Trong cái gọi là liên minh "5 mắt" (Five Eyes) có từ sau Thế Chiến thứ hai, tình báo Mỹ đóng vai trò hạt nhân cung cấp thông tin tình báo chủ chốt cho các thành viên trong nhóm. Nếu Anh, Canada và Úc cần đến tình báo Mỹ để giúp ngăn chặn các vụ tấn công khủng bố kinh hoàng, thì New Zealand phụ thuộc vào lực lượng này để xem xét kế hoạch triển khai binh lính ở nước ngoài.

Rải đều mọi ngóc ngách

Khác nhau về địa lý, 5 thành viên liên minh "5 mắt" đã xây dựng các mối liên hệ sâu rộng và năng lực kỹ thuật rải đều ở mọi nơi trên thế giới. Ngoài việc giám sát Liên Xô (cũ) từ sau Thế Chiến thứ hai, liên minh "5 mắt" hiện nay theo dõi hoạt động của mọi người, trong đó có những nghi can khủng bố tại Trung Đông, các nhà khoa học hạt nhân ở Iran, các tay súng thánh chiến ở Indonesia và mọi liên lạc trong quân đội Trung Quốc.

Trạm theo dõi liên lạc qua vệ tinh Waihopai của New Zealand. Ảnh: AP

Trong liên minh, Mỹ đứng ra hỗ trợ về các khả năng công nghệ tiên tiến và ngân sách dồi dào nhất cho khối. Trong khi đó, Anh là "thủ lĩnh" trong hoạt động gián điệp truyền thống, một phần nhờ vào khả năng tiếp cận các quốc gia có từ thời thực dân Anh. Anh là "quê hương" của một trong những trung tâm nghe lén lớn nhất thế giới đặt tại đồi Menwith thuộc phía Tây Bắc Luân Đôn. Đồi Menwith vốn do Cơ quan An ninh Quốc gia Mỹ (NSA) thuê và điều hành, song cũng có sự hợp tác của hàng trăm nhân viên đến từ Cơ quan Tình báo Thông tin Anh (GCHQ). Đối với Úc, quốc gia châu Đại Dương mạnh ở việc thu thập những dấu hiệu và thông tin tình báo trong khu vực, mở tầm nhìn rõ nét sang một châu Á đang lớn mạnh. Úc cũng nổi bật với trạm theo dõi vệ tinh Pine Gap tại khu vực miền Trung. Mỹ cũng đặt nhiều nhà phân tích tại Waihopai và Tangimoana, hai trung tâm gián điệp "khiêm tốn" của New Zealand.

"Thông tin quý như vàng"

Quan hệ cộng sinh trong liên minh "5 mắt" được cho là rất kiên cố. Việc Edward Snowden tiết lộ các tài liệu mật mà NSA giám sát một số quốc gia châu Âu gần như không thể ngăn cản hay thậm chí "giảm tốc" việc săn tìm những bí mật được cho là ngày càng quan trọng đối với an ninh và sự phát triển của các quốc gia. Ngoài ra, cả 5 thành viên luôn khắc trong tim bài học: Thông tin tình báo Mỹ rất có giá trị. "Thông tin quý như vàng. Nếu không có nó, bạn sẽ không thể tồn tại"- Bruce Ferguson, cựu Giám đốc Cơ quan tình báo nước ngoài và cũng là cựu chỉ huy lực lượng quốc phòng New Zealand, nhấn mạnh.

Do vậy thỏa thuận chia sẻ thông tin giữa 5 thành viên chính là phần cốt lõi bí mật của liên minh "5 mắt". Nhóm 5 quốc gia trên cũng nhất trí không do thám lẫn nhau. Chuyên gia Ferguson cho rằng New Zealand, quốc gia gia nhập liên minh "5 mắt" từ sau vụ tấn công khủng bố ngày 11-9-2001 ở Mỹ, đã hưởng lợi theo tỷ lệ 5-1 về thông tin nhận được so với những gì họ cung cấp. Theo tiết lộ của Ferguson, ông chưa bao giờ triển khai binh lính New Zealand ra nước ngoài, từ tham chiến ở Afghanistan cho đến hỗ trợ nhân đạo, mà không tham khảo thông tin tình báo mặt đất của Mỹ và các đồng minh. Bộ Quốc phòng Canada thì lập luận rằng việc phối hợp với liên minh trong các vấn đề an ninh và quốc phòng chung là một phần của việc xây dựng quan hệ trong nhóm.

Chia sẻ thông tin tình báo cũng đã giúp lực lượng an ninh và hành pháp Anh và Mỹ ngăn chặn nhiều vụ tấn công khủng bố nghiêm trọng, đơn cử như vụ đập tan âm mưu dùng bom lỏng cho nổ tung 10 máy bay dân sự xuyên Đại Tây Dương hồi năm 2006. Ngoài ra, nhờ thông tin mà tình báo Mỹ khai thác từ một người từng tham gia huấn luyện khủng bố ở Pakistan, các công tố viên ở Úc đã có thể kết tội âm mưu đánh bom ở Sydney đối với một trong 9 phần tử Hồi giáo cực đoan hồi năm 2009.

THANH BÌNH
(Theo AP, Financial Times)