Để duy trì quyền tự do báo chí, các nhà báo phải có khả năng hoàn thành công việc một cách an toàn. Nhưng ghi nhận hiện nay cho thấy, nhân viên truyền thông ngày càng đối mặt với nhiều nguy hiểm hơn và thậm chí bị sát hại, đặc biệt ở những khu vực xung đột trên thế giới.

Phóng viên khi tác nghiệp, đặc biệt ở khu vực xung đột cần được trang bị kỹ càng.

Ngày 11-5, nữ phóng viên kỳ cựu của Hãng thông tấn Al Jazeera Shireen Abu Akleh bị bắn chết khi đang đưa tin về cuộc đột kích của quân đội Israel ở Bờ Tây. Đồng nghiệp của bà là Ali Samoudi thì bị bắn vào lưng và bị thương. Một nhà báo Palestine khác làm việc cho tờ Al-Quds cũng bị thương do hỏa lực của Israel.

Tổ chức Phóng viên Không Biên giới (RSF) lên án vụ sát hại bà Akleh là vi phạm Công ước Geneva, cũng như Nghị quyết 2022 của Hội đồng Bảo an Liên Hiệp Quốc (HĐBA LHQ) về bảo vệ các nhà báo. Trong thông báo, Al Jazeera kêu gọi cộng đồng quốc tế buộc lực lượng Israel phải chịu trách nhiệm về hành vi “cố ý nhắm mục tiêu và giết” nhà báo nói trên.

Theo Viện Báo chí Quốc tế (IPI) trụ sở tại Vienna (Áo), vụ sát hại phóng viên Al Jazeera đã nâng tổng số nhân viên truyền thông trên thế giới bị thiệt mạng vì công việc lên 28 người, tính từ đầu năm 2022. Vấn đề đáng nói là bà Akleh “bị bắn vào mặt” trong khi đang “mặc áo báo chí và đội mũ bảo hiểm”. Chi tiết này làm dấy lên câu hỏi về biện pháp quốc tế bảo vệ nhà báo, cũng như những bên có trách nhiệm nên làm thế nào để giúp thế giới an toàn hơn cho cánh truyền thông.

Nhà báo được luật quốc tế bảo vệ như thế nào?

Theo Phó Giám đốc IPI Scott Griffen, nhà báo bị tấn công ngày càng nhiều trên khắp thế giới, đặc biệt ở những vùng xung đột. Đơn cử như mặt trận Ukraine, RSF cho biết kể từ khi Nga tiến hành “chiến dịch quân sự đặc biệt”, quyền tự do truyền thông ở khu vực này ngày càng bị hạn chế và bạo lực đối với nhà báo đang gia tăng. Đến nay, có 7 nhà báo thiệt mạng khi đang đưa tin về cuộc xung đột.

Nhưng dựa trên luật nhân quyền áp dụng cho báo chí, phóng viên cũng như dân thường không bao giờ bị coi là mục tiêu trên chiến trường. Quyền tự do báo chí về cơ bản cũng nằm dưới sự bảo vệ của một số lượng lớn nghị quyết của các cơ quan như LHQ. Vì vậy, một cuộc tấn công có chủ ý nhằm vào một nhà báo có thể bị xác định là hành vi vi phạm luật pháp quốc tế và bên có liên quan sẽ phải chịu trách nhiệm. Song, ông Griffen thừa nhận việc những kẻ gây ra tội ác chống lại các nhà báo bao gồm cả giết người có bị truy tố hay không lại là vấn đề khác.

Một trong những chế tài quan trọng nhất là yêu cầu trách nhiệm giải trình đối với bên có hành vi bạo lực nhắm vào giới truyền thông. Nghe đơn giản nhưng IPI cho biết, ít nhất 90% các vụ việc nhà báo bị sát hại mà bên liên quan vì nhiều lý do không phải chịu trách nhiệm. Theo phát ngôn viên RSF Pauline Ades-Mevel, giải quyết vấn đề nói trên là điều cốt yếu để ngăn tình trạng các nhà báo bị tấn công hoặc sát hại. Điều này cần sự tham gia của chính phủ các nước, thậm chí đưa ra Tòa án Hình sự Quốc tế khi không có hành động xét xử nào được thực hiện.

Chẳng hạn tình hình nguy hiểm đối với các nhà báo ở Ukraine, ông Griffen cho biết nhiều tổ chức bắt đầu thu thập bằng chứng để có thể truy tố tội ác chiến tranh nếu nhà báo bị nhắm mục tiêu trực tiếp. “Áp lực quốc tế là chìa khóa vì nó nâng cao nhận thức trên toàn thế giới, buộc nhà nước phải chịu trách nhiệm. Để có hiệu quả, áp lực đó phải có ý nghĩa và kéo dài. Nếu không, chỉ là nói suông” - ông Griffen cho biết thêm.

MAI QUYÊN (Theo DW)