Từ chỗ là nơi kết nối bạn bè, chia sẻ những câu chuyện, mạng xã hội bây giờ đã trở thành một không gian truyền thông khổng lồ. Tin tức hôm nay có thể xuất hiện trên màn hình điện thoại trước khi người dùng kịp mở một trang báo, bật radio hay xem chương trình truyền hình. Với báo chí, đây vừa là cơ hội rất lớn để tiếp cận công chúng, vừa đặt ra những thách thức chưa từng có về tốc độ, chất lượng thông tin và niềm tin. Nhiều Báo và Phát thanh - Truyền hình tỉnh, thành đang đứng trong dòng chảy ấy, với yêu cầu không chỉ hiện diện trên mạng xã hội mà phải từng bước làm chủ không gian truyền thông mới.

Người sáng tạo nội dung số ngày càng chuyên nghiệp hơn, đáp ứng nhu cầu của mọi người. Ảnh: T.T

Có lẽ chưa bao giờ việc đưa thông tin đến với công chúng lại dễ dàng, nhanh chóng như hiện nay. Một sự kiện vừa xảy ra thì một đoạn video có thể lập tức được chia sẻ; một câu chuyện ở nơi xa xôi có thể trở thành chủ đề được hàng triệu người quan tâm sau vài giờ. Điện thoại thông minh hiện nay đưa mỗi người dùng thành một điểm phát thông tin, còn mạng xã hội biến những điểm phát ấy thành một mạng lưới lan truyền gần như… tức thời.

Xu hướng này không còn là dự báo. Báo cáo Digital News Report 2026/Báo cáo Tin tức Kỹ thuật số 2026 của Reuters Institute/Viện nghiên cứu Báo chí Reuters, cho thấy mạng xã hội và các nền tảng video lần đầu trở thành cách phổ biến nhất để công chúng tiếp cận tin tức trên phạm vi toàn cầu, với 54% người được khảo sát sử dụng. Trong khi đó, việc tiếp cận tin tức qua truyền hình và website, ứng dụng của các cơ quan báo chí tiếp tục suy giảm so với những năm trước.

Điều đó cho thấy sự thay đổi căn bản: Công chúng không còn chỉ đi tìm thông tin ở cơ quan báo chí mà thông tin đang chủ động tìm đến công chúng thông qua nền tảng mà họ sử dụng mỗi ngày.

Đây chính là thế mạnh lớn nhất của mạng xã hội. Tốc độ nhanh, khả năng lan tỏa rộng và tương tác trực tiếp khiến nó trở thành một công cụ truyền thông đặc biệt hiệu quả. Một thông tin cảnh báo về thiên tai, giao thông, dịch bệnh, lừa đảo hay một vấn đề dân sinh nếu được đưa lên đúng lúc có thể giúp người dân biết và phản ứng nhanh hơn. Một câu chuyện đẹp về người tốt - việc tốt cũng có thể vượt khỏi phạm vi một địa phương để lan tỏa đến cộng đồng rộng lớn hơn.

Không chỉ nhanh, mạng xã hội còn tạo ra một kiểu quan hệ mới giữa cơ quan truyền thông và công chúng. Người đọc không còn chỉ đọc; người xem không chỉ xem mà họ bình luận, chia sẻ, đặt câu hỏi, cung cấp hình ảnh, phản ánh vấn đề và tham gia vào quá trình hình thành câu chuyện. Công chúng vì vậy vừa là người tiếp nhận, vừa có thể trở thành nguồn thông tin, thậm chí trở thành người sáng tạo nội dung...

Đó cũng là lý do sự xuất hiện của những "người sáng tạo tin tức" trên mạng xã hội ngày càng đáng chú ý. Theo Reuters Institute, năm 2026, hơn 1/4 mẫu khảo sát toàn cầu, tương đương 27%, cho biết tiếp nhận thông tin hằng tuần từ những người sáng tạo nội dung tin tức trên mạng xã hội và các nền tảng video.

Một thế giới thông tin như vậy rõ ràng không thể bị bỏ qua. Với báo chí, mạng xã hội vì thế không nên được xem là một "kênh phụ" mà phải được nhìn như một phần của hệ sinh thái truyền thông. Nhiều Báo và Phát thanh - Truyền hình cấp tỉnh đang đi theo hướng đó và có hệ thống gồm các kênh truyền hình, phát thanh, báo in, báo điện tử bằng nhiều ngôn ngữ cùng các trang mạng xã hội và hạ tầng số phong phú; đồng thời, xác định ứng dụng nền tảng số, phát triển đa phương tiện và tăng tương tác với công chúng là một hướng phát triển quan trọng.

