Chính trường Romania một lần nữa lại lâm vào khủng hoảng sau khi chính quyền Thủ tướng  Ilie Bolojan thất bại trong cuộc bỏ phiếu bất tín nhiệm hôm 5-5 và quá trình thành lập chính phủ mới đang trở nên nan giải.

Tổng thống Romania Nicusor Dan tuyên bố không bầu cử sớm và quyết đưa đất nước đi theo con đường cải cách của EU. Ảnh: romania-insider

Tác động từ sức ép cải cách

Cuộc bỏ phiếu bất tín nhiệm nhận được 281 phiếu ủng hộ, cao hơn mức tối thiểu 233 phiếu, phản ánh vị thế chính trị mong manh của vị thủ tướng 57 tuổi thân châu Âu. Tuy nhiên, đây là kết quả hợp lý khi đảng Dân chủ Xã hội  (PSD) lớn nhất trong quốc hội lần đầu tiên bắt tay với đảng dân túy cánh hữu Liên minh vì sự thống nhất của Romania (AUR) lật đổ liên minh cầm quyền do đảng Tự do Dân tộc (PNL) lãnh đạo. PSD cho rằng các chính sách cải cách của chính quyền ông Bolojan đi ngược lại mục tiêu của đảng này và gây bất bình dư luận giữa các khó khăn kinh tế, như tăng thuế, giảm chi tiêu công (bao gồm giảm lương công chức và lương hưu), tăng tuổi nghỉ hưu, giảm dần doanh nghiệp nhà nước.
Trong khi đó, những bước đi mạnh mẽ trên của nhà lãnh đạo cải cách  Bolojan là nhằm đáp ứng yêu cầu giảm nhanh thâm hụt ngân sách từ Liên minh châu Âu (EU). Thâm hụt ngân sách của Romania năm 2025 ở mức 7,9% GDP, dù giảm so với hơn 9% GDP năm 2024 những vẫn là mức cao nhất trong EU, trong khi quy định của khối là không quá 3% GDP.

Romania cần tiếp tục thu hẹp thâm hụt ngân sách cũng như thực hiện các cải cách để tiếp cận khoảng hỗ trợ 10 tỉ euro từ quỹ phục hồi và tăng cường khả năng chống chịu của EU trước thời hạn tháng 8 tới. Tuy nhiên, các biện pháp "thắt lưng buộc bụng" được triển khai trong bối cảnh nền kinh tế đang đến ngưỡng suy thoái, lạm phát tăng và đồng nội tệ mất giá kỷ lục trước các biến động địa chính trị khu vực và toàn cầu, đặc biệt là tác động từ cuộc khủng hoảng năng lượng do chiến sự ở Trung Đông cùng những khó khăn nội tại của đất nước.

Sau khi chính phủ mất tín nhiệm, Tổng thống Nicusor Dan sẽ đề cử ứng viên thủ tướng và giao nhiệm vụ cho người đó thành lập chính phủ. Nội các được đề xuất sau đó sẽ phải đối mặt với cuộc bỏ phiếu tín nhiệm tại quốc hội. Nếu thất bại, quy trình sẽ bắt đầu lại từ đầu. Nếu không thành công trong thời hạn 45 ngày, Tổng thống sẽ phải giải tán quốc hội để tổ chức cuộc tổng tuyển cử mới.

Tương lai đầy bất trắc

PNL tuyên bố sẽ không tái hợp với PSD thành lập chính phủ mới, cho rằng đảng này phải chịu trách nhiệm hậu quả cho cuộc khủng hoảng chính trị hiện nay vì rút khỏi liên minh cầm quyền hồi đầu tháng 4 và phối hợp với phe cực hữu phế truất Thủ tướng Bolojan. Trong khi đó, nhà lãnh đạo AUR George Simion cho biết họ không chấp nhận bất kỳ thủ tướng nào do PSD đề xuất, dù hai bên đã bắt tay hạ bệ chính phủ đương nhiệm. 

Theo giới phân tích, mục tiêu của AUR là hướng tới cuộc bầu cử sớm, nơi mà họ hy vọng sẽ giành chiến thắng sau những kết quả tích cực ở các lần bầu cử trước. AUR có niềm tin này khi ứng cử viên Calin Georgescu của họ từng đứng đầu trong cuộc bầu cử tổng thống vòng một hồi tháng 11-2024 trước khi bị Tòa án Hiến pháp ra phán quyết hủy bỏ vì bị nghi ngờ có sự can thiệp từ nước ngoài. Ông Simion lên thay thế ông Georgescu và chỉ thua sít sao trong bầu cử tổng thống vòng hai hồi tháng 5-2025. Trong cuộc tổng tuyển cử cuối năm 2024, 3 đảng cực hữu, bao gồm AUR, giành được 30% số phiếu.

Sự trỗi dậy của các đảng dân túy cực hữu là mối lo chung của nhiều nước châu Âu. Tuy nhiên, tương lai chính trị ở quốc gia Đông Âu 19 triệu dân này rõ ràng đối diện nhiều bất trắc khó lường. Bất ổn chính trị do xung đột đường lối kinh tế và chủ quyền quốc gia là cuộc khủng hoảng trầm kha mà Romania đã trải qua từ cuộc khủng hoảng hiến pháp năm 2012.

Từ đó đến nay, quốc gia này đã có không dưới 11 thủ tướng được bầu, 7 nhà lãnh đạo lâm thời và 19 nội các khác nhau. Riêng Thủ tướng Ilie Bolojan mới nhậm chức cách đây chỉ 10 tháng.

ĐỨC TRUNG