Thủ tướng Anh Liz Truss vừa lên tiếng xin lỗi vì những sai lầm trong việc thực thi các bước cải cách gây xáo trộn kinh tế, nhưng quyết định không từ chức.

Thủ tướng Anh Liz Truss (phải) trả lời phỏng vấn Kênh BBC ngày 17-10. Ảnh: BBC

“Quá nhanh, quá xa”

“Tôi muốn nhận trách nhiệm và xin lỗi vì những sai lầm đã phạm phải. Tôi chỉ muốn giúp đỡ người dân đang phải chịu hóa đơn năng lượng cao bằng chính sách cắt giảm thuế, nhưng chúng tôi đã đi quá nhanh và quá xa”, Thủ tướng Truss nói trong cuộc phỏng vấn với Kênh BBC ngày 17-10, đề cập đến kế hoạch kích thích kinh tế đầy tham vọng của bà.

Gói kích thích kinh tế và chương trình cắt giảm thuế trị giá 45 tỉ bảng được bà Truss cam kết từ giai đoạn tranh cử và công bố hồi tháng rồi nhằm đưa nền kinh tế thoát khỏi trạng thái trì trệ. Tuy nhiên, thị trường tài chính Anh phản ứng dữ dội trước thông tin này, các nhà đầu tư liên tục bán tháo trái phiếu, giá trị đồng bảng Anh so với USD tụt xuống mức thấp nhất trong nhiều thập kỷ và chi phí đi vay của chính phủ tăng vọt. Ngân hàng Trung ương Anh đã phải vào cuộc khi chi hàng chục tỉ bảng mua lại trái phiếu để bình ổn thị trường.

Khi phản ứng tiêu cực ngày càng tăng, Thủ tướng Truss đã bắt đầu từ bỏ các phần của gói kích thích để trấn an đồng minh và thị trường. Biện pháp cắt giảm thuế đối với những người có thu nhập cao nhất đã được bãi bỏ tại hội nghị thường niên của đảng Bảo thủ cầm quyền hồi đầu tháng này. Tuy nhiên, sự hỗn loạn của thị trường những tuần qua tiếp tục buộc bà Truss sa thải Bộ trưởng Tài chính Kwasi Kwarteng và bổ nhiệm Jeremy Hunt lên thay vào ngày 14-10. 

Để ngăn chặn những hỗn loạn mới trên thị trường, ông Hunt hôm 17-10 đã loại bỏ các kế hoạch lớn còn lại trong chương trình cắt giảm thuế mà bà Truss đưa ra, bao gồm giảm quy mô chính sách hỗ trợ người dân chi trả hóa đơn năng lượng. Chương trình hỗ trợ này sẽ duy trì đến tháng 4-2023 thay vì kéo dài đến cuối 2024 như dự tính ban đầu. Sau tháng 4-2023, Bộ trưởng Tài chính sẽ “đánh giá” lại gói hỗ trợ năng lượng này. Tân Bộ trưởng Tài chính cũng cảnh báo về cắt giảm chi tiêu và công bố thành lập hội đồng cố vấn kinh tế gồm 4 chuyên gia ngoài chính phủ.

Động thái bất ngờ của Bộ trưởng Hunt đã khiến vị thế của bà Truss lung lay, thậm chí nghị sĩ đảng Bảo thủ Roger Gale còn cho rằng ông Hunt là “Thủ tướng trên thực tế”. Dù vậy, ông Hunt hồi cuối tuần khẳng định “Thủ tướng vẫn nắm quyền”.

Sức ép từ chức ngày càng lớn

Dù mới trở thành lãnh đạo nước Anh chưa được 6 tuần, bà Truss đang đối mặt nguy cơ bị bãi nhiệm từ chính nội bộ đảng Bảo thủ. Mức độ tín nhiệm với Thủ tướng Truss đã rơi xuống mức thấp nhất so với bất cứ thủ tướng Anh nào kể từ đầu thập niên 1990.

Nhiều nghị sĩ đảng Bảo thủ đã công khai kêu gọi bà từ chức hoặc tổ chức bỏ phiếu bất tín nhiệm để lật đổ bà. Nhưng trong cuộc phỏng vấn ngày 17-10, bà Truss tuyên bố vẫn sẽ dẫn dắt đảng Bảo thủ trong cuộc tổng tuyển cử tiếp theo, dự kiến được tổ chức trong vòng hai năm tới. Cuộc thăm dò của Opinium Research cho thấy Công đảng đối lập sẽ giành thắng lợi áp đảo trong tổng tuyển cử sắp tới.

Theo Kênh CNBC, hơn 100 nghị sĩ đảng Bảo thủ đã gửi thư bỏ phiếu bất tín nhiệm thủ tướng tới ông Graham Brady, Chủ tịch Ủy ban 1922, cơ quan giám sát việc bầu lãnh đạo đảng này. Quy trình chính thức của đảng Bảo thủ không cho phép thay thế tân lãnh đạo trong năm đầu tiên. Tuy nhiên, vị thế lãnh đạo đảng sẽ bị thách thức nếu có ít nhất 15% số thành viên gửi thư kêu gọi bỏ phiếu bất tín nhiệm, tương đương 54 nhà lập pháp. Để vượt qua cuộc bỏ phiếu bất tín nhiệm và tiếp tục nắm quyền, thủ tướng đương nhiệm cần sự ủng hộ của ít nhất 50% nghị sĩ đảng Bảo thủ.

Nhiều nghị sĩ đảng Bảo thủ cũng tin rằng bà Truss sẽ buộc phải từ chức nếu đảng nhất trí được một người kế nhiệm. Cựu Bộ trưởng Tài chính Rishi Sunak, đối thủ từng bị bà Truss đánh bại, lãnh đạo Hạ viện Penny Mordaunt và Bộ trưởng Quốc phòng Ben Wallace là những cái tên tiềm năng đang được nhắc đến trong nỗ lực tìm người lãnh đạo tiếp theo của đảng Bảo thủ.

HẠNH NGUYÊN (Tổng hợp)