MAI QUYÊN

Ðáp ứng nhu cầu phi công lái chiến đấu cơ trên tàu sân bay, Nhật báo Phố Wall (WSJ) dẫn các tài liệu chính thức và nguồn tin thân cận tiết lộ Trung Quốc đang triển khai chương trình thu hút nhân tài quân sự của phương Tây.

Trung Quốc tìm cách xây dựng đội ngũ phi công có kỹ năng về máy bay chiến đấu tàng hình và tàu sân bay. Ảnh: Getty

Một số chi tiết liên quan chương trình nói trên được Bộ Quốc phòng Anh tiết lộ lần đầu tiên hồi tháng 10, đáng chú ý trong đó là quan hệ hợp tác chặt chẽ giữa Trung Quốc và một học viện ở Nam Phi chuyên tuyển dụng các cựu phi công quân sự đến từ Anh, Na Uy, Pháp cùng nhiều quốc gia khác. Giỏi và am hiểu các lĩnh vực mà quân đội Trung Quốc đang tụt hậu so với các đối tác phương Tây, những người này được mời để huấn luyện đối tượng ít kinh nghiệm. Mỗi năm, họ có thể kiếm được hàng trăm ngàn USD cho vài tháng làm việc tại các căn cứ không quân Trung Quốc.

Hiện không thể xác định bao nhiêu kinh nghiệm chuyên môn mà Trung Quốc đã tiếp cận được. Nhưng trong quá trình tìm hiểu thêm, WSJ xem xét lịch sử bay của nhiều phi công từng tham gia chương trình của Trung Quốc và phát hiện ít nhất 4 người có kinh nghiệm lái chiến đấu cơ tàng hình tiên tiến F-35 sử dụng trên tàu sân bay Mỹ. Dựa trên các email nội bộ của cơ sở ở Nam Phi, WSJ còn cho biết những phi công khác đều có kiến thức về một số dự án nhạy cảm về phát triển máy bay mới, hệ thống cảm biến và vũ khí hiện đại.

Tham vọng của Trung Quốc

Chương trình khai thác nhân tài quân sự nói trên được đưa ra giữa lúc nhà lãnh đạo Trung Quốc Tập Cận Bình thúc đẩy hiện đại hóa quân đội, hướng tới mục tiêu xây dựng lực lượng có khả năng chiến đấu và chiến thắng trong cuộc xung đột với Mỹ. Ðể khắc phục tình trạng thiếu kinh nghiệm chiến đấu, Bắc Kinh đang học hỏi tiến bộ của quân đội phương Tây, đặc biệt kỹ năng hạ cánh và cất cánh từ tàu sân bay trong bối cảnh phi công lành nghề ở nước này bị thiếu hụt trầm trọng.

Xác nhận việc tuyển dụng cựu phi công quân sự  để đào tạo đội ngũ bay của Trung Quốc, Học viện bay thử nghiệm Nam Phi TFASA cho biết các huấn luyện viên hàng năm được cử đến đại lục vài tháng. Theo email từ các nhà quản lý và một người quen thuộc với chương trình, học viện trong vài năm qua đã nhận hơn 12 triệu USD phí thanh toán. Cũng theo TFASA, đối tác chính của họ ở Trung Quốc là Tập đoàn Công nghiệp Hàng không Trung Quốc (AVIC) do nhà nước điều hành và có liên hệ với quân đội. Trong khi đó, WSJ dựa trên các email thu thập được cho biết TFASA ngoài AVIC còn liên lạc Quân Giải phóng Nhân dân Trung Quốc (PLA).

Về công tác đào tạo, TFASA xác nhận họ liên lạc thường xuyên với Anh nhưng không công bố chi tiết về chương trình huấn luyện phi công Trung Quốc. Họ cũng bác bỏ thông tin về các khóa liên quan đến chiến thuật nhạy cảm hoặc những vấn đề bảo mật khác. Nhưng tháng 9 rồi, trang web của TFASA từng được phát hiện đã đăng chương trình đào tạo do các phi công chiến đấu có đầy đủ trình độ và nền tảng quân sự chuyên biệt hướng dẫn, liên quan hầu hết các máy bay chiến đấu và trực thăng hiện đại được sử dụng trên thế giới ngày nay. Trong đó, các khóa sinh viên có thể tham gia là “chiến thuật cho chiến đấu cơ tiên tiến”, “trợ giáo về vũ khí trên chiến đấu cơ” và “chiến thuật và chiến tranh điện tử”. Phần này của trang web sau đó đã bị xóa vào tháng 10.

Mâu thuẫn giữa các đối tác

Theo các email trao đổi giữa TFASA và Trung Quốc, WSJ cho biết cơ sở này từng ý kiến việc người hướng dẫn khó tới đại lục để huấn luyện khi Bắc Kinh áp dụng chính sách gắt gao kiểm soát đại dịch COVID-19. Họ cũng nhiều lần bày tỏ thất vọng với các khách hàng Trung Quốc, thậm chí đe dọa chấm dứt dự án vào năm ngoái trước tình trạng chậm thanh toán và chất lượng sinh viên kém.

Theo người đứng đầu TFASA Jean Rossouw, trường từng bị nợ từ 4 triệu đến 5,1 triệu USD. Trong bức thư gửi AVIC và đại diện PLA vào tháng 3-2021, ông Rossouw đặc biệt phàn nàn việc có nhiều sinh viên Trung Quốc “không đủ tiêu chuẩn và thiếu chuẩn bị nghiêm trọng”. Các cơ sở vật chất cũng có vấn đề, cụ thể là máy bay do phía Trung Quốc cung cấp, sân bay và nơi ở cho nhân viên huấn luyện. Khi tranh chấp bùng lên, các phi công đã đăng ký giảng dạy lúc này bị bỏ quên trong tình trạng lấp lửng với một tương lai không chắc chắn ở Trung Quốc hoặc tại nước họ.