Vụ lúa đông xuân 2025-2026 đạt năng suất khá cao, nhưng nông dân vùng ĐBSCL thu lợi nhuận rất khiêm tốn do giá lúa thấp, chi phí sản xuất tăng. Do đó, rất cần các giải pháp đồng bộ để lúa gạo có đầu ra thuận lợi, nông dân thu nhập ổn định.

Nông dân gặp khó

Những tuần gần đây, giá lúa tươi vụ đông xuân đã giảm 200-500 đồng/kg so với đầu vụ. Nếu so với vụ đông xuân trước, giá nhiều loại lúa thấp hơn 300-700 đồng/kg. Giá giảm do năm nay giá gạo xuất khẩu giảm, nhu cầu nhập khẩu gạo tại nhiều nước giảm, khó khăn về vận chuyển và chi phí logistics tăng do giá xăng dầu tăng. Từ đó nhiều tiểu thương và doanh nghiệp hạn chế thu mua, nhất là các doanh nghiệp còn lượng tồn kho lúa gạo nhiều. Nguồn cung lúa hàng hóa vào vụ thu hoạch tăng cao, trong khi năng lực thu mua, dự trữ lúa của các tiểu thương và doanh nghiệp hạn chế...

Vụ đông xuân 2025-2026, TP Cần Thơ gieo trồng 312.615ha lúa, đã thu hoạch được trên 220.000ha.

Ông Nguyễn Văn Thành ở ấp 2, xã Vị Thanh 1, TP Cần Thơ, cho biết: “Vụ này tôi và nhiều hộ dân tại địa phương sản xuất lúa thơm ST25 nhưng khi thu hoạch lúa bán chỉ được giá 6.200 đồng/kg, thấp nhất trong khoảng 3-4 năm qua. Do giá phân bón và nhiều chi phí sản xuất đầu vào tăng nên dù đạt năng suất gần 1,2 tấn/công tầm lớn, nhưng nhiều nông dân chỉ còn lợi nhuận 2-2,5 triệu đồng/công”.

Còn theo anh Nguyễn Văn Nhu ở xã Vĩnh Tường, TP Cần Thơ, vụ lúa đông xuân 2025-2026 nông dân gặp rất nhiều khó khăn do các chi phí sản xuất đầu vào tăng, giá lúa giảm, thời điểm thu hoạch lúa cũng do thương lái quyết định. Nguyên nhân do chưa kết nối được với các doanh nghiệp để có hợp đồng bao tiêu với mức giá đảm bảo có lời mà chủ yếu bán lúa qua thương lái. Nhiều trường hợp lúa đến ngày thu hoạch nhưng nông dân phải đợi thương lái đến thu mua và "xếp hàng" chờ máy gặt đập liên hợp. Lúa chín để lâu trên đồng bị hao hụt, kéo theo năng suất và chất lượng giảm, giá bán giảm thêm, nông dân thiệt hại “kép”.

Cần đẩy mạnh thu mua, tạm trữ lúa gạo

Lúa đông xuân 2025-2026 tại một số vùng ở ĐBSCL vẫn chưa thu hoạch xong, bước vào cuối vụ nhiều nông dân kỳ vọng được các tiểu thương và doanh nghiệp đẩy mạnh thu mua, tạo thuận lợi cho bà con bán lúa kịp thời. Còn về lâu dài, ngành chức năng cần tiếp tục hỗ trợ nông dân đẩy mạnh ứng dụng khoa học kỹ thuật và các mô hình hiệu quả để giảm chi phí, nâng cao chất lượng và sức cạnh tranh của sản phẩm. Tổ chức tốt việc sản xuất lúa gạo gắn với nhu cầu thị trường, gắn kết chặt chẽ giữa khâu sản xuất, chế biến, bảo quản và tiêu thụ. Thúc đẩy liên kết, hợp tác và tạo sự gắn kết giữa nông dân, hợp tác xã, doanh nghiệp và các bên có liên quan để ổn định giá cả đầu ra, nâng cao chuỗi giá trị bền vững.

Trong điều kiện đầu ra xuất khẩu gạo còn chậm, nhiều doanh nghiệp mong ngành chức năng có hướng hỗ trợ về vốn, giúp giảm chi phí vận chuyển, logistics… để doanh nghiệp đẩy mạnh thu mua, chế biến, tạm trữ lúa gạo. Qua đó, góp phần ổn định giá và nâng cao hiệu quả sản xuất, kinh doanh. Theo ông Trần Quốc Phương, Giám đốc Công ty Cổ phần Chế biến lương thực Hiệp Tài Phát, ngân hàng cần xem xét tăng hạn mức cho vay ngắn hạn để doanh nghiệp thu mua tạm trữ lúa trong cao điểm vụ đông xuân và có thể điều chỉnh giảm khi hết vụ. Cách làm này nhằm hỗ trợ doanh nghiệp kịp thời thu mua tạm trữ lúa, giảm áp lực cho nông dân.

Cần Thơ có 34 doanh nghiệp tham gia kinh doanh, xuất khẩu gạo. Không chỉ thu mua và tiêu thụ lúa gạo trên địa bàn, thời gian qua các doanh nghiệp còn đóng vai trò quan trọng trong tiêu thụ lúa cho nông dân các tỉnh vùng ĐBSCL. Nhằm hỗ trợ doanh nghiệp và người dân tháo gỡ khó khăn, thúc đẩy phát triển sản xuất, tiêu thụ lúa gạo bền vững, ông Vương Quốc Nam, Phó Chủ tịch UBND TP Cần Thơ, cùng lãnh đạo các sở, ngành hữu quan thành phố vừa có buổi làm việc với các doanh nghiệp lúa gạo trên địa bàn thành phố. Tại đây, ông Vương Quốc Nam đề nghị Ngân hàng Nhà nước khu vực 14 chỉ đạo các tổ chức tín dụng tạo điều kiện tốt nhất cho việc cấp tín dụng, thực hiện cho vay phát triển sản xuất, kinh doanh và xuất khẩu gạo.

Theo ông Vương Quốc Nam, để ngành hàng lúa gạo phát triển bền vững phải tăng cường liên kết chuỗi giá trị và hài hòa lợi ích giữa các bên có liên quan. Các doanh nghiệp cần tăng cường liên kết với hợp tác xã và nông dân để xây dựng vùng nguyên liệu lúa gạo bền vững. Quan tâm thực hiện các giải pháp nâng cao hiệu quả kinh doanh, quản trị tốt tài chính, mở rộng thị trường tiêu thụ sản phẩm. Sở Công Thương TP Cần Thơ cần phối hợp các sở, ngành thành phố và địa phương theo dõi, nắm bắt thông tin thị trường, tình hình sản xuất và tiêu thụ lúa gạo của người dân, doanh nghiệp để hỗ trợ tháo gỡ kịp thời các khó khăn. Thúc đẩy liên kết chuỗi giá trị, tăng cường kết nối cung - cầu xúc tiến thương mại, mở rộng thị trường xuất khẩu…

Bài, ảnh: KHÁNH TRUNG