13/12/2019 - 07:33

Tái cơ cấu, nâng cao năng lực cho ngành nông nghiệp 

Theo Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn (NN&PTNT), sau gần 6 năm thực hiện tái cơ cấu ngành nông nghiệp đã phần nào giúp sản xuất nông nghiệp của vùng ĐBSCL có những tín hiệu mới. ĐBSCL trở thành trung tâm chế biến thực phẩm lớn của Việt Nam tham gia chuỗi giá trị nông sản toàn cầu. Tuy nhiên, ảnh hưởng của biến đổi khí hậu, hạn hán và xâm nhập mặn đã gây tác động tiêu cực đến môi trường, tăng chi phí sản xuất, ảnh hưởng đến tăng trưởng bền vững của ngành nông nghiệp. Tái cơ cấu sản xuất ngành nông nghiệp là giải pháp bền vững cho vùng ĐBSCL khi hội nhập.

►Nỗ lực

Hiện tất cả 13 tỉnh, thành trong vùng ĐBSCL xây dựng đề án, kế hoạch thực hiện tái cơ cấu nông nghiệp theo hướng nâng cao giá trị gia tăng và phát triển bền vững. Nhiều địa phương đã tập trung quy hoạch cánh đồng lớn sản xuất nguyên liệu phục vụ chế biến xuất khẩu và chọn một số cây trồng chủ lực, có lợi thế phát triển, có thị trường tiêu thụ tốt để ưu tiên phát triển. Hình thành nhiều vùng nguyên liệu sản xuất lúa chất lượng cao, đặc sản được tổ chức sản xuất liên kết theo chuỗi giữa nông dân với hợp tác xã, doanh nghiệp. Trong đó, toàn vùng đã chuyển trên 78.000 héc-ta đất lúa kém hiệu quả sang trồng rau màu, cây ăn trái. Nhiều diện tích chuyển đổi đã đem lại hiệu quả kinh tế cao so với trồng lúa, bình quân tăng từ 20-30%.

Về chăn nuôi, đến nay, các địa phương đã chọn được vùng và vật nuôi chủ lực để tập trung chỉ đạo, tạo mọi điều kiện cho chăn nuôi phát triển, xác định được cơ cấu vật nuôi hợp lý, phù hợp. Các vùng chăn nuôi trọng điểm của vùng cũng đã dần hình thành như: Vùng chăn nuôi bò thịt địa phương chất lượng cao ở Bến Tre, Trà Vinh, Sóc Trăng; vùng nuôi gà thịt, gà trứng công nghiệp ở Long An, Tiền Giang, Sóc Trăng, Hậu Giang…

Đó là những thành công bước đầu của các địa phương vùng ĐBSCL trong việc triển khai Đề án tái cơ cấu ngành nông nghiệp. Tuy nhiên, tại các diễn đàn bàn luận về câu chuyện này, không ít nhà hoạch định chiến lược, doanh nghiệp và cả bà con nông dân cũng còn băn khoăn. Đó là trong bối cảnh hội nhập ngày càng sâu rộng và cạnh tranh gay gắt như hiện nay, nếu không nhanh chóng tái cơ cấu, đổi mới mô hình tăng trưởng hiệu quả hơn thì nông nghiệp có thể sẽ thua ngay trên sân nhà, thậm chí thất bại ngay cả trong những lĩnh vực mà ta vẫn nghĩ là có lợi thế so sánh.

Tái cơ cấu thực sự là một cuộc thay đổi lớn của ngành nông nghiệp vùng ĐBSCL. Ai cũng ước vọng rồi đây, diện mạo của ngành nông nghiệp vùng đất này sẽ được khoác trên mình chiếc áo mới khi thu nhập của người nông dân được nâng lên.

Theo Bộ NN&PTNT, sau gần 6 năm tái cơ cấu, nông nghiệp vùng ĐBSCL có chuyển biến tích cực trên nhiều lĩnh vực: Kiểm soát chất lượng giống cây - con theo từng vụ, từng năm và từng vùng sản xuất; chuyển 78.375ha đất trồng lúa kém hiệu quả sang trồng rau màu; hình thành nhiều vùng nguyên liệu lớn (trang trại chăn nuôi bò thịt ở Bến Tre, Trà Vinh, An Giang…); giảm tỷ lệ hao hụt sau thu hoạch từ 5-6% xuống còn 2%; các hình thức liên kết tiêu thụ chuyển biến tích cực.

►Còn khó khăn

Ông Nguyễn Văn Đồng, Giám đốc Sở NN&PTNT tỉnh Hậu Giang, cho biết:  Theo nhiều chuyên gia kinh tế, thay đổi này chỉ mới ở hình thức, bên trong còn nhiều điều chưa như mong muốn. Điển hình là giá thành sản xuất vẫn tăng. Mô hình hợp tác xã - tổ chức quan trọng của tiến trình tái cơ cấu - cũng thụt lùi khi có trên 10% hợp tác xã phải giải thể sau thời gian ngắn ra đời do hoạt động kém hiệu quả. Liên kết tiêu thụ được xem là bước đột phá của tái cơ cấu cũng rất ì ạch. Toàn vùng có 130.332ha liên kết tiêu thụ với 64 doanh nghiệp, nhưng chỉ có 47% diện tích được thực hiện. Thậm chí, ở các tỉnh An Giang, Bến Tre, Sóc Trăng, Cà Mau tỷ lệ này bằng 0.

