Trong báo cáo mang tựa đề Cú sốc lương thực toàn cầu vừa xuất bản, nhà kinh tế và là cố vấn nông nghiệp tại Brazil, ông Jean-Yves Carfantan, cho biết tính đến cuối năm 2008, Trung Quốc, Hàn Quốc, Các tiểu vương quốc A-rập thống nhất, Nhật Bản và Arabie Séoudite là 5 nước có lượng đất trồng trọt thuê mướn ở nước ngoài lớn nhất với tổng cộng hơn 7,6 triệu hécta, tức tương đương 5,6 lần diện tích đất nông nghiệp đang sử dụng của Bỉ. Mục tiêu chính của các nhà đầu tư nông nghiệp không phải là tìm kiếm lợi nhuận hay nguồn giá trị gia tăng, mà vì lý do an ninh lương thực khi họ nhận thức được rằng sản lượng lương thực ở nước mình sẽ ngày càng suy giảm do quá trình đô thị hóa nhanh chóng và nguồn nước tưới tiêu trở nên thiếu thốn.
Chính phủ Trung Quốc coi chính sách thuê mướn đất nông nghiệp ở nước ngoài là một trong những vấn đề ưu tiên, bởi quốc gia đông dân nhất hành tinh này chiếm tới 40% dân số làm nông nghiệp toàn cầu nhưng chỉ sở hữu 9% đất nông nghiệp của thế giới. Năm 2006, Bắc Kinh đã ký một loạt thỏa thuận hợp tác trên lĩnh vực nông nghiệp với nhiều quốc gia châu Phi để thiết lập 14 nông trại thử nghiệm. Dự kiến đến năm 2010, Trung Quốc sẽ có 1 triệu nông dân sang làm việc tại châu Phi. Tại Nga, thống kê của Bộ Nội vụ nước này ước tính có khoảng 400.000-700.000 nông dân Trung Quốc sang làm nông nghiệp, chủ yếu ở vùng Viễn Đông có nhiều đất nông nghiệp chưa được khai thác. Tại Kazakhstan, ngay từ năm 2003, Trung Quốc đã thành lập một hợp tác xã trồng lúa mì và đậu nành trên diện tích hơn 7.000 hécta có sự tham gia trực tiếp của trên 3.000 nông dân Trung Quốc. Trong khi đó, Tập đoàn Daewoo của Hàn Quốc thì thông báo đã thuê được 1,3 triệu hécta đất nông nghiệp ở Madagascar.
Tại Trung Đông, theo sáng kiến lập quỹ phát triển nông nghiệp trị giá 800 triệu USD của Quốc vương Abdullah năm 2008, các tập đoàn sản xuất nông phẩm Arabie Séoudite đã bắt đầu tìm đến các quốc gia châu Phi và châu Á để thuê mướn đất canh tác nông nghiệp. Chẳng hạn, một công ty của nước này đang khai thác 500.000 hécta đất nông nghiệp ở Indonesia, trong khi một công ty khác nhắm tới 40.000 hécta ở Sudan.
Nhiều quốc gia giàu dầu mỏ khác ở Trung Đông cũng thuê được đất nông nghiệp ở nước ngoài. Chẳng hạn, Qatar thuê đất ở Indonesia, Bahrein thuê ở Philippines, Koweit thuê ở Myanmar, Libye thuê ở Ukraina, Jordanie thuê ở Sudan.
Thế giới hiện có 2,8 tỉ nông dân trên tổng số 6,7 tỉ người, trong đó 3/4 nông dân thuộc diện khó khăn. Các chuyên gia cho rằng việc các nước có kỹ thuật canh tác lạc hậu cho những công ty nông phẩm chuyên nghiệp thuê mướn đất trồng trọt sẽ góp phần nâng cao sản lượng lương thực của thế giới. Tuy nhiên, các tổ chức nhân đạo và phi chính phủ quốc tế cũng cảnh báo rằng xu hướng trên sẽ làm gia tăng tình trạng tập trung hóa đất đai, có thể phát sinh xung đột giữa nông dân mất đất sản xuất với các tập đoàn xuất khẩu nông phẩm, gây bất ổn xã hội.
KIẾN HÒA (Theo Le Monde)