Điều này mở ra một lợi thế rất lớn cho các đơn vị. Cụ thể, một sự kiện có thể được báo điện tử cập nhật nhanh, truyền hình kể bằng hình ảnh, phát thanh truyền tải bằng âm thanh, còn mạng xã hội tiếp tục đưa câu chuyện đến những nhóm công chúng khác nhau bằng video ngắn, hình ảnh, infographic hoặc những nội dung tương tác...

Nhưng chính sức mạnh ấy cũng tạo ra mặt trái. Mạng xã hội có thể đưa một thông tin đúng đi rất xa, nhưng cũng có thể đưa một thông tin sai đi rất nhanh. Một đoạn video chưa đầy đủ bối cảnh, một hình ảnh cũ được sử dụng cho một sự kiện mới, một lời kể chưa được kiểm chứng hay một tin đồn cũng có thể trở thành nội dung được hàng nghìn người chia sẻ. Khi thông tin sai được xác minh và cải chính, đôi khi nó đã đi quá xa…

Một thách thức khác đang đến nhanh hơn nữa, đó là trí tuệ nhân tạo (AI). AI giúp người làm truyền thông viết, dựng, biên tập, tạo hình ảnh, xử lý dữ liệu và sản xuất nhiều dạng nội dung nhanh hơn. Nhưng AI đồng thời cũng khiến việc tạo ra hình ảnh giả, giọng nói giả, video giả ngày càng dễ dàng. Khi đó, vấn đề không chỉ là chống tin giả mà một nguy cơ đáng lo hơn là công chúng có thể bắt đầu nghi ngờ cả những điều thật…?

Trong hoàn cảnh đó, vai trò của báo chí chính thống càng trở nên quan trọng. Công chúng cần một nơi để kiểm chứng. Càng nhiều người có thể trở thành "người đưa tin", xã hội càng cần những người làm nghề biết xác minh. Càng nhiều nội dung được tạo ra bằng AI, giá trị của nguồn tin có trách nhiệm và quy trình kiểm chứng càng lớn.

Đây cũng là cơ hội để các cơ quan Báo và Phát thanh, Truyền hình trên cả nước nói chung và Cần Thơ nói riêng phát huy lợi thế của mình, trong đó công chúng vẫn là chủ thể hướng đến. Phải biết công chúng đang xem gì, ở đâu, vào thời điểm nào và bằng thiết bị nào... Một thông tin chính sách có thể cần một bài phân tích đầy đủ trên báo điện tử, nhưng trên mạng xã hội lại cần một video giải thích ngắn, dễ hiểu. Một câu chuyện nhân văn có thể phù hợp với truyền hình, youtube, nhưng một khoảnh khắc giàu cảm xúc lại có thể lan tỏa mạnh qua video ngắn.

Người làm báo hôm nay không chỉ cần biết viết. Họ phải biết quay, dựng, chụp, xử lý dữ liệu, kể chuyện bằng hình ảnh, hiểu nền tảng và sử dụng AI. Nhưng phía sau tất cả những kỹ năng ấy vẫn phải là bản lĩnh nghề nghiệp, tức là biết kiểm chứng, biết phân biệt thông tin và ý kiến, biết điều gì nên đưa nhanh và điều gì cần kiểm tra kỹ hơn...

Đó là lý do mạng xã hội không phải cuộc chiến giữa báo chí và những người sáng tạo nội dung. Cũng không phải cuộc chiến giữa truyền hình với TikTok, giữa báo điện tử với Facebook hay giữa phát thanh với YouTube. Mà đó là một cuộc chuyển dịch của công chúng và báo chí phải chuyển dịch cùng công chúng.

Một hệ sinh thái báo chí gồm báo in, báo điện tử, phát thanh, truyền hình và các nền tảng số nếu kết nối tốt những thế mạnh ấy, mỗi sản phẩm báo chí có thể có nhiều đời sống hơn; mỗi câu chuyện có thể đến được với nhiều nhóm công chúng hơn. Và thông tin chính thống có thể hiện diện mạnh mẽ hơn trong không gian mà người dân đang sống mỗi ngày.

Cần nhanh hơn nhưng không cẩu thả. Cần hấp dẫn hơn nhưng không giật gân. Cần gần công chúng hơn nhưng không dễ dãi. Cần ứng dụng AI, nhưng không phó mặc cho AI… Bởi cuối cùng, mạng xã hội có thể quyết định một nội dung được nhìn thấy bao nhiêu lần, nhưng chất lượng thông tin mới quyết định công chúng...

T.THỨC