Đáng lo ngại là tốc độ tăng trưởng gần đây ở nhiều địa phương trong vùng có xu hướng giảm dần, sức cạnh tranh thấp, từ đó kéo theo hiệu quả thấp. Nhiều nơi cứ hô hào chuyển đổi nhưng đến nay quy mô sản xuất còn nhỏ lẻ, phân tán, nên năng suất, chất lượng, giá trị gia tăng các mặt hàng nông sản thấp.

Ông Lê Minh Hoan, Bí Thư Tỉnh ủy Đồng Tháp, chia sẻ: Chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp là một trong những nội dung đang được các địa phương ưu tiên thực hiện trong đề án tái cơ cấu ngành nông nghiệp. Trong qua trình chuyển dịch  đó, vai trò của các hợp tác xã sản xuất nông nghiệp càng trở nên quan trọng. Toàn vùng ĐBSCL có 1.928 hợp tác xã nông nghiệp với trên 530.000 hộ thành viên, nhưng chỉ có khoảng 10% số hợp tác xã tham gia tiêu thụ sản phẩm cho xã viên. Đây là vấn đề đáng lo ngại, là rào cản để thu hút nông dân mạnh dạn tham gia vào hợp tác xã hiện nay.

Ông Phạm Văn Quỳnh, Cố vấn Kỹ thuật Dự án nông nghiệp chất lượng cao ĐBSCL, cho biết: Do bộ khung của chúng ta chỉ tác động bên ngoài, tức là cơ chế chính sách chỉ mang tính chất hành chính. Do đó, nhìn vào thấy hợp tác xã (HTX) làm ăn tập thể nhưng vẫn sản xuất nhỏ lẻ. Cơ chế chính sách chưa đủ mạnh để tạo tính liên kết trong sản xuất nên không tạo được nội lực đi lên.

Để thu hút nông dân trở thành thành viên, phải cho nông dân thấy vào HTX có lợi hơn đứng bên ngoài. Điều đó đòi hỏi HTX phải giúp cho thành viên giảm chi phí tăng thu nhập trong sản xuất, được hưởng lợi từ mua vật tư nông nghiệp, mua giống giá rẻ, được hỗ trợ vốn cho sản xuất với lãi suất thấp và được HTX đứng ra lo bao tiêu sản phẩm. 

Ông Võ Minh Quang, Giám đốc HTX Nông nghiệp Định Thuận, huyện Chợ Mới, tỉnh An Giang, cho biết: Cái khó khăn nhất hiện nay là nguồn nhân lực, đa số là không có trình độ, không có lực lượng trẻ. Chủ yếu hoạt động dựa trên kinh nghiệm chứ nói về tầm nhìn vươn xa hơn nữa là không thể. Vốn không thể tiếp nhận vì không có tài sản thế chấp. Chúng tôi kiến nghị nên linh hoạt hơn trong cho vay hoặc thay đổi hình thức thế chấp khác, thay vì bất động sản thì nay là động sản: máy cày, máy xới, máy gặt đập liên hợp.

Ngoài nhân lực, còn nhiều nữa những điểm nghẽn mà HTX nông nghiệp ở ĐBSCL vẫn chưa phát huy được như kỳ vọng. Cụ thể là các vấn đề liên quan đến việc triển khai thực hiện các cơ chế, chính sách, hiệu quả công tác quản lý nhà nước của các ngành, các cấp về phát triển kinh tế tập thể, HTX. Khó khăn dễ nhận thấy nhất là khó tiếp cận vốn, thiếu tính liên kết giữa các HTX. Từ đó, dẫn đến hệ lụy sản xuất nhỏ lẻ, chất lượng hàng hóa chưa đồng đều nên không thể xây dựng thương hiệu, nâng khả năng cạnh tranh và hàm lượng giá trị.

Sản xuất lúa ở huyện Thới Lai, TP Cần Thơ. Ảnh: VĂN CỘNG

Nhìn nhận ra được vấn đề để có giải pháp tốt hơn cho việc tái cơ cấu ngành nông nghiệp, dù vẫn còn nhiều khó khăn, nhưng sự quyết tâm vào cuộc của ngành nông nghiệp cả nước, của từng địa phương và cái bắt tay bền chặt của 4 nhà, tái cơ cấu sẽ thực sự bền vững. Và tin vui mới đây, Thủ tướng Chính phủ Nguyễn Xuân Phúc vừa phê duyệt chương trình mục tiêu tái cơ cấu kinh tế nông nghiệp đến năm 2020, càng làm cho chương trình thêm khởi sắc. Chương trình được thực hiện với tổng mức vốn 306.660 tỉ đồng đến hết năm 2020 với 3 nhiệm vụ chính là: hỗ trợ tái cơ cấu kinh tế nông nghiệp; hỗ trợ phòng chống giảm nhẹ thiên tai và hỗ trợ ổn định đời sống dân cư.

Cụ thể trong lĩnh vực tái cơ cấu kinh tế nông nghiệp, chương trình sẽ thực hiện nâng cấp các cơ sở giống ở Trung ương và địa phương; đầu tư xây dựng cơ sở hạ tầng đồng bộ cho một số vùng sản xuất giống trọng điểm. Mục tiêu chung của chương trình là hỗ trợ ngành trồng trọt và chăn nuôi thực hiện tái cơ cấu theo hướng hiện đại, giá trị gia tăng cao, bền vững, góp phần đạt mục tiêu tốc độ tăng giá trị sản xuất bình quân hằng năm ngành trồng trọt từ 2,5-3%, chăn nuôi từ 4-5%. Đồng thời, hỗ trợ 2.000 HTX thành lập mới và tổ chức lại 90% HTX nông nghiệp hiện có phù hợp với Luật HTX năm 2012.

HUY HIẾU - HÙNG THANH

Chia sẻ bài viết