Ukraina vừa bất ngờ đưa ra quyết định ngưng các bước chuẩn bị cho việc ký kết một thỏa thuận thương mại và chính trị với Liên minh châu Âu (EU), diễn biến mà Brussels miêu tả là "một sự thất vọng".

Các nghị sĩ đối lập tại Quốc hội Ukraina (áo sáng) phản đối quyết định ngừng các bước ký thỏa thuận thương mại với EU. Ảnh: NYTimes

Chỉ thị được Thủ tướng Mykola Azarov ban hành hôm 21-11 đã yêu cầu "đình chỉ tiến trình chuẩn bị về thỏa thuận hợp tác giữa Ukraina và EU". Thay vào đó, Kiev sẽ quay sang nối lại các cuộc đàm phán về thương mại và kinh tế với Nga. Quyết định trên được đưa ra sau khi quốc hội do liên minh của Tổng thống Viktor Yanukovich chiếm đa số đã không thể nhất trí về gói 6 dự luật, trong đó có việc cho phép cựu Thủ tướng Yulia Tymoshenko, người đang thụ án 7 năm tù vì tội lạm dụng quyền lực gây tổn thất kinh tế đất nước, được sang Đức để điều trị thoát vị đĩa đệm cột sống. Đó cũng là điều kiện quan trọng mà EU đặt ra cho việc Ukraina ký kết Hiệp định về liên kết và thương mại tự do, dự kiến diễn ra tại Hội nghị thượng đỉnh "Đối tác phương Đông" của khối này trong hai ngày 28 và 29-11 ở Thủ đô Vilnius (Lít-va).

Sau cuộc bỏ phiếu, lãnh đạo phe đối lập tại Ukraina Arseniy Yatsenyuk đã lên tiếng chỉ trích quyết định của chính quyền Tổng thống Yanukovich và thậm chí gọi việc không ký kết thỏa thuận với EU là cơ sở để luận tội "phản quốc" đối với tổng thống. Trong khi đó, Cao ủy phụ trách đối ngoại EU Catherine Ashton cho rằng thay đổi bất ngờ của Kiev là "sự thất vọng" không chỉ đối với liên minh 28 quốc gia này mà còn đối với người dân Ukraina. Trước diễn biến trên, ủy viên EU phụ trách việc mở rộng khối Stefan Fuele cũng đã quyết định hủy chuyến thăm Ukraina, với giải thích rằng khó có hy vọng thay đổi quyết định của Kiev. Mỹ và một số nước châu Âu khác cũng không giấu được sự hụt hẫng trước tin Ukraina ngừng các hoạt động chuẩn bị cho việc ký thỏa thuận trên. Trên Twitter, Ngoại trưởng Thụy Điển Carl Bildt có ý trách móc rằng Kiev đã "khuất phục" trước Mát-xcơ-va và áp lực về mặt chính trị dường như đã có hiệu lực.

Ukraina vốn là nước cộng hòa đông dân nhất tách ra khỏi quỹ đạo của Mát-xcơ-va khi Liên Xô tan rã. Trong suốt hai thập kỷ độc lập, nước này thường xuyên rơi vào tình trạng phân cực, giữa một bên là những người muốn hướng sang phương Tây và một bên muốn tăng cường quan hệ truyền thống với Nga. Theo AFP, việc đạt được thỏa thuận trên là bước đi đầu tiên để trở thành một thành viên của EU. Thỏa thuận với Ukraina được bà Ashton miêu tả là "tham vọng nhất" mà EU dành cho đối tác, sẽ thúc đẩy những cải cách cũng như giúp giảm nhẹ những khó khăn về kinh tế của nước này. Lâu nay, EU luôn ra sức lôi kéo Ukraina về phía mình.

Trong khi đó, Tổng thống Nga Vladimir Putin cũng răn đe rằng Mát-xcơ-va sẽ triển khai các biện pháp bảo hộ nền công nghiệp nội địa của mình nếu Kiev ký kết hiệp định liên kết thương mại với EU. Theo Reuters, Nga còn dọa sẽ trả đũa nếu Ukraina quay sang phương Tây, dấy lên lo ngại Mát-xcơ-va có thể cắt nguồn cung cấp năng lượng cho Kiev trong một "cuộc chiến khí đốt" mới.

Quyết định bất ngờ của Kiev được đưa ra không lâu sau các cuộc gặp giữa Tổng thống Yanukovich và Thủ tướng Azarov với những người đồng cấp Nga tại xứ bạch dương. Khi đó, ông Azarov miêu tả các cuộc trao đổi là "một trong những cuộc gặp mang tính xây dựng nhất". Do đó, theo Guardian, việc Kiev "xoay mặt" từ Tây sang Đông là một thắng lợi của Mát-xcơ-va. Hôm 21-11, phát ngôn viên của Tổng thống Nga đã hoan nghênh việc Kiev muốn cải thiện và phát triển quan hệ hợp tác kinh tế thương mại với Nga, đồng thời miêu tả Ukraina là một "đối tác thân thiết".

THANH BÌNH (Theo NY Times, LA Times)