Nâng cao hiệu quả công tác thi hành án dân sự, bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của Nhà nước, tổ chức và nhân dân là một trong những nhiệm vụ trọng tâm của công tác cải cách tư pháp. Luật Thi hành án dân sự (THADS) số 106/2025/QH15, có hiệu lực thi hành từ ngày 1-7-2026, tạo bước đột phá mạnh mẽ, thúc đẩy chuyển đổi số và nâng cao kỷ cương pháp luật trong giai đoạn mới.

Hiện đại hóa quy trình

Điểm nổi bật của Luật THADS năm 2025 là việc pháp lý hóa toàn diện chuyển đổi số theo Điều 5. Cơ sở dữ liệu về THADS do Bộ Tư pháp quản lý được kết nối, chia sẻ liên thông với Cơ sở dữ liệu tổng hợp quốc gia và các cơ sở dữ liệu chuyên ngành khác. Quy định này cho phép chấp hành viên nhanh chóng truy cập, khai thác thông tin từ ngân hàng, cơ quan đăng ký tài sản, bảo hiểm xã hội để xác minh điều kiện thi hành án của người phải thi hành án. Các thủ tục THADS được thực hiện trực tiếp hoặc trên môi trường số. Theo Điều 3 và Điều 35, văn bản, hồ sơ, tài liệu lập dưới dạng thông điệp dữ liệu, có chữ ký số mang giá trị pháp lý tương đương văn bản giấy, giúp tiết kiệm chi phí, thời gian cho nhân dân và tăng cường tính minh bạch.

Chấp hành viên THADS TP Cần Thơ phối hợp đại diện Viện kiểm sát, lực lượng Công an và chính quyền địa phương công bố quyết định THADS. Ảnh: THADS TP Cần Thơ cung cấp

Luật quy định cụ thể quyền và nghĩa vụ của các bên đương sự. Tại Điều 6 và Điều 7, người được thi hành án và người phải thi hành án có quyền lựa chọn cơ quan THADS hoặc Văn phòng THADS để yêu cầu thi hành án. Người phải thi hành án có nghĩa vụ kê khai trung thực tài sản, thu nhập và chịu trách nhiệm trước pháp luật về việc kê khai của mình. Theo khoản 2 Điều 4, người phải thi hành án có điều kiện mà cố tình không tự nguyện chấp hành, sẽ bị áp dụng biện pháp cưỡng chế. Điều 16 của Luật cũng quy định nghiêm ngặt các hành vi bị nghiêm cấm đối với cơ quan, tổ chức, cá nhân, chấp hành viên và thừa hành viên, trong đó cấm triệt để các hành vi tẩu tán, hủy hoại tài sản, giả mạo hồ sơ, nhận hối lộ hoặc cố ý trì hoãn việc thi hành án.

Luật cũng chuẩn hóa toàn bộ trình tự, thủ tục thi hành án. Khoản 1, Điều 36 quy định thời hạn tự nguyện thi hành án là 10 ngày kể từ ngày người phải thi hành án được thông báo hợp lệ quyết định thi hành án. Hết thời hạn này, trong vòng 9 ngày, chấp hành viên phải tiến hành xác minh điều kiện thi hành án theo Điều 37. Chấp hành viên có quyền áp dụng các biện pháp bảo đảm quy định tại Điều 66 như phong tỏa tài khoản, tạm ngừng giao dịch, tạm giữ tài sản hoặc thủ trưởng cơ quan THADS ra quyết định tạm hoãn xuất cảnh để bảo vệ tài sản thi hành án. Trường hợp người phải thi hành án không tự nguyện chấp hành, các biện pháp cưỡng chế quy định từ Điều 71 đến Điều 94 sẽ được áp dụng, như khấu trừ tiền, trừ vào thu nhập, kê biên xử lý tài sản hay cưỡng chế giao nhà, chuyển giao quyền sử dụng đất. Khoản 2, Điều 89 quy định đối với trường hợp cưỡng chế giao nhà là nơi ở duy nhất, chấp hành viên sẽ trích lại từ tiền bán tài sản một khoản tiền đủ để người phải thi hành án thuê nhà trong thời hạn 1 năm nhằm bảo đảm an sinh xã hội.

Xã hội hóa thi hành án và tăng cường phối hợp liên ngành

Luật THADS năm 2025 hoàn thiện cơ chế xã hội hóa thi hành án thông qua chế định Văn phòng THADS và thừa hành viên quy định tại Mục 2, Chương II. Theo Điều 26 và Điều 29, Văn phòng THADS là tổ chức hành nghề độc lập do thừa hành viên thành lập, hoạt động theo loại hình doanh nghiệp tư nhân hoặc công ty hợp danh. Theo Điều 30 và Điều 31, thừa hành viên được Nhà nước giao nhiệm vụ tổ chức thi hành các bản án, quyết định dân sự, kinh doanh thương mại, lao động theo yêu cầu của đương sự trên cơ sở hợp đồng dịch vụ.

Thừa hành viên còn thực hiện việc xác minh điều kiện thi hành án (kể cả xác minh ngoài địa bàn tỉnh, thành phố nơi đặt trụ sở), tống đạt giấy tờ, hồ sơ, tài liệu và lập vi bằng theo yêu cầu của cơ quan, tổ chức, cá nhân. Luật cũng quy định chặt chẽ tại Điều 41 về việc chuyển giao quyền, nghĩa vụ thi hành án khi đương sự là cá nhân chết hoặc tổ chức bị sáp nhập, hợp nhất, chia tách, giải thể, bảo đảm quyền lợi hợp pháp của các bên không bị đứt gãy. Sự tham gia của các Văn phòng THADS giúp giảm tải cho hệ thống các cơ quan THADS nhà nước, tạo thêm sự lựa chọn linh hoạt cho người dân, đồng thời kết quả thi hành án do thừa hành viên thực hiện đúng pháp luật được Nhà nước công nhận và bảo hộ đầy đủ.

Luật đề cao trách nhiệm phối hợp liên ngành của các cơ quan, tổ chức. Theo khoản 5, Điều 10 và Điều 14, UBND các cấp, cơ quan Công an, Kho bạc Nhà nước, tổ chức tín dụng, cơ quan đăng ký đất đai có trách nhiệm phối hợp kịp thời với cơ quan THADS và Văn phòng THADS trong việc xác minh tài sản, giữ gìn trật tự và tổ chức cưỡng chế. Viện kiểm sát nhân dân các cấp thực hiện chức năng kiểm sát việc tuân theo pháp luật trong THADS theo Điều 12 và Điều 112.

Một bản án dù công bằng đến đâu cũng chỉ dừng lại ở những phán quyết trên giấy nếu không được tổ chức thi hành triệt để trong đời sống xã hội. Luật Thi hành án dân sự số 106/2025/QH15 được xem là đòn bẩy quan trọng, hiện thực hóa các bản án có hiệu lực pháp luật, củng cố niềm tin của nhân dân vào thượng tôn pháp luật và sự nghiêm minh của nền tư pháp Việt Nam.

PHI YẾN