉ có thể xem một vài kênh truyền hình địa phương.

Việc Nganga có thể kết nối với thế giới rộng lớn bên ngoài phần lớn là “nhờ vào” Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình. Vào năm 2015, nhà lãnh đạo Trung Quốc công bố Dự án 10.000 ngôi làng nhằm đưa dịch vụ truyền hình kỹ thuật số đến những vùng quê nghèo khó ở châu Phi, trong đó gồm ngôi làng ông Nganga đang sống. Mục tiêu của Chủ tịch Tập là nâng cấp hệ thống truyền hình cũ kỹ ở châu Phi thành mạng lưới truyền hình vệ tinh kỹ thuật số hiện đại, có thể phát sóng các kênh truyền hình từ Trung Quốc.

Kiểm soát truyền thông

Giới chuyên gia cho rằng đây được xem là cách Trung Quốc mở rộng quyền lực mềm tại châu Phi, đồng thời giúp Bắc Kinh trở thành “ông trùm” trong lĩnh vực cơ sở hạ tầng truyền thông châu Phi. Động thái này cũng được xem nhằm thúc đẩy sức mạnh của công ty truyền thông StarTimes - nhà thầu chính của Trung Quốc thực hiện Dự án 10.000 ngôi làng, mở đường cho các công ty có trụ ở tại Trung Quốc, chứ không phải bất kỳ đối thủ truyền thông nào của Mỹ hay châu Âu, thống trị thị trường 1,2 tỉ dân của châu Phi.

Với tổng số tiền Bắc Kinh đầu tư cho dự án chỉ khoảng 7,8 triệu USD, StarTimes dùng một nửa để mua trang thiết bị, một nửa còn lại dành cho kinh phí thực hiện. Hiện StarTimes đảm trách việc phát sóng các chương trình truyền hình Trung Quốc tới 10 triệu người ở 30 quốc gia châu Phi, đưa mạng lưới tin tức tuyên truyền của Trung Quốc đến các hộ gia đình, công sở châu Phi và kiểm soát các mạng lưới truyền hình ở Zambia và Kenya.

Theo CNN, StarTimes là công ty tư nhân duy nhất được Bộ Thương mại Trung Quốc cấp quyền hoạt động trong lĩnh vực truyền hình và phát thanh tại nước ngoài. Việc StarTimes thâm nhập vào thị trường châu Phi đã làm dấy lên nhiều lo ngại. Chẳng hạn như tại Zambia, StarTimes cùng với kênh truyền hình nhà nước Zambia ZNBC thành lập liên doanh có tên Topstar nhằm giúp nước này chuyển sang truyền hình kỹ thuật số. Đổi lại, họ được kiểm soát 60% cổ phần của ZNBC trong vòng 25 năm, khiến giới phê bình cho rằng StarTimes đã kiểm soát một cách hiệu quả mạng lưới truyền hình Zambia. Và để trả cho hợp đồng trị giá 271 triệu USD với StarTimes, Zambia phải vay nợ từ Ngân hàng Xuất nhập khẩu Trung Quốc. “Mục tiêu chính của mối quan hệ đối tác này là cung cấp cơ sở hạ tầng cho truyền hình kỹ thuật số. Mục đích thứ hai cũng là trao đổi văn hóa và nền tảng kiến thức giữa hai nước. Song, mối quan hệ hợp tác này đã gây tranh cãi khi người ta xem nó là  vụ mua bán kênh truyền hình nhà nước cho Trung Quốc, làm dấy lên lo ngại mất chủ quyền” - Josephat Nchungo, chuyên gia phân tích thương mại quốc tế tại Đại học Zambia, nhận định.

Mối lo ngại tương tự cũng xuất hiện tại Ghana khi mà kênh truyền hình nhà nước  Ghana cũng hợp tác với StarTimes để vận hành mạng lưới truyền hình kỹ thuật số mới. “Nếu StarTimes rút khỏi một số quốc gia, truyền hình của quốc gia đó sẽ ngừng hoạt động. Về cơ bản, StarTimes có thể khiến mạng lưới truyền hình một số quốc gia phá sản “ - Madrid-Morales, nghiên cứu sinh tại Đại học Hong Kong, bình luận.

Mở rộng quyền lực mềm

Trong khi StarTimes ra sức đạt được thỏa thuận với các chính phủ châu Phi để vận hành cơ sở hạ tầng truyền hình kỹ thuật số, công ty này cũng nỗ lực thu hút người tiêu dùng bằng các gói truyền hình giá rẻ nhằm hạ gục các đối thủ cạnh tranh địa phương. Theo đó, chỉ với 4 USD/tháng, chỉ bằng một nửa so với số tiền bỏ ra dành cho các mạng lưới truyền hình khác, người tiêu dùng có thể thuê được các gói truyền hình cáp và vệ tinh của StarTimes. Nội dung do StarTimes cung cấp thường là các bộ phim tâm lý tình cảm Philippines và Thổ Nhĩ Kỳ vốn được khán giả ở những nước như Kenya ưa chuộng trong nhiều năm qua. Họ cũng phát những bộ phim truyền hình và võ thuật Trung Quốc. Sự ưa chuộng dành cho phim truyền hình và võ thuật Trung Quốc lớn tới nỗi StarTimes dành hẳn một kênh riêng để chiếu thể loại phim này, vốn đều mô tả Trung Quốc như là một đất nước có nhiều đô thị hiện đại, văn minh mặc dù thực tế là khoảng một nửa dân số Trung Quốc vẫn sống ở nông thôn.

Ngoài ra, StarTimes còn phát sóng những kênh tin tức “thân Trung Quốc”. Gói truyền hình giá rẻ nhất của họ cho phép khán giả xem được hai kênh Al Jazeera (Qatar) và CGTN - kênh truyền hình nhà nước Trung Quốc được giao nhiệm vụ “kể thật tốt câu chuyện Trung Quốc”, một phần trong chiến lược mở rộng quyền lực mềm của Chủ tịch Tập.

TRÍ VĂN