TRÍ VĂN (Theo Guardian)

Tại các quốc gia giàu có, “điểm tập kết” cuối cùng của quần áo không dùng đến thường là các bãi rác, khiến khu vực Nam bán cầu ngày càng ô nhiễm. Song, tại Ghana, Pakistan hay Chile, những nhà khởi nghiệp đang biến chất thải dệt may này thành thảm, giày và cả đồ chơi.

Anh Yayra Agbofah tại xưởng may The Revival. Ảnh: Guardian

Ước tính, cứ mỗi giây, lượng quần áo cũ tương đương với một chiếc xe tải được đưa đến một bãi rác nào đó trên khắp thế giới. Điều đáng nói là người tiêu dùng ngày càng mua và bỏ đi nhiều quần áo hơn bao giờ hết. Trung bình mỗi người tiêu dùng mua quần áo nhiều hơn tới 60% so với 15 năm trước và có tới 92 tấn chất thải dệt may được tạo ra hàng năm.

Trong bối cảnh sản xuất và tiêu dùng gia tăng, những hệ lụy về môi trường và xã hội theo đó cũng tăng theo. Song, chỉ 12% vật liệu sử dụng cho quần áo được tái chế. Trong đó, cách xử lý quần áo cũ phổ biến là tặng chúng cho các cửa hàng từ thiện, chủ yếu là tại các quốc gia Nam bán cầu, nơi sôi nổi hoạt động buôn bán quần áo cũ. Số liệu mới nhất của Liên Hiệp Quốc cho thấy Anh là nước xuất khẩu quần áo đã qua sử dụng lớn thứ ba thế giới, sau Mỹ và Trung Quốc. Trong khi đó, 3 nước nhập khẩu quần áo cũ hàng đầu là Ghana, Pakistan và Chile giữa lúc những quốc gia này đang “tồn” lượng lớn quần áo trong tình trạng cũ nát không thể bán lại cũng như đang phải tìm cách xử lý lượng lớn chất thải dệt may.

Đối mặt với cuộc khủng hoảng trên, ngày càng có nhiều nhà khởi nghiệp cũng như nhà thiết kế thu gom quần áo cũ và tái chế chúng thành những bộ quần áo và đồ đạc mới dùng trong nhà. Trong số đó có Kwabena Obiri Yeboah, nhà sáng lập công ty KoliKoWear (Ghana). Kể từ khi được thành lập hồi năm 2017, KoliKoWear đã thu gom hơn 2 tấn chất thải dệt may và sản xuất hơn 5.000 đôi giày. Yeboah cho biết, ý tưởng ban đầu của anh là giúp đỡ thanh niên thất nghiệp ở thành phố Takoradi (phía Tây Ghana) và tạo ra một thứ gì đó bằng nguồn tài nguyên giá rẻ tại địa phương. “Chúng tôi thấy có rất nhiều chất thải dệt may ở bãi rác và bãi biển. Chúng rẻ hoặc miễn phí. Vậy tại sao chúng tôi không tận dụng lợi thế đó và xây dựng một mô hình kinh doanh. Chúng tôi lấy nguồn tài nguyên rẻ nhất và biến nó thành vàng. Trong quá trình sản xuất, chúng tôi nhận thức rõ hơn về tính bền vững và nhu cầu giảm tác động tiêu cực của chất thải đối với môi trường” - Yeboah nói.

Rosario Hevia, nhà sáng lập xưởng may Ecocitex (Chile), là một trường hợp tương tự. Hevia cho hay khi cô sinh đứa con thứ hai, cô bắt đầu nhận thấy rất nhiều quần áo trẻ em bị lãng phí. Hevia từ đó mới nảy sinh ý tưởng lập ra xưởng may Ecocitex, nơi mà mọi người có thể mua hoặc trao đổi quần áo trẻ em cũ hay tặng những thứ mà họ không dùng nữa. Hevia cho biết, sau nhiều thử nghiệm, Ecocitex đã tìm ra được cách phân loại quần áo, cắt và xé nhỏ rồi dệt thành sợi để sản xuất các sản phẩm như túi xách, đồ chơi trẻ em, hộp bút chì, thậm chí là chiếu, chăn, đệm và nón; số chất thải dệt may còn lại được Hevia dùng làm chất độn cho gối hoặc bao cát đấm bốc. Song, Ecocitex không may khi hồi tháng 6 bị thiêu rụi, thiệt hại về tài sản trị giá khoảng 500.000USD.

Trong khi đó, Yayra Agbofah, nhà sáng lập xưởng may The Revival (Ghana), bắt đầu thu gom quần áo cũ để tái chế hồi năm 2018. Agbofah cho hay xưởng may của anh lúc nào cũng chứa khoảng 3 tấn chất thải dệt may, tương đương hàng ngàn bộ quần áo cũ. The Revival mỗi tuần ngoài việc tạo ra khoảng 50 sản phẩm may mặc, xưởng còn vá, in lụa và nhuộm áo thun cũng như tái chế các loại áo khoác khác. “Chúng tôi đã tái chế những chiếc quần jean để làm đồng phục cho những người làm việc trong các trang trại trồng dứa. Mặt khác, chúng tôi còn dùng vải bông chéo cũ để tạo ra hơn 700 túi xách được bày bán tại Bảo tàng Victoria và Albert (Anh)” - Agbofah chia sẻ. Agbofah cho hay The Revival đến nay đã tư vấn cho nhiều người kinh doanh bằng cách tạo ra các sản phẩm từ rác thải, cung cấp các khóa tập huấn về tái chế và nền kinh tế tuần hoàn.