Nhiều hãng công nghệ lớn vừa gia nhập sáng kiến mới nhằm tạo ra một nền kinh tế tuần hoàn cho các thiết bị điện tử vào năm 2030, trong bối cảnh lượng rác thải điện tử trên thế giới đang ở mức báo động.

Trung bình trong bo mạch của 10 triệu chiếc điện thoại bỏ đi có 120kg vàng. Ảnh: pinterest

Bước khởi đầu

Dự án trên xuất hiện ở thời điểm “cơn thèm khát vô độ” của con người đối với điện thoại thông minh, thiết bị gia dụng và phụ tùng điện tử cho xe hơi cộng với vòng đời ngắn ngủi của nhiều sản phẩm công nghệ, đã khiến rác thải điện tử trở thành những món đồ vô dụng tăng nhanh nhất trên Trái đất.

Theo Liên Hiệp Quốc (LHQ), năm 2019 có gần 54 triệu tấn rác thải điện tử đã bị vứt đi với phần lớn nằm trong các bãi rác và đống phế liệu. Con số này được dự báo sẽ là 74 triệu tấn vào năm 2030. Những món đồ bỏ đi đó chứa vàng, bạc, đồng, platinum và kim loại đất hiếm có giá trị cao. Với chỉ 17% rác thải điện tử được tái chế, LHQ ước tính mỗi năm chúng ta lãng phí lượng vật liệu trị giá hơn 55 tỉ USD. Trong khi đó, thế giới lại phải nỗ lực khai khoáng để tạo ra những sản phẩm mới, làm dấy lên những lo ngại về môi trường và nhân quyền.

Sáng kiến mới, do Hội đồng Doanh nghiệp thế giới vì sự phát triển bền vững (WBCSD) và Diễn đàn Kinh tế Thế giới (WEF) dẫn đầu, đã vạch ra tầm nhìn về cách ngành công nghiệp có thể từ bỏ thói quen nói trên. Những tập đoàn tham gia vào sáng kiến gồm Cisco, Dell, Glencore, Google, KPMG, Microsoft, Sims và Vodafone. Nhưng đây chỉ mới là bước đi đầu tiên bởi họ chưa đưa ra cam kết tài chính hoặc mục tiêu cụ thể.

James Pennington tại WEF cho rằng hơn 50% trong số toàn bộ lượng khí thải trong lĩnh vực công nghệ thông tin đến từ việc sử dụng các thiết bị và trung tâm dữ liệu, trong khi số còn lại bắt nguồn từ việc sản xuất. Theo ông, một trong những giải pháp chủ chốt để giảm lượng khí thải là thông qua nền kinh tế tuần hoàn hơn nữa, bao gồm tái sử dụng, tái chế và kéo dài tuổi thọ sản phẩm.

7% lượng vàng của thế giới nằm trong rác điện tử

Năm ngoái, Cơ quan Môi trường châu Âu đã dẫn một nghiên cứu cho thấy tuổi thọ thực tế của các thiết bị điện tử như điện thoại thông minh, TV, máy giặt và máy hút bụi ngắn hơn 2 năm so với tuổi thọ được thiết kế hoặc mong muốn. Tính riêng ở châu Âu, hiện có gần 700 triệu điện thoại di động cũ “ngủ đông”, tương đương khoảng 14.920 tấn vàng, bạc, đồng, palladium, coban và lithium với tổng giá trị lên tới 1,2 tỉ USD. LHQ ước đoán 7% lượng vàng của thế giới hiện nằm trong rác thải điện tử.

Pennington nhận thấy ngoài việc những quy định khắt khe hơn sẽ đóng vai trò quan trọng, thì cũng cần có những nhà máy tái chế chuyên dụng hơn để xử lý lượng rác thải điện tử khổng lồ. Ý tưởng về nhãn mác sinh thái, đang được xem xét tại châu Âu, có thể giúp người dân chọn những thiết bị điện tử xanh, song WBCSD lưu ý những quy tắc tái chế cũng phải trở thành “điều bình thường mới” để tạo nên khác biệt.

Ðược biết, đại dịch COVID-19 đã làm trầm trọng thêm tình trạng rác thải điện tử bởi các doanh nghiệp ồ ạt mua sắm công nghệ để hỗ trợ nhân viên làm việc từ xa. Theo Tập đoàn công nghệ Blancco, gần 97% công ty đã phải mua thêm các thiết bị như laptop. Xu hướng này nhiều khả năng cũng đã xảy ra ở trường học, ngân hàng hoặc thậm chí các tổ chức chính phủ.

Theo báo cáo “Giám sát rác thải điện tử toàn cầu năm 2020” của LHQ, châu Á là nơi tạo ra nhiều rác thải điện tử nhất (khoảng 24,9 triệu tấn), tiếp đến là châu Mỹ (13,1 triệu tấn) và châu Âu (12 triệu tấn). Châu Phi và châu Đại Dương tạo ra lần lượt là 2,9 và 0,7 triệu tấn.
Tính theo bình quân đầu người, trên toàn thế giới lượng rác thải điện tử bị loại bỏ năm 2019 trung bình là 7,3 kg/người (kể cả trẻ em). Châu Âu đứng đầu danh sách với 16,2 kg/người. Châu Đại Dương đứng thứ hai (16,1 kg), tiếp theo là châu Mỹ (13,3 kg). Châu Á và châu Phi thấp hơn nhiều: lần lượt là 5,6 và 2,5 kg.
 Có tới 20% lượng rác thải điện tử được xuất khẩu, mà một trong những điểm đến là châu Phi.

HẠNH NGUYÊN (Theo CNA)