Ngày 6-7, Thủ tướng Anh David Cameron đã bổ nhiệm thẩm phán về hưu Peter Gibson dẫn đầu hội đồng 3 thành viên, tiến hành điều tra việc các điệp viên Anh bị cáo buộc dính vào các vụ tra tấn nghi can khủng bố bị bắt giữ ở nước ngoài kể từ vụ khủng bố ngày 11-9-2001 ở Mỹ. Nhiều người cho rằng động thái này của ông Cameron có thể gây căng thẳng quan hệ giữa Anh với các cơ quan tình báo Mỹ, trong lúc ông đang chuẩn bị cho chuyến thăm Washington vào cuối tháng này.

Phát biểu trước Quốc hội, Thủ tướng Cameron trấn an rằng cuộc điều tra được tiến hành là để biết được sự thật và giải tỏa những lo ngại của dư luận về việc xử lý các nghi can. Quá trình điều tra sẽ không có sự thỏa hiệp với các nhân viên an ninh hay các hoạt động đang diễn ra, hoặc phương hại tới quan hệ trao đổi thông tin tình báo giữa Anh với Mỹ.

Thủ tướng David Cameron (phải) thông báo tiến hành điều tra vụ tra tấn nghi can khủng bố. Ảnh: Getty

Các điệp viên Anh chưa từng bị cáo buộc tra tấn tù nhân, nhưng một số nghi can bị bắt giữ trước đây cho rằng các nhân viên Anh đã thông đồng ngược đãi họ, trong khi họ bị bắt giữ ở Mỹ, Pakistan, Maroc và các nước khác, vì các nhân viên này biết việc tra tấn nhưng không ngăn cản. Có lẽ vụ án nổi cộm nhất là trường hợp của Binyam Mohamed, một công dân Anh bị giam giữ tại nhà tù Guantanamo từ năm 2004 cho tới năm ngoái. Mohamed đầu tiên bị bắt ở Pakistan năm 2002 và chuyển cho Mỹ đưa tới Maroc và Afghanistan, trước khi giam tại Guantanamo. Mohamed cho rằng anh ta bị tra tấn ở Pakistan trước sự giám sát của các nhân viên Mỹ và sau đó trao cho Maroc, nơi anh ta cho rằng Cơ quan Tình báo Anh (MI5) gởi câu hỏi thẩm vấn cho các điều tra viên Maroc thông qua nhân viên CIA.

Cuộc điều tra diễn ra sau khi 12 cựu tù nhân kiện chính phủ Anh và được Luân Đôn yêu cầu hủy bỏ kiện tụng để đổi lấy bồi thường cùng với cam kết sẽ xem xét toàn bộ những yêu cầu của họ. Các trường hợp khác cáo buộc rằng các nhân viên an ninh Anh đã tự thực hiện hành vi ngược đãi đối với các nghi can, vấn đề mà Thủ tướng Cameron cho là không có bằng chứng xác thực. Chưa rõ Anh sẽ có hành động gì nếu phát hiện sai phạm sau điều tra, nhưng Thủ tướng Cameron và Thẩm phán Gibson sẽ quyết định phần nào của cuộc điều tra có thể được công bố rộng rãi.

Phát biểu trên kênh truyền hình BBC tháng 8 năm ngoái, John Scarlett, Giám đốc cơ quan an ninh ngoài nước của Anh (MI6), phủ nhận bất kỳ sự liên quan nào của nhân viên trong các vụ tra tấn nghi can. Một vài bộ trưởng của Công đảng cầm quyền khi đó, cũng cho rằng Anh không lạm dụng hoặc tha thứ việc tra tấn. Tuy nhiên, tháng 2 năm nay, Tòa thượng thẩm Anh yêu cầu Văn phòng đối ngoại công khai 7 tấm hình về việc đối xử với Mohamed ở Pakistan, và kết luận rằng Mohamed đã bị đối xử “tàn nhẫn, phi nhân tính và hèn hạ bởi chính quyền Mỹ”. Cuộc điều tra mới này sẽ xem lại tất cả các vấn đề liệu Anh có liên quan hay không.

Nhiều người cho rằng bằng việc tuyên bố điều tra vụ này, Thủ tướng Cameron đã chọn “đường khó” để đi, giữa việc đưa sự thật ra ánh sáng với nguy cơ làm gián đoạn công việc liên tục của các cơ quan an ninh hoặc hủy hoại tương lai hợp tác tình báo với cơ quan an ninh các nước, nhất là Mỹ. Tuy nhiên, theo các nhà phân tích, đây là nước cờ cao tay của Thủ tướng Cameron, bởi xử lý rốt ráo vụ việc diễn ra dưới thời cựu Thủ tướng Tony Blair của Công đảng thì càng nâng cao uy tín của ông và đảng Bảo thủ, trong khi quan hệ với Mỹ thời Obama cũng không vì chuyện từ thời George Bush mà suy suyển.

N. MINH (Theo Csmonitor, WSJ, AFP)