Chuyển đổi số (CĐS) đang từng bước thay đổi phương thức quản lý, điều hành và phục vụ doanh nghiệp của ngành Hải quan. Tại Chi cục Hải quan khu vực XIX, nhiều giải pháp công nghệ, dữ liệu và trí tuệ nhân tạo được triển khai, góp phần xây dựng môi trường làm việc số, nâng cao hiệu quả thông quan và tạo thuận lợi cho hoạt động xuất nhập khẩu.

Chi cục Hải quan khu vực XIV bồi dưỡng kỹ năng nghiệp vụ công nghệ số cho cán bộ công chức. 

Lấy dữ liệu, công nghệ làm nền tảng

Ngành Hải quan đang bước vào giai đoạn cải cách, phát triển và hiện đại hóa toàn diện, với mục tiêu xây dựng Hải quan Việt Nam chính quy, hiện đại, hoạt động hiệu lực, hiệu quả và hoàn thành mục tiêu Hải quan số, Hải quan thông minh vào năm 2030. Theo kế hoạch giai đoạn 2026-2030, dữ liệu và công nghệ được xác định là nền tảng để đổi mới phương thức quản lý, nâng cao hiệu quả thực thi công vụ, tạo thuận lợi thương mại và tăng cường năng lực cạnh tranh.

CĐS được đặt trong tổng thể cải cách hoạt động hải quan, lấy người dân và doanh nghiệp làm trung tâm. Mục tiêu không chỉ là giảm thời gian, chi phí thực hiện thủ tục hành chính mà còn nâng cao tính minh bạch, khả năng dự báo và chất lượng phục vụ.

Cùng với số hóa hồ sơ, công nghệ mới được mở rộng vào nhiều khâu nghiệp vụ. Trí tuệ nhân tạo (AI) được định hướng phục vụ phân tích dữ liệu, quản lý rủi ro, hỗ trợ xác định mã số hàng hóa; trợ lý ảo hỗ trợ giải đáp chính sách, thủ tục hải quan; công nghệ phân tích hình ảnh được nghiên cứu ứng dụng trong soi chiếu container. Ngành cũng hướng tới xây dựng các nền tảng dữ liệu phục vụ Hải quan số và Hải quan thông minh.

Từ kiểm tra thủ công, ngành Hải quan chuyển mạnh sang quản lý dựa trên đánh giá rủi ro, tăng cường chia sẻ thông tin và ứng dụng các thiết bị kỹ thuật hiện đại tại cửa khẩu, cảng biển, sân bay quốc tế trọng điểm. Cách tiếp cận này hướng tới mục tiêu vừa nâng cao hiệu quả quản lý, kiểm soát, vừa tạo thuận lợi cho hoạt động thương mại hợp pháp.

Số hóa từ cơ sở

Tại Chi cục Hải quan khu vực XIX, CĐS được xác định là nhiệm vụ đột phá, gắn với phát triển khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo. Đơn vị đã kiện toàn Ban Chỉ đạo và Tổ giúp việc về phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và CĐS; đồng thời triển khai các kế hoạch phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và CĐS năm 2025, định hướng 2026-2030, kế hoạch năm 2026 và Kế hoạch hành động 100 ngày xử lý điểm nghẽn về CĐS.

Một trong những nhiệm vụ được Chi cục ưu tiên là đầu tư, hoàn thiện hạ tầng công nghệ thông tin. Đơn vị đã vận hành Trang Zalo Official Account nhằm tăng hiệu quả tuyên truyền, cung cấp thông tin đến người dân và cộng đồng doanh nghiệp. Phần mềm Nexcus19 được phát triển, từng bước bổ sung chức năng theo yêu cầu thực tế, hỗ trợ quản lý, khai thác và xử lý dữ liệu nghiệp vụ. Chi cục cũng nghiên cứu chức năng thông báo, nhắc việc trên trang web nội bộ nhằm tối ưu tiến độ xử lý công việc của cán bộ, công chức. Bên cạnh đó, trợ lý ảo Chat box AI của ngành Hải quan được khai thác để hỗ trợ tra cứu thông tin, giải đáp nhanh các vướng mắc nghiệp vụ.

Theo ông Đinh Vũ Phong, Phó Chi cục trưởng phụ trách Chi cục Hải quan khu vực XIX, đơn vị luôn đồng hành cùng doanh nghiệp, bảo đảm hoạt động xuất nhập khẩu và lưu thông hàng hóa thuận lợi. Cùng với triển khai đồng bộ các nhiệm vụ cải cách hành chính, Chi cục tiếp tục duy trì vận hành ổn định, an toàn các hệ thống công nghệ thông tin của ngành Hải quan, góp phần bảo đảm hoạt động thông quan minh bạch, hiệu quả.

Tinh thần đồng hành với doanh nghiệp cũng được thể hiện qua việc duy trì nhiều kênh hỗ trợ, từ Chương trình khuyến khích tự nguyện tuân thủ pháp luật hải quan, thỏa thuận phát triển đối tác Hải quan - Doanh nghiệp đến tổ giải đáp vướng mắc tại các hải quan cửa khẩu. Đặc biệt, kênh Zalo kết nối và Zalo OA của Chi cục giúp doanh nghiệp tiếp cận nhanh chính sách mới, phản ánh vướng mắc và nhận hỗ trợ kịp thời.

Để công nghệ thực sự phát huy hiệu quả, Chi cục xác định nguồn nhân lực là yếu tố quyết định thành công của CĐS. Đơn vị tạo điều kiện để 100% công chức tham gia các lớp tập huấn, bồi dưỡng về chuyển đổi số, an toàn thông tin, ứng dụng AI và kỹ năng số; từng bước nâng cao năng lực khai thác dữ liệu, sử dụng hiệu quả các nền tảng số trong thực thi công vụ.

Với phương châm “Chuyên nghiệp - Minh bạch - Hiệu quả”, các chủ trương CĐS được Chi cục Hải quan khu vực XIX cụ thể hóa trong từng nhiệm vụ, từng quy trình công tác, góp phần nâng cao chất lượng phục vụ người dân, doanh nghiệp và thúc đẩy hoạt động xuất nhập khẩu trên địa bàn.

Theo kế hoạch giai đoạn 2026-2030, ngành Hải quan có 43 nhóm giải pháp và 120 hoạt động cụ thể, cho thấy CĐS đang được triển khai như một chương trình cải cách tổng thể, gắn với hoàn thiện thể chế, quản lý rủi ro và phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao. Đây là nền tảng để Hải quan Việt Nam từng bước chuyển từ mô hình quản lý truyền thống sang quản trị hiện đại dựa trên dữ liệu và công nghệ.

Đến năm 2030, ngành Hải quan đặt mục tiêu 90% hồ sơ công việc được xử lý trên môi trường mạng; 100% thủ tục cấp phép và kiểm tra chuyên ngành thực hiện thông qua Cơ chế một cửa quốc gia; 100% thủ tục hành chính có nhu cầu sử dụng cao được cung cấp dưới hình thức dịch vụ công trực tuyến toàn trình và 100% hồ sơ nghiệp vụ kiểm soát hải quan cơ bản được chuyển đổi sang dữ liệu điện tử. Mức độ hài lòng của doanh nghiệp đối với thủ tục hải quan được đặt mục tiêu từ 95% trở lên.

Bài, ảnh: NAM HƯƠNG