Lấp “khoảng trống” do Mỹ để lại, Trung Quốc đang tìm kiếm vai trò trung gian hòa giải căng thẳng giữa Nhật Bản với Hàn Quốc như bước đệm mở rộng ảnh hưởng tại Đông Á.

Từ trái sang: Thủ tướng Lý Khắc Cường, Thủ tướng Shinzo Abe và Tổng thống Moon Jae-in. Ảnh: AP

Hôm nay 24-12, hội nghị thượng đỉnh 3 bên giữa Trung Quốc, Nhật Bản và Hàn Quốc diễn ra tại Thành Đô, tỉnh Tứ Xuyên. Ngoài hội đàm với Thủ tướng nước chủ nhà Lý Khắc Cường, Thủ tướng Nhật Shinzo Abe và Tổng thống Hàn Quốc Moon Jae-in dự kiến họp song phương sau hơn một năm bùng phát xung đột ngoại giao, chính trị và thương mại giữa hai nước. Trước đó, hai nhà lãnh đạo cũng có các cuộc thảo luận riêng với Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình tại thủ đô Bắc Kinh.

Hội nghị thượng đỉnh 3 bên được tổ chức hàng năm dựa trên cơ sở luân phiên giữa Nhật-Hàn-Trung, đã bị hoãn vài lần do căng thẳng liên quan vấn đề lịch sử và tranh chấp lãnh thổ. Năm nay, hội nghị tổ chức tại Trung Quốc và vai trò của Bắc Kinh được ví như cầu nối hàn gắn quan hệ sứt mẻ giữa Tokyo và Seoul - hai đồng minh quan trọng nhất của Mỹ ở châu Á.

Mâu thuẫn Nhật-Hàn vốn xuất phát từ những tranh cãi lịch sử. Năm ngoái, Tòa án Tối cao Hàn Quốc ra phán quyết ủng hộ nạn nhân bị cưỡng bức lao động hồi Thế chiến thứ hai và đòi các công ty Nhật Bản bồi thường. Tokyo thì cho rằng mọi đền bù thời chiến đã được dàn xếp trong hiệp định năm 1965. Căng thẳng tiếp diễn khi Nhật dẫn lý do an ninh quốc gia để loại Hàn Quốc khỏi danh sách các quốc gia “an toàn” để xuất khẩu vật liệu chiến lược. Ngoài tuyên bố khiếu nại lên Tổ chức Thương mại Thế giới, Seoul cũng trả đũa loại Tokyo khỏi “danh sách trắng thương mại” và đe dọa hủy thỏa thuận chia sẻ tình báo.

Trong khi quan hệ Nhật-Hàn ngày càng tụt dốc, Mỹ với vai trò đồng minh chiến lược lại gần như im lặng hoàn toàn. Trung Quốc trái ngược sẵn sàng sắm vai trò trọng tài giúp hai nước láng giềng đạt thỏa hiệp. Vốn được coi là đối thủ chiến lược của Washington, giới quan sát cho biết Bắc Kinh dường như đang tận dụng sự suy yếu của Mỹ ở khu vực dưới thời Tổng thống Donald Trump - đặc biệt những xáo trộn trong quan hệ của Mỹ với Nhật Bản và Hàn Quốc, để nâng tầm ảnh hưởng. Và hội nghị 3 bên chính là nền tảng như vậy. Ngoài mục tiêu chính trị, đây còn là cơ hội để Bắc Kinh thúc đẩy giao thương và đầu tư với hai nước láng giềng thông qua vòng đàm phán kế tiếp về Hiệp định thương mại tự do (FTA) nhằm giảm áp lực tranh chấp thương mại kéo dài 17 tháng với Mỹ. Đây sẽ là một trong những thỏa thuận thương mại tự do đa phương lớn nhất mà Trung Quốc đã đàm phán.

Tuy vẫn còn chặng đường dài để 3 quốc gia Đông Á đi đến ký kết, Giáo sư Masahiro Kawai tại Đại học Tokyo cho biết thỏa thuận như vậy có thể mở đường cho Trung-Hàn gia nhập Hiệp định đối tác toàn diện và tiến bộ xuyên Thái Bình Dương (CPTPP). Bắc Kinh vốn không được mời tham gia tiền thân của CPTPP là Hiệp định Đối tác xuyên Thái Bình Dương (TPP) và cũng coi đây là nỗ lực của chính quyền cựu Tổng thống Mỹ Barack Obama nhằm chống lại ảnh hưởng của Trung Quốc. Nhưng với quyết định của ông Trump rút Washington khỏi TPP hồi năm 2017, việc ký kết FTA được cho là “thời cơ” để Trung Quốc tham gia CPTPP và tránh nguy cơ bị loại khỏi bất kỳ hệ thống thương mại mới nào.

MAI QUYÊN (Theo SCMP)