Hội thảo về Quy hoạch và phát triển đô thị bền vững vùng ĐBSCL mới đây tại tỉnh Hậu Giang, các chuyên gia trong và ngoài nước đã đề xuất các giải pháp phát triển đô thị bền vững cho vùng; nêu những kinh nghiệm phát triển đô thị, quản lý rủi ro thiên tai ở Pháp. Các chuyên gia cũng cho rằng phát triển đô thị bền vững trong vùng phải thích ứng với biến đổi khí hậu (BĐKH), nhất là khi mà vùng ĐBSCl đang và sẽ chịu tác động nặng nề của BĐKH, nước biển dâng.

Thi công Dự án Kè bờ sông Cần Thơ - Ứng phó BĐKH vốn vay AFD.

Tại hội thảo, ông Nguyễn Đức Hiển, Phó Trưởng Ban Kinh tế Trung ương, nhấn mạnh: Đô thị hoá và phát triển đô thị trở thành động lực quan trọng thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội của đất nước. Nhưng chất lượng quy hoạch đô thị chưa cao, phát triển đô thị chưa thực sự bền vững, gây lãng phí về đất đai, vấn đề ô nhiễm môi trường tại các đô thị ngày càng diễn biến phức tạp, khả năng chống chịu và ứng phó với BĐKH của các đô thị còn thấp. Nghị quyết số 06-NQ/TW ngày 24-1-2022 của Bộ Chính trị về “Quy hoạch, xây dựng, quản lý và phát triển bền vững đô thị Việt Nam đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045” đã đề ra yêu cầu đổi mới toàn diện về phương pháp, quy trình, nội dung và sản phẩm quy hoạch theo hướng quy hoạch đô thị phải có cách tiếp cận đa ngành, bao trùm tầm nhìn dài hạn, toàn diện, có tính chiến lược, tôn trọng quy luật thị trường và nguyên tắc phát triển bền vững; bảo đảm tính liên tục, thống nhất, đầy đủ, tích hợp của hệ thống quy hoạch; kết hợp hài hoà giữa quá trình đô thị hoá, phát triển đô thị với CNH, HĐH, xây dựng nông thôn mới và cơ cấu lại nền kinh tế, quản lý phát triển xã hội, bảo đảm quốc phòng, an ninh. Trong đó, xác định quy hoạch đô thị và phát triển kết cấu hạ tầng các đô thị phải đi trước một bước và tạo ra nguồn lực chủ yếu cho phát triển đô thị.

Theo ông Nguyễn Đức Hiển, riêng đối với phát triển đô thị vùng ĐBSCL, Nghị quyết số 06 đã đề ra yêu cầu phải tăng mật độ đô thị và ưu tiên đầu tư nâng cao khả năng chống chịu thiên tai, thích ứng với BĐKH của các đô thị. Vùng ĐBSCL có vị trí đặc biệt quan trọng về kinh tế - xã hội, môi trường sinh thái và quốc phòng, an ninh. Song, đây cũng là vùng đang chịu tác động lớn về thiên tai và BĐKH, được cảnh báo là 1 trong 3 vùng đồng bằng bị ngập lụt, mất đất lớn nhất trên thế giới (một số nghiên cứu dự báo đến cuối thế kỷ XXI, mực nước biển dâng từ 0,5-1m, kéo theo khoảng 39% diện tích, 35% dân số ĐBSCL chịu ảnh hưởng. Toàn bộ 13 tỉnh, thành phố tại ĐBSCL đều có nguy cơ ngập, trong đó một số đô thị lớn, trung bình có nguy cơ ngập cao như TP Rạch Giá, TP Hà Tiên (Kiên Giang), TP Cà Mau (tỉnh Cà Mau), TP Sóc Trăng (tỉnh Sóc Trăng), TP Vị Thanh (tỉnh Hậu Giang) và TP Cần Thơ.

