Cuộc chiến Nga - Ukraine đã định hình lại thị trường dầu mỏ toàn cầu khi các nhà sản xuất châu Phi tăng cường nguồn cung vào châu Âu và Nga đẩy mạnh bán dầu cho châu Á. Sự chuyển hướng này đánh dấu bước ngoặt thay đổi nguồn cung dầu mỏ lớn nhất kể từ sau cuộc cách mạng đá phiến của Mỹ vốn định dạng lại thị trường dầu mỏ thế giới cách đây một thập niên.

Tàu chở dầu xuất khẩu. Ảnh: Reuters

Dù phải tới hôm 31-5 Liên minh châu Âu (EU) mới thống nhất được quyết định ngưng nhập khẩu khoảng 90% lượng dầu mỏ của Nga vào cuối năm nay, nhưng Mát-xcơ-va đã thúc đẩy “xoay trục” dầu mỏ khỏi châu Âu đến với khách hàng Trung Quốc và Ấn Độ ngay từ khi Mỹ, Anh, Canada và Úc bắt đầu cấm mua dầu của Nga từ tháng 3.

Trung Quốc, Ấn Độ hưởng lợi

Theo các thỏa thuận cấp chính phủ, Trung Quốc tiếp nhận của Nga khoảng 800.000 thùng dầu/ngày qua các đường ống. Ngoài ra, các nhà nhập khẩu Trung Quốc cũng mua riêng dầu của Nga bằng đường tàu biển, lên tới 800.000 thùng/ngày năm 2021. Tuy nhiên, Trung Quốc được cho đã âm thầm tăng cường nhập khẩu dầu của Nga khi Mỹ cấm vận dầu mỏ đối với Mát-xcơ-va. Theo số liệu của công ty tư vấn thị trường dầu mỏ Vortexa Analytics, các nhà nhập khẩu Trung Quốc đã mua gần 1,1 triệu thùng dầu/ngày bằng đường biển của Nga trong tháng 5, con số kỷ lục so với 750.000 thùng/ngày trong quý I-2022. Như vậy, quốc gia tiêu thụ dầu mỏ lớn nhất hành tinh nhập gần 2 triệu thùng dầu/ngày của Nga trong tháng 5, đáp ứng 15% tổng nhu cầu của nền kinh tế lớn thứ hai thế giới.

Điều đáng chú ý là khi nhập khẩu bằng tàu biển, các công ty Trung Quốc đã mặc cả được cái giá có lợi nhất trong bối cảnh các nhà sản xuất dầu mỏ Nga cần thị trường tiêu thụ. Theo các nhà buôn dầu mỏ, giá dầu của Nga được bán rẻ hơn 29USD/thùng so với mức trước khi cuộc chiến Nga - Ukraine diễn ra ngày 24-2. 

Nga cũng trở thành nhà cung cấp lớn thứ 4 cho Ấn Độ trong tháng 4, từ vị trí thứ 10 hồi tháng 3-2022. Cụ thể, thị phần dầu mỏ của Nga tại Ấn Độ tăng lên mức kỷ lục 6%, từ khoảng 66.000 thùng/ngày ở tháng 3 lên đến 277.000 thùng/ngày ở tháng 4 và 487.500 thùng/ngày trong tháng 5. Nhà nhập khẩu dầu mỏ lớn thứ 3 thế giới được cho mua dầu Urals giá rẻ của Nga với chỉ hơn 70USD/thùng, so với mức giá hơn 112USD/thùng dầu Brent và hơn 114USD/thùng dầu thô tại thị trường Mỹ hôm 31-5. Trong khi đó, giá trị giao dịch thương mại của dầu Urals hiện nay là 95USD/thùng.

EU tìm nguồn cung mới

Trong khi tăng lượng dầu nhập khẩu của Mát-xcơ-va, New Delhi giảm mua dầu từ các nơi khác, như giảm mua từ châu Phi từ tỷ lệ 14,5% hồi tháng 3 xuống còn 6% hồi tháng 4, từ Mỹ giảm phân nửa còn 3%, từ Trung Đông từ 71% xuống còn 68%.

Về phần minh, EU nhập khẩu khoảng 27% dầu mỏ của Nga năm 2021, bao gồm 2,2 triệu thùng dầu thô/ngày và 1,2 triệu thùng/ngày các sản phẩm lọc dầu. EU đã chủ động tăng nhập khẩu dầu thô từ các nguồn khác ngay từ tháng 3. Các nhà lọc dầu châu Âu tăng mua dầu thô từ Bắc Phi 30% từ tháng 3, 17% từ Tây Phi trong tháng 4 và hơn 15% từ Mỹ trong tháng 5. Mỹ đang cung cấp lượng dầu thô cho EU lên mức cao nhất kể từ năm 2016, đạt 48,8 triệu thùng trong tháng 5.

Tuy nhiên, EU chỉ có thể trông chờ vào nguồn cung từ các quốc gia vùng Vịnh và Trung Đông. Khu vực này nắm giữ gần một nửa trữ lượng dầu mỏ của thế giới và chiếm phần lớn năng lực sản xuất dự phòng toàn cầu. Saudi Arabia và Các Tiểu vương quốc Arab thống nhất (UAE) được cho có thể cung cấp thêm cho thị trường thế giới 2,5 triệu thùng dầu thô/ngày, Iran 1,2 triệu thùng/ngày, Iraq 660.000 thùng/ngày và Libya 550.000 thùng/ngày.

Thế nhưng, không dễ để Tổ chức các nước xuất khầu dầu mỏ và đối tác (OPEC+) tăng mạnh sản lượng khai thác theo yêu cầu của Mỹ và EU. Saudi Arabia nhấn mạnh OPEC+ không phải là diễn đàn chính trị để Mỹ và EU gây áp lực chống lại Nga, trong khi  mối quan hệ giữa  Riyadh và phương Tây đã căng thẳng từ nhiều năm qua.  Hôm 2-6, OPEC+ đã quyết định chỉ tăng khoảng 650.000 thùng/ngày trong tháng 7 và tháng 8, trong khi sản lượng khai thác dầu mỏ của Nga sụt giảm gần 1 triệu thùng/ngày từ khi phát động “chiến dịch quân sự đặc biệt” tại Ukraine..

KIẾN HÒA (Tổng hợp)