MAI QUYÊN

Chính phủ Úc và Ðông Timor vừa ký thỏa thuận quốc phòng mới, đặc biệt cho phép tăng cường hợp tác quân sự trong vùng biển giữa 2 quốc gia.

Úc kỳ vọng hợp tác quân sự

Theo thông tin được công bố, thỏa thuận hợp tác quốc phòng mới (DCA) ký ngày 7-9 thiết lập các biện pháp bảo vệ dành cho quân nhân 2 nước khi họ ở trong lãnh thổ của nhau, giúp công tác chuẩn bị tập trận và huấn luyện chung được dễ dàng. DCA cũng cho phép 2 bên phối hợp nhiều hơn trong các sứ mệnh hỗ trợ nhân đạo. Dẫn lời Bộ trưởng Quốc phòng Úc Richard Marles, Hãng tin Guardian cho biết DCA là tiền đề cho những bước tiến quan trọng và mở ra chương mới trong quan hệ đối tác giữa Úc với quốc gia láng giềng. Do có lãnh hải chung, Canberra hy vọng DCA giúp thúc đẩy các cuộc tuần tra chung trên biển.

Thỏa thuận DCA được quan chức hai nước ký ở thủ đô Canberra ngày 7-9. Ảnh: Guardian

Ðánh giá thỏa thuận mới, Giáo sư Michael Leach của Ðại học Công nghệ Swinburne, cho rằng DCA giúp “nâng cấp” đáng kể quan hệ quốc phòng Canberra - Dili, mở rộng tiềm năng hợp tác đảm bảo an ninh xung quanh biên giới biển chung trong bối cảnh căng thẳng khu vực gia tăng. DCA cũng báo hiệu mối quan hệ song phương dịu đi sau căng thẳng liên quan vụ chính quyền Úc săn đuổi luật sư Bernard Collaery và cựu sĩ quan tình báo Witness K trong bê bối tình báo - chính trị xảy ra từ năm 2004. Hai nhân vật này được xem là anh hùng ở Ðông Timor vì vai trò của họ trong việc vạch trần hoạt động gián điệp của Úc.

Ðông Timor muốn được hỗ trợ tài chính

Sau khi thỏa thuận DCA được ký kết, Tổng thống Ðông Timor Jose Ramos-Horta đang ở thăm Úc đã có bài phát biểu, trong đó kêu gọi Úc tích cực giúp quốc gia Ðông Nam Á phát triển kinh tế. “Chúng tôi cần Úc hỗ trợ nhiều hơn nữa trong việc giúp Dili khám phá cơ hội và thách thức kinh tế mới. Chúng tôi hy vọng Canberra mang lại công cụ khai thác những cơ hội này” - ông Ramos-Horta đề nghị.

Theo ông Ramos-Horta, thách thức lớn mà Dili cần được giúp là phát triển các mỏ khí đốt tự nhiên Greater Sunrise. Khu vực này được phát hiện vào năm 1974, cách Ðông Timor 150km về phía Ðông Nam và Úc 450km về phía Tây Bắc, trị giá khoảng 40-50 tỉ USD với trữ lượng khoảng 144 tỉ m³ khí đốt. Dựa trên hiệp định phân ranh giới trên biển ký giữa Úc và Ðông Timor vào năm 2018, Dili nhận 70% doanh thu nếu khí đốt khai thác dẫn tới nước này hoặc 80% nếu khí đốt vận chuyển tới Úc để xử lý. Nhưng tháng rồi, ông Ramos-Horta đề nghị Chính phủ Úc nói chung và Tập đoàn năng lượng Woodside Energy nói riêng “mở rộng vòng tay hữu nghị” bằng cách hỗ trợ xây đường ống để dẫn khí đốt đến bờ biển phía Nam của quốc gia Ðông Nam Á, thay vì đến cảng Darwin của Úc. Woodside sau đó đã lên tiếng rằng khí đốt được xử lý ở Ðông Timor thì dự án có thể không khả thi.

Ðối với mâu thuẫn này, Tổng thống Ramos-Horta cho biết Ðông Timor sẽ phải đưa ra quyết định vào cuối năm nay. Ông cũng cảnh báo chính quyền Úc nếu không giải quyết bất hòa, thì Dili có thể tìm kiếm sự hỗ trợ tài chính từ Trung Quốc để có thể đưa Greater Sunrise hoạt động thương mại trong vòng 7-8 năm tới. Theo tiết lộ của Tổng thống Ramos-Horta, Bắc Kinh “rất quan tâm” việc hợp tác với Dili và chính phủ của ông đã có thảo luận không chính thức với các quan chức Trung Quốc. Tuy nhiên, ông Ramos-Horta dứt khoát loại trừ sự hiện diện của bất kỳ căn cứ quân sự nào của Trung Quốc ở nước mình. “Chúng tôi có trách nhiệm với những nước láng giềng như Úc, Indonesia cùng nhiều quốc gia Ðông Nam Á khác, đó là không cho phép Ðông Timor trở thành căn cứ của bất kỳ thế lực thù địch hoặc quốc gia nào được coi là có khả năng thù địch” - ông Ramos-Horta phát biểu trước khi rời Dili đến thăm Úc.

Theo Kênh ABC News, một phần nguyên nhân cấp bách từ phía Dili là quỹ xăng dầu của họ đang cạn kiệt. Ðây là quỹ từ các thương vụ dầu khí trước đó, chi trả cho phần lớn chi tiêu của đất nước. Quỹ đã giảm xuống còn khoảng 18 tỉ USD, trong khi Ðông Timor đang rút từ quỹ khoảng 1,8 tỉ USD/năm. Nếu các dự án Greater Sunrise không hoạt động, Tổng thống Ramos-Horta cho biết họ có thể hết tiền trong 10 năm nữa.