Với tính chất quan trọng của vùng, Bộ Chính trị đã ban hành Nghị quyết số 13-NQ/TW ngày 2-4-2022 về phương hướng phát triển kinh tế - xã hội và bảo đảm quốc phòng, an ninh vùng ĐBSCL đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045; Thủ tướng Chính phủ đã ban hành Quyết định 287/QĐ-TTg phê duyệt Quy hoạch Vùng ĐBSCL thời kỳ 2021-2030, tầm nhìn đến năm 2050. Theo đó, mục tiêu đến năm 2030, tỷ lệ đô thị hóa của vùng đạt khoảng 42-48%. Đồng thời, phát triển hệ thống đô thị ĐBSCL theo hướng phân bố hợp lý tại các vùng đô thị, dọc theo các hành lang phát triển chính của vùng; mô hình đô thị sinh thái, nén, thích ứng BĐKH.

* Nâng chất để phát triển bền vững

Tại hội thảo, các chuyên gia trong và ngoài nước đã xác định và thảo luận về các công cụ và phương pháp thực tiễn để tích hợp các rủi ro liên quan đến khí hậu vào quy hoạch phát triển đô thị và phát triển, thiết kế cơ sở hạ tầng đô thị bằng cách tăng cường khả năng chống chịu; điều chỉnh các định hướng chính của cách tiếp cận khả năng chống chịu nhằm thích ứng với BĐKH... cho vùng ĐBSCL.

Theo ông Hervé Conan, Giám đốc Cơ quan phát triển Pháp (AFD) tại Việt Nam, nhiệm vụ của AFD Việt nam là hỗ trợ các tỉnh, thành phố chống chịu BĐKH; ngoài ra dựa trên kinh nghiệm của quốc tế thì Việt Nam cũng cần có phương thức tiếp cận và giải quyết những rủi ro phát sinh. ĐBSCL chịu ảnh hưởng nặng nề của BĐKH, bởi tác động các công trình thượng nguồn và tác động của con người trong vùng như khai thác cát, nước ngầm dẫn đến sạt lở và sụt lún; chịu rủi ro về ngập lụt, xâm nhập mặn do nước biển dâng… nên cần phát triển mô hình đô thị bền vững, thích ứng BĐKH.

Tỉnh Hậu Giang cũng đang triển khai dự án do AFD tài trợ, đi vào thực hiện trong năm 2024. Dự án Phát triển đô thị xanh thích ứng với BĐKH thành phố Ngã Bảy do AFD xây dựng cùng với tỉnh Hậu Giang, đây cũng là thành phố tầm trung và tiêu biểu vùng ĐBSCL chịu ảnh hưởng BĐKH, nhưng chưa được đầu tư nhiều. Dự án sẽ giải quyết phần nào những thách thức này, xây dựng thành phố Ngã Bảy xanh trước BĐKH.

Ông Đồng Văn Thanh, Chủ tịch UBND tỉnh Hậu Giang, cho biết: Sau 20 năm thành lập tỉnh, đến nay tỷ lệ đô thị hóa của tỉnh đã có bước nâng lên và đạt 29,75% (gần bằng mức bình quân chung của vùng ĐBSCL), với 19 đô thị (1 đô thị loại II, 2 đô thị loại III và 16 đô thị loại V). Tuy có những chuyển biến tích, nhưng những năm gần đây tình trạng BĐKH đã gây ra nhiễm mặn, nhiễm phèn, ngập lũ, sụt lún và vấn đề ô nhiễm môi trường diễn ra thường xuyên; tỉnh đã nỗ lực bằng nhiều biện pháp để hạn chế ảnh hưởng thiệt hại. Vừa qua, Thủ tướng Chính phủ đã phê duyệt Dự án phát triển đô thị xanh thích ứng với BĐKH thành phố Ngã Bảy; HĐND tỉnh Hậu Giang cũng thông qua chủ trương đầu tư dự án với tổng mức đầu tư dự kiến khoảng 1.211 tỉ đồng (sử dụng nguồn vốn vay AFD và vốn đối ứng của tỉnh), thời gian thực hiện năm 2023-2026, với mục tiêu xây dựng TP Ngã Bảy thành đô thị xanh, ứng phó với BĐKH theo hướng hiện đại. Dự án này khi hoàn thành sẽ góp phần nâng cao chất lượng phát triển đô thị của Hậu Giang.

