HẠNH NGUYÊN (Theo Al Jazeera, Reuters)

Tổng thống Pháp Emmanuel Macron hôm 2-3 tuyên bố thời đại Paris can thiệp vào châu Phi đã kết thúc hoàn toàn khi ông bắt đầu chuyến công du tới 4 quốc gia trong khu vực nhằm hàn gắn quan hệ sứt mẻ.

Tổng thống Macron phát biểu trước cộng đồng người Pháp tại Libreville hôm 2-3. Ảnh: AFP

“Thời đại Francafrique đã hết”, Tổng thống Macron phát biểu trước cộng đồng người Pháp tại thủ đô Libreville của Gabon, điểm dừng chân đầu tiên của ông trước khi đến Angola, Congo và CHDC Congo. Francafrique được hiểu là chiến lược hậu thực dân của Pháp trong đó ủng hộ các nhà lãnh đạo độc tài tại châu Phi để bảo vệ lợi ích của nước này.

Sau làn sóng phi thực dân hóa vào năm 1960, Pháp bị cho là đã chống lưng cho các nhà độc tài tại những cựu thuộc địa để đổi lấy quyền tiếp cận các nguồn tài nguyên và căn cứ quân sự. Tổng thống Macron và những người tiền nhiệm, nhất là ông Francois Hollande, trước đây đều tuyên bố chính sách Francafrique đã “chết” và Pháp không có ý định can thiệp vào các vấn đề
chủ quyền.

Sắp xếp lại quân đội

Hồi đầu tuần, ông Macron thông báo Pháp sẽ giảm đáng kể sự hiện diện binh sĩ nước này tại châu Phi trong “những tháng tới” và chú trọng hơn vào huấn luyện, trang bị cho lực lượng quân đội của các nước đồng minh.

Năm ngoái, Pháp đã rút quân khỏi các cựu thuộc địa Mali, Burkina Faso và Cộng hòa Trung Phi. Lính Pháp hỗ trợ Mali và Burkina Faso đẩy lùi các phiến quân Hồi giáo nhưng buộc phải rút đi sau làn sóng thù địch của người dân địa phương. Mới đây, Burkina Faso cũng đã hủy bỏ thỏa thuận hỗ trợ quân sự, ký kết hồi năm 1961 với Pháp. Tư tưởng chống Pháp dâng cao ở một số cựu thuộc địa châu Phi giữa lúc châu lục này đang trở thành đấu trường ngoại giao mới, với việc Nga và Trung Quốc gia tăng ảnh hưởng tại đây.

Tổng thống Macron khẳng định kế hoạch tái tổ chức không phải là “việc rút quân hoặc ngừng gắn kết”, mà đây là vấn đề thích ứng với những nhu cầu của các đối tác. Theo đó, những lĩnh vực hợp tác bao gồm chống hải tặc, khai thác vàng trái phép và các tội phạm về môi trường liên quan đến buôn lậu ma túy trong khu vực.

Hơn 3.000 binh sĩ Pháp đã được triển khai tới Senegal, Bờ biển Ngà, Gabon và Djibouti. Pháp còn có 3.000 binh sĩ khác hiện đóng tại các nước Niger và Chad ở Tây Phi.

Bảo vệ rừng

Ở Libreville, trong ngày 2-3, Tổng thống Macron tham dự và phát biểu tại hội nghị thượng đỉnh “One Forest” về bảo tồn rừng trên toàn thế giới, bao gồm cả khu vực dọc theo lưu vực sông Congo rộng lớn. Ông cũng hứa tặng 53 triệu USD để thưởng cho những quốc gia bảo vệ tốt rừng và đa dạng sinh học.

Trải rộng trên diện tích hơn 1,6 triệu km2, các khu rừng ở Trung Phi được coi là “bể chứa carbon” lớn thứ hai của Trái đất, sau rừng Amazon ở Nam Mỹ. Các khu rừng ở Trung Phi rất đa dạng sinh học và lưu giữ cả dấu vết con người từng tới định cư thời sơ khai. Dù vậy, nơi đây lại đang phải đối mặt các mối đe dọa như săn bắt trộm, phá rừng để lấy dầu cọ và cao su, khai thác gỗ và khoáng sản trái phép.

Ðến Angola vào ngày 3-3, ông Macron dự kiến ký thỏa thuận phát triển lĩnh vực nông nghiệp, như một phần trong chương trình thúc đẩy mối quan hệ giữa Pháp với cộng đồng nói tiếng Anh và tiếng Bồ Ðào Nha tại châu Phi.

Chuyến công du của Tổng thống Macron diễn ra trong bối cảnh chủ nhân Ðiện Élysée luôn khẳng định châu Phi là ưu tiên trong nhiệm kỳ thứ hai này. Hồi tháng 7-2022, Tổng thống Macron đã đến thăm Cameroon, Benin và Guinea-Bissau, đánh dấu chuyến thăm châu Phi đầu tiên của ông kể từ khi tái đắc cử. Chuyến đi đó cũng nhằm khởi động lại quan hệ giữa Pháp hậu thực dân với “lục địa đen”. Trong bài phát biểu về chính sách của Pháp đối với châu Phi hôm 27-2, Tổng thống Macron đã kêu gọi “mối quan hệ chung và có trách nhiệm” với lục địa gồm hơn 50 quốc gia này, trong đó bao gồm cả các vấn đề khí hậu. Ông đồng thời nhắc lại cam kết xóa bỏ các chính sách hậu thuộc địa trước đây tại châu Phi.