Sự ra đời của Nghị quyết số 68-NQ/TW và Nghị quyết số 79-NQ/TW đánh dấu bước chuyển chiến lược trong tư duy quản lý: phân vai rõ ràng để cả khu vực kinh tế nhà nước và khu vực kinh tế tư nhân cùng bứt phá. Tại ĐBSCL, việc hiện thực hóa tầm nhìn này không chỉ dừng lại ở các chỉ tiêu tăng trưởng đơn thuần, mà cốt lõi là khơi thông nguồn lực và đổi mới tư duy nhằm kiến tạo một hệ sinh thái cộng hưởng bền vững trong kỷ nguyên phát triển mới. 

Kinh tế tư nhân nâng chuẩn xanh, kết nối nội lực

Theo các chuyên gia, những lợi thế riêng có về nông nghiệp sẽ giúp ĐBSCL trở nên thịnh vượng khi được chuyển hóa bằng chính năng lực nội tại của doanh nghiệp thành các sản phẩm có tiêu chuẩn, thương hiệu, dữ liệu, công nghệ, logistics, giá trị gia tăng và khả năng thích ứng với biến đổi khí hậu. Làm được điều này, ĐBSCL có thể thoát khỏi vị thế cung ứng nguyên liệu thuần túy để trở thành một nền kinh tế nông nghiệp, một không gian tăng trưởng mới của Việt Nam. 

Doanh nghiệp tỉnh An Giang tham gia quảng bá sản phẩm tại một sự kiện kết nối giao thương xuyên biên giới giữa Việt Nam, Lào và Campuchia. Ảnh: MINH HUYỀN

Bà Nguyễn Thị Thanh Hà, Giám đốc điều hành Công ty CP Westfood Hậu Giang, cho biết: Tuân thủ các tiêu chuẩn ESG không chỉ là yêu cầu bắt buộc từ đối tác quốc tế mà còn là cam kết dài hạn, đòi hỏi doanh nghiệp phải chủ động đánh đổi chi phí để xây dựng chuỗi giá trị bền vững. Ở khâu chế biến trái cây xuất khẩu, để đáp ứng tiêu chuẩn vi sinh ngày càng khắt khe của khách hàng quốc tế, doanh nghiệp bắt buộc rửa nguyên liệu hai lần. Dù chi phí cấp nước và xử lý nước thải tăng vọt gấp 3-4 lần, doanh nghiệp vẫn chấp nhận đội chi phí sản xuất, chủ động gánh chịu phần lớn chi phí này thay vì đẩy hết giá bán sang cho khách hàng. Công ty đã chuẩn hóa GlobalGAP cho hơn 50% trên tổng số 300ha vùng nguyên liệu liên kết hiện tại. Các vùng mở rộng mới tại Long An và Tây Ninh được cam kết sẽ tuân thủ 100% tiêu chuẩn GlobalGAP ngay từ đầu.

Dây chuyền chế biến trái cây xuất khẩu tại Westfood. Ảnh: MỸ THANH

Câu chuyện về hành trình nghiên cứu phát triển hơn 30 sản phẩm giá trị gia tăng từ phụ phẩm ngành tôm, ông Đoàn Giang Sang, Phó Giám đốc Công ty CP Việt Nam Food Hậu Giang, chia sẻ: Công ty liên kết chặt chẽ với các "ông lớn" chế biến thủy sản xuất khẩu (Tập đoàn thủy sản Minh Phú) nhằm thu gom đầu và vỏ tôm tươi làm nguyên liệu đầu vào. Từ nguồn phụ phẩm này, chuỗi giá trị tuần hoàn khép kín được vận hành triệt để: Đầu tiên, đầu và vỏ tôm tươi được ép và cô đặc thành dầu tôm, nước dịch dùng để chiết xuất gia vị. Tiếp đó, phần bã ép (vỏ tôm) được sấy khô, nghiền mịn làm nguyên liệu cho các đối tác chiết xuất sâu (Chitin, Chitosan, Glucosamine) phục vụ ngành dược phẩm, mỹ phẩm và nông nghiệp. Cuối cùng, ngay cả bùn thải từ hệ thống xử lý nước của nhà máy cũng được tận dụng, phối trộn làm phân bón hữu cơ vi sinh, đảm bảo không có bất kỳ phế phẩm nào bị thải bỏ ra môi trường. Điểm nổi bật nhất của Việt Nam Food là mô hình sản xuất bền vững, nơi khái niệm "chất thải" hoàn toàn không tồn tại và mọi sản phẩm phụ của tôm đều được tận dụng tối đa.

Thực tế minh chứng, ĐBSCL đã và đang hình thành một cộng đồng doanh nghiệp đủ sức biến tài nguyên bản địa thành giá trị gia tăng, biến thách thức khí hậu thành năng lực thích ứng, và biến bản sắc vùng thành lợi thế cạnh tranh bền vững.  