Cần Thơ đã tích cực triển khai các dự án xây dựng kè sông Cần Thơ nhằm đảm bảo cảnh quan đô thị và ứng phó BĐKH. 

Đối với TP Cần Thơ, Thành ủy đã ban hành Chương trình số 37-Ctr/TU ngày 16-8-2022 thực hiện Nghị quyết 06 của Bộ Chính trị về quy hoạch, xây dựng, quản lý và phát triển bền vững đô thị Việt Nam đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045. Trong đó, thành phố đề ra từng mục tiêu cụ thể đến năm 2025, năm 2030 gồm: các chỉ tiêu về tỷ lệ đô thị hóa, tỷ lệ phủ kín quy hoạch, tỷ lệ đất xây dựng đô thị trên tổng diện tích đất tự nhiên, tỷ lệ đất giao thông trên đất xây dựng đô thị, diện tích sàn nhà ở bình quân, hoàn thiện tiêu chí phân loại đô thị về kết cấu hạ tầng đô thị tại các thị trấn…

Trong công tác quản lý, TP Cần Thơ cũng đã sớm triển khai kế hoạch thực hiện các chiến lược, chương trình về tăng trưởng xanh cùng chương trình mục tiêu ứng phó với BĐKH. Mục tiêu chính là kịp thời trang bị và nâng cao nhận thức từng người dân, doanh nghiệp, chính quyền, nhà khoa học, cùng nhau xây dựng cho chính mình kế hoạch ứng phó để tồn tại và phát triển. Các vấn đề như tác động của đô thị hóa và biến đổi khí hậu vừa là mối đe dọa, vừa tạo động lực liên kết mạnh mẽ với nhau chặt chẽ hơn… TP Cần Thơ cũng đang được tài trợ vốn ODA thực hiện một số dự án liên quan đến thích ứng BĐKH như: Dự án Phát triển TP Cần Thơ và tăng cường khả năng thích ứng của đô thị (vốn ODA từ WB và SECO); Dự án Kè bờ sông Cần Thơ - Ứng phó BĐKH TP Cần Thơ vốn vay từ AFD.

Theo bà Trần Thị Lan Anh, Phó Cục trưởng Cục Phát triển đô thị (Bộ Xây dựng), vùng ĐBSCL hiện có 211 đô thị; tỷ lệ đô thị hóa của vùng là 32%, thấp hơn tỷ lệ trung bình của cả nước (cả nước 40,5%). Dự báo giai đoạn 2021-2025, vùng ĐBSCL có trên 250 đô thị, tỷ lệ đô thị hóa đến 2025 khoảng 35-36% và 2030 đạt khoảng 42-48%. Toàn bộ 13 tỉnh, thành trong vùng đều có nguy cơ ngập trong tương lai… Vì vậy, giải pháp thích ứng BĐKH vùng ĐBSCL là áp dụng mô hình phát triển hệ thống đô thị - nông thôn: kết hợp phi tập trung và tập trung “nén” - chủ động “dành chỗ cho nước”; đảm bảo sự cân bằng hệ sinh thái và cấu trúc sông, kênh, rạch hiện có; chọn đất phát triển đô thị, điểm dân cư nông thôn tính đến tác động của BĐKH; lồng ghép giải pháp phát triển hạ tầng kĩ thuật với giải pháp phát triển giao thông - thủy lợi; liên kết đô thị nông thôn theo tiểu vùng ngập để có giải pháp chống ngập và mô hình phát triển phù hợp, tương thích. 

Bài, ảnh: ANH KHOA