Thời gian qua, sự phát triển toàn diện vùng ĐBSCL, trong đó phát triển nhà ở và xây dựng hạ tầng luôn được Chính phủ, các bộ ngành trung ương đặc biệt quan tâm. Nhiều chính sách đảm bảo cho các hộ dân ở ĐBSCL sinh sống trong vùng thường xuyên bị ngập lũ có điều kiện sinh sống an toàn, ổn định và từng bước tiến tới phát triển bền vững được ban hành, thực hiện. Dù đã đạt được một số kết quả nhất định trong lĩnh vực thủy lợi, giao thông và xây dựng cụm dân cư nhưng những chính sách này chưa đáp ứng đầy đủ các yêu cầu về đặc điểm của vùng ngập lũ. Trận lũ lịch sử năm 2000 được gọi là “cơn lũ thế kỷ” đã làm 539 người chết (hơn 300 là trẻ em), 212 người bị thương, hơn 890.000 căn nhà bị ngập trong nước (trong đó có 9.457 căn nhà bị sập hoàn toàn); 13.793 phòng học và 383 cơ sở y tế ngập trong nước. Ngoài ra, còn có hơn 62.000 hộ dân phải di dời nhà ở, hơn nửa triệu người phải cứu đói khẩn cấp và thiệt hại hàng chục, hàng trăm ngàn héc-ta trồng lúa, thủy sản, cây ăn trái và rau màu các loại… ở vùng ngập lũ ĐBSCL. Đây là những thiệt hại vật chất trực tiếp, còn những thiệt hại về cơ sở hạ tầng xã hội, môi trường sinh thái cũng rất lớn chưa đánh giá hết và cần phải có thời gian dài mới có thể khôi phục lại.

Một góc tuyến dân cư vượt lũ Tân Thuận, xã Tân Thành, huyện Châu Thành A, tỉnh Hậu Giang.  Ảnh: T. LONG

Theo đánh giá của các bộ, ngành hữu quan và các địa phương, dù còn một số mặt hạn chế, nhưng Chương trình xây dựng CTDC và nhà ở vùng ngập lũ ĐBSCL đã mang lại hiệu quả rõ rệt. Qua các trận lũ lớn, đặc biệt là trong năm 2011 xuất hiện trận lũ rất lớn (nhiều nơi nước ngập cao hơn mức ngập của trận lũ lịch sử năm 1961 và năm 2000) nhưng hầu hết các CTDC thuộc Chương trình vẫn đảm bảo an toàn. Thiệt hại về người và tài sản trong trận lũ lịch sử này chỉ bằng khoảng 1/10 so với năm 2000. Điều đặc biệt là nhà nước và các địa phương không phải tốn nhiều thời gian và kinh phí để thực hiện di dời, hỗ trợ người dân vùng lũ. Kết quả này có cơ sở để khẳng định: Chương trình xây dựng CTDC và nhà ở vùng ngập lũ ĐBSCL đã đạt được mục tiêu tổng quát đề ra. Đó là: Đảm bảo cho các hộ dân trong vùng có điều kiện sinh sống an toàn, ổn định và từng bước tiến tới phát triển bền vững, đảm bảo điều kiện để sống chung với lũ. Việc tôn nền để giải quyết diện tích đất xây dựng nhà ở cho nhân dân đã đảm bảo điều kiện để xây dựng đồng bộ các công trình hạ tầng kỹ thuật và hạ tầng xã hội trên các CTDC, như: giao thông, cấp thoát nước, cấp điện, y tế, giáo dục…từng bước đáp ứng nhu cầu sinh hoạt thiết yếu cho nhân dân kể cả trong điều kiện có lũ. Đồng thời, góp phần quan trọng vào việc chấm dứt tình trạng phải di dời khi có lũ; nâng cao khả năng phòng chống thiên tai, hạn chế đến mức thấp nhất thiệt hại về người và tài sản của nhân dân khi lũ về. Từ đó, từng bước nâng cao điều kiện về vật chất và văn hóa tinh thần cho nhân dân, đưa cuộc sống nhân dân toàn vùng phát triển theo hướng văn minh, đáp ứng yêu cầu công nghiệp hóa, hiện đại hóa nông nghiệp, nông thôn… Nhìn chung, Chương trình đã mang lại hiệu quả rất cao, tạo cơ sở ban đầu để thực hiện quá trình đô thị hóa, hiện đại hóa nông thôn, góp phần quan trọng vào việc phát triển toàn diện kinh tế - xã hội vùng ĐBSCL, tạo nên một khu dân cư có đời sống vật chất, tinh thần càng ngày càng tốt hơn, phù hợp với xu hướng phát triển của xã hội.

Tại hội nghị Tổng kết Chương trình xây dựng CTDC và nhà ở vùng ngập lũ ĐBSCL – giai đoạn 2, Thủ tướng Nguyễn Tấn Dũng đã đồng ý một số kiến nghị quan trọng của địa phương vùng ĐBSCL. Đó là: Cho các hộ dân thuộc đối tượng của Chương trình vay vốn theo quy định để xây dựng nhà ở trong CTDC đến hết năm 2015. Kéo dài thời gian trả nợ thêm 3 năm đối với những hộ nghèo, cận nghèo chưa trả khoản tiền đã vay mua nền nhà trong CTDC nhưng đã hết hạn trả nợ. Đồng thời, cho phép các địa phương kéo dài Chương trình đến năm 2020… Đây là một tin vui cho người dân vùng lũ ĐBSCL khi sống trong điều kiện biến đổi khí hậu ngày càng tác động xấu đến đời sống của người dân: lũ lụt, sạt lở đất... Hy vọng rằng, từ “cái gật đầu” của Thủ tướng Nguyễn Tấn Dũng, các bộ, ngành hữu quan cùng các địa phương trong vùng nhanh chóng triển khai thực hiện những phần việc tiếp theo. Từng bước đảm bảo người dân vào ở các CTDC vượt lũ được hưởng những dịch vụ xã hội một cách cơ bản nhất – như Thủ tướng Nguyễn Tấn Dũng kỳ vọng.

Hà Triều