Mở luồng logistics quốc gia, kích hoạt tăng trưởng

Trong không gian phát triển mới, việc "phân vai" được cộng đồng doanh nghiệp ĐBSCL hiện thực hóa bằng sự gắn kết để cùng lớn mạnh. Đó là sự tương hỗ, dìu dắt giữa những doanh nghiệp "đầu đàn" với thế hệ khởi nghiệp, đồng thời là sự chủ động gánh vác trách nhiệm phát triển bền vững (ESG) nhằm nâng tầm chuỗi giá trị bản địa.

Theo bà Nguyễn Thị Mỹ Linh, Chủ tịch Hội Doanh nhân trẻ tỉnh An Giang, các doanh nghiệp thành viên hoạt động đa dạng và đa ngành nghề. Đặc biệt, vì là doanh nhân trẻ nên khả năng tiếp cận thị trường rất nhanh nhạy và năng động. Trong điều kiện kinh tế mới, với môi trường kinh doanh và không gian phát triển mới, doanh nhân trẻ lại càng năng động và sáng tạo hơn nữa để hòa nhập, thích nghi và bứt phá trên nền tảng mới đó.

"Giữa doanh nghiệp lớn, lâu năm cùng các doanh nghiệp nhỏ và trẻ đang dựa vào nhau để phát triển. Các doanh nghiệp "đầu đàn" đi trước là tấm gương, là người hướng dẫn và chia sẻ kinh nghiệm cho thế hệ đi sau. Qua những bài học thực tế từ đàn anh, các doanh nghiệp trẻ có thể rút ra kinh nghiệm để giảm thiểu tối đa các rủi ro trên thương trường. Ngược lại, khi nhìn vào sự năng động, sáng tạo và nhiệt huyết của các doanh nghiệp trẻ, tinh thần khởi nghiệp và ngọn lửa đam mê của các doanh nghiệp đàn anh lớn cũng được tiếp thêm sức mạnh để bùng cháy trở lại. Đây là sự cộng hưởng tuyệt vời để cộng đồng doanh nghiệp ĐBSCL cùng nhau phát triển chứ không phải là sự cạnh tranh đối đầu gay gắt", bà Nguyễn Thị Mỹ Linh, nhấn mạnh.

Xếp dỡ hàng hóa xuất khẩu tại Cảng Cái Cui, TP Cần Thơ. Ảnh: MINH HUYỀN

Trong nỗ lực đưa ĐBSCL phát triển thịnh vượng, khơi thông nguồn lực kinh tế tư nhân và kinh tế nhà nước đang trở thành yêu cầu tiên quyết. Ông Lê Quang Trung, Phó Tổng Giám đốc Tổng Công ty Hàng hải Việt Nam (VIMC) khẳng định: VIMC sẽ tiếp tục phối hợp chặt chẽ với TP Cần Thơ và cộng đồng doanh nghiệp để mở rộng thị trường, thu hút thêm hàng xuất nhập khẩu và phát triển hệ sinh thái logistics đồng bộ. Mục tiêu của VIMC là cùng TP Cần Thơ xây dựng một trung tâm logistics và cửa ngõ xuất nhập khẩu của toàn vùng ĐBSCL, góp phần thực hiện chủ trương phát triển kinh tế biển và giảm chi phí logistics quốc gia. VIMC đang tập trung xây dựng một hệ sinh thái logistics hàng hải đồng bộ, bao gồm cảng biển, vận tải biển, logistics và hạ tầng kho bãi, nhằm kết nối hiệu quả các vùng kinh tế với thị trường quốc tế. Đồng thời phát huy vai trò nòng cốt trong hạ tầng hàng hải quốc gia, đồng hành cùng các đối tác để nâng cao năng lực cạnh tranh logistics và mở rộng không gian phát triển cho kinh tế biển Việt Nam.

Hoạt động sản xuất tại Công ty CP Tập đoàn Xuất - Nhập khẩu trái cây Chánh Thu, tỉnh Vĩnh Long. Ảnh: MỸ THANH

Về phía các doanh nghiệp, ông Nguyễn Phương Lam, Giám đốc VCCI chi nhánh ĐBSCL, khuyến nghị doanh nghiệp trước tiên cần tự mình nỗ lực, quan trọng hơn là biết cách thích ứng trước bối cảnh mới, mà trước hết là tiếp cận mô hình quản lý mới, cách thức quản trị mới tương thích với trình độ khoa học, công nghệ hiện có.

"Chúng ta không chỉ đơn thuần sử dụng máy móc, thiết bị là quản trị được con người mà cần xây dựng một lộ trình. Và bản chất để nâng cao năng lực cạnh tranh trong bối cảnh hiện nay là phải sử dụng hiệu quả các nguồn lực đầu vào. Điều này hoàn toàn khác với những cách quản trị cũ là làm sao tạo ra giá trị tốt nhất, còn giờ đây chúng ta phải tạo ra giá trị theo cách tiết kiệm nhất mà vẫn đảm bảo được yêu cầu chung. Đây là vấn đề mà các doanh nghiệp cần phải nắm và phải áp dụng" - ông Nguyễn Phương Lam nhấn mạnh.

MỸ THANH - MINH HUYỀN