Theo nghiên cứu vừa công bố trên tạp chí y khoa uy tín The Lancet, một loại thuốc rẻ tiền và phổ biến đã được chứng minh có thể ngăn chặn hàng chục nghìn trường hợp sản phụ tử vong sau sinh do chảy máu quá nhiều - còn gọi là băng huyết.

Ước tính, băng huyết làm khoảng 100.000 sản phụ thiệt mạng mỗi năm, chủ yếu ở các nước có thu nhập trung bình và thấp, nên được xem là nguyên nhân lớn nhất khiến bà mẹ tử vong sau sinh. Tình trạng này được xác định khi sản phụ mất hơn 500ml máu trong vòng 24 giờ sau khi lâm bồn. Theo Phó giáo sư Haleema Shakur thuộc Trường Vệ sinh và Y học nhiệt đới Luân Đôn (Anh), biến chứng sản khoa này không chỉ khiến sản phụ tử vong mà nó còn tác động đến đứa trẻ khi lớn lên mà không có mẹ.

Trong thử nghiệm quy mô lớn tiến hành trên 20.000 sản phụ tại 193 bệnh viện ở 21 quốc gia, chủ yếu ở châu Phi, châu Á và một số nơi tại Anh, các chuyên gia đã chỉ định ngẫu nhiên cho họ dùng thuốc tranexamic acid (hay TXA) hoặc giả dược. Nhóm nghiên cứu phát hiện TXA đã giúp cắt giảm tới 31% số ca tử vong do băng huyết nếu được tiêm trong vòng 3 giờ sau sinh. Thuốc hoạt động bằng cách ngăn các cục máu đông (kết quả của quá trình đông máu) tan ra và dẫn tới xuất huyết nhiều. Biện pháp này cũng giúp giảm hơn 1/3 nhu cầu phẫu thuật khẩn cấp để cầm máu, chẳng hạn như cắt bỏ tử cung, nhằm cứu mạng sản phụ.

"Thuốc an toàn, rẻ tiền và dễ áp dụng, nên chúng tôi hy vọng các bác sĩ sẽ dùng nó ngay khi nhận thấy biểu hiện của tình trạng ra máu nhiều sau sinh" – theo Phó giáo sư Shakur, trưởng nhóm nghiên cứu. Các chuyên gia cho biết thêm là thuốc TXA không gây tác dụng phụ gì cho người mẹ lẫn em bé – chứng tỏ nó an toàn – và biện pháp điều trị này chỉ tốn khoảng 2,5 USD (gần 57.000 đồng) ở hầu hết các nước.

Được biết, thuốc TXA được phát minh hồi thập niên 1960 bởi vợ chồng nhà khoa học người Nhật Shosuke và Utako Okamoto. Họ hy vọng nó sẽ được dùng để giảm số ca tử vong do băng huyết nhưng thời điểm đó, họ không thuyết phục được các bác sĩ sản khoa tiến hành một thử nghiệm lâm sàng. Từ đó đến nay, thuốc thường được dùng để cầm máu vết thương hoặc chỉ định cho phụ nữ bị ra huyết nhiều trong những ngày "đèn đỏ". Vợ chồng Giáo sư Okamoto đều đã qua đời trước khi thuốc của họ được chứng minh hiệu nghiệm.

Giáo sư Utako Okamoto trong phòng thí nghiệm của bà năm 1961. Ảnh BBC

"Cuối cùng thì kết quả nghiên cứu của chúng tôi đã chứng thực thuốc có thể giúp cứu mạng hàng nghìn phụ nữ trên khắp thế giới" – Giáo sư Ian Roberts, đồng tác giả nghiên cứu, vui mừng thông báo. Đánh giá kết quả nghiên cứu, Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) cho biết cơ quan này sẽ cập nhật khuyến nghị của họ đối với quy trình điều trị băng huyết sau sinh. Theo các chuyên gia, thách thức đặt ra sắp tới là làm sao để loại thuốc rẻ tiền này luôn sẵn có ở mọi bệnh viện trên khắp thế giới. 

HOÀNG ĐIỂU (Theo Reuters, Guardian, BBC)