Khi Iran trả đũa đòn đánh “hội đồng” của Mỹ và Israel bằng cách phát động làn sóng tập kích tên lửa đạn đạo lớn nhất trong lịch sử trên khắp Trung Đông, chi phí đánh chặn đang trở thành cuộc khủng hoảng mới.

Một nhà kho ở UAE trúng tên lửa của Iran. Ảnh: AP

Hứng chịu hơn 800 tên lửa

Kể từ khi Washington và Tel Aviv bắt đầu không kích Tehran hôm 28-2, xung đột đã nhanh chóng lan rộng, với việc Iran nhắm vào các nước Iraq, Kuwait, Bahrain, Qatar, Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE), Saudi Arabia, Jordan và Israel.

UAE đã đánh chặn 169 tên lửa, Kuwait và Qatar bắn hạ tổng cộng 279 quả, còn Bahrain là 70. Trong khi đó, Israel đối mặt với hơn 370 tên lửa và phải kích hoạt các hệ thống phòng không Arrow và David’s Sling.

Mặc dù “tỷ lệ đánh chặn 99%” là thành công, nhưng các yếu tố hậu cần cho thấy một bức tranh mong manh hơn. Với mỗi tên lửa đạn đạo bay tới, bên phòng thủ phải phóng 2 tên lửa đánh chặn để bảo đảm tiêu diệt mục tiêu.

Theo trang web về phòng không Norsk Luftvern (Na Uy), một tên lửa dòng Shahab của Iran có chi phí sản xuất chỉ khoảng vài trăm ngàn USD. Ngược lại, các tên lửa đánh chặn PAC-3 MSE của hệ thống MIM-104 Patriot có giá 5,17 triệu USD mỗi quả đối với Lục quân Mỹ và tới 12 triệu USD/quả đối với các đồng minh quốc tế như Saudi Arabia. Điều này đồng nghĩa các tên lửa đánh chặn có chi phí cao gấp 30 lần so với tên lửa tấn công. Nếu chỉ sử dụng Patriot để bắn hạ 400 tên lửa Iran, chi phí phòng thủ sẽ dao động từ 4,1-9,6 tỉ USD.

“Bất cân xứng kinh tế giữa tấn công và phòng thủ đang có lợi cho bên tấn công. Cuộc chiến kéo dài 12 ngày vào năm ngoái đã tiêu tốn 2-4 tỉ USD, chỉ tính riêng tên lửa đánh chặn, trong khi chi phí sản xuất tên lửa tấn công của Iran chiếm một phần nhỏ con số này”, Norsk Luftvern nhận định.

Tuy nhiên, điểm nghẽn lớn nhất là thời gian. Tập đoàn Lockheed Martin của Mỹ đã sản xuất 620 tên lửa PAC-3 MSE trong cả năm 2025. Để thay thế khoảng 800 tên lửa được cho là đã khai hỏa chỉ trong vài ngày của cuộc chiến này, nhà sản xuất sẽ cần tới 15,5 tháng sản xuất liên tục theo tốc độ hiện tại.

Mô hình của Ukraine

Ukraine đã tiên phong một giải pháp cho tình trạng bất cân xứng kinh tế này ngay trên chiến trường của họ. Đối mặt với cuộc chiến tiêu hao tương tự khi Nga phóng các máy bay không người lái (UAV), Kiev đã chuyển từ phụ thuộc hoàn toàn vào các hệ thống tên lửa trị giá hàng triệu USD sang các UAV khoảng 400-700 USD.

Những UAV tốc độ cao và có giá thấp này được thiết kế để phá hủy mục tiêu trên không với chi phí rất nhỏ so với một tên lửa Patriot. Đây chính là mô hình mà các quốc gia Trung Đông đang muốn học hỏi.

Gần đây, Anh tuyên bố sẽ huy động các chuyên gia quân sự Ukraine để giúp các quốc gia vùng Vịnh tăng cường phòng thủ trước các cuộc không kích từ Iran. Mặt khác, những nước này cũng đang đẩy nhanh nỗ lực nâng cấp năng lực phòng không. UAE đã đề nghị các đồng minh hỗ trợ hệ thống phòng không tầm trung, trong khi Qatar yêu cầu trợ giúp đối phó các cuộc tấn công bằng UAV, mối đe dọa lớn hơn cả tên lửa đạn đạo. Tuy nhiên, Mỹ dường như đã khước từ yêu cầu của một số quốc gia vùng Vịnh về việc bổ sung tên lửa đánh chặn.

Một phân tích nội bộ cho thấy kho tên lửa đánh chặn Patriot của Qatar có thể chỉ đủ dùng trong 4 ngày với tốc độ sử dụng hiện tại. Qatar đã bác bỏ thông tin này. Về phần UAE, mặc dù tỷ lệ đánh chặn trên 90%, song nước này đã tiêu hao đáng kể kho dự trữ tên lửa thuộc Hệ thống phòng thủ tên lửa tầm cao giai đoạn cuối (THAAD) và Patriot vốn rất đắt đỏ, mà họ phải mất nhiều năm mới tích lũy được. 

UAE và Qatar muốn nhanh chóng kết thúc xung đột

Tờ Bloomberg dẫn lời các quan chức giấu tên cho biết UAE và Qatar đang âm thầm vận động các đồng minh thuyết phục Tổng thống Donald Trump tìm “lối thoát” để chiến dịch quân sự của Mỹ tại Iran diễn ra trong thời gian ngắn.

Qatar cảnh báo rằng nếu các tuyến hàng hải trong khu vực tiếp tục bị gián đoạn nghiêm trọng đến giữa tuần, thị trường khí đốt tự nhiên có thể chứng kiến phản ứng mạnh hơn so với mức tăng vọt trong ngày 2-3. Qatar đã đình chỉ hoạt động sản xuất khí tự nhiên hóa lỏng (LNG) tại cơ sở xuất khẩu lớn nhất thế giới sau khi nơi này hứng một cuộc tập kích UAV từ Iran, khiến giá khí đốt tại châu Âu tăng hơn 50%. 

Trên thực địa, Iran và các lực lượng ủy nhiệm của nước này tiếp tục tấn công các đồng minh của Mỹ ở Vùng Vịnh. Ngày 2-3, Đại sứ quán Mỹ tại thủ đô Riyadh (Saudi Arabia) bị tấn công bằng máy bay không người lái nghi là của Iran, tiếng nổ vang lên ở Iraq và còi báo động vang vọng trên Bahrain.

Bộ Ngoại giao Mỹ ngày 3-3 kêu gọi công dân nước này rời khỏi Trung Đông “NGAY LẬP TỨC”, do “những rủi ro an toàn nghiêm trọng” hiện nay. Bộ này kêu gọi người Mỹ rời khỏi Bahrain, Ai Cập, Iran, Iraq, Israel, Bờ Tây và Gaza, Jordan, Kuwait, Lebanon, Oman, Qatar, Saudi Arabia, Syria, UAE và Yemen bằng “các chuyến bay thương mại hiện có”.

HẠNH NGUYÊN (Tổng hợp)