Tổng thống Ba Lan Bronislaw Komorowski (trái) đón tiếp người đồng nhiệm Mỹ Barack Obama tại Vác-sa-va ngày 27-5. Ảnh: AP

Tổng thống Barack Obama chiều 27-5 đặt chân đến Thủ đô Vác-sa-va của Ba Lan và sau đó có buổi cơm tối đàm luận với các nhà lãnh đạo Trung và Đông Âu đang tham dự hội nghị thượng đỉnh bàn tròn lần thứ 17 của khu vực kể từ năm 1992. Đây là lần đầu tiên, Tổng thống Mỹ đến thăm khu vực Đông Âu và lần đầu tiên có cuộc gặp với lãnh đạo 20 nước Trung và Đông Âu.

Chủ đề chính của hội nghị thượng đỉnh Trung và Đông Âu năm nay là đánh giá lại thành quả 20 năm chuyển đổi nền dân chủ và xây dựng nền kinh tế của mình. Vì thế, nhà lãnh đạo Mỹ muốn tận dụng cơ hội này để tâng bốc “sự thăng hoa tự do và tăng trưởng kinh tế của Trung và Đông Âu”, coi đây là hình mẫu khuyến khích thúc đẩy trào lưu cải cách đang phát triển lan rộng trong thế giới A-rập, mà khởi đầu là ở Tunisie và Ai Cập. Và đây cũng là thông điệp Mỹ muốn gởi tới Tổng thống Belarus Alexander Lukashenko, người mà Mỹ và phương Tây mô tả là “nhà độc tài cuối cùng của châu Âu”. Ngoài ra, ông Obama còn mong muốn Trung và Đông Âu tích cực “sát cánh” hơn nữa với Mỹ trong các vấn đề duy trì hòa bình và biểu dương nền dân chủ ra thế giới. Một số nước ở khu vực này đã ủng hộ Mỹ trong cuộc chiến ở Iraq và Afghanistan, và hiện nay có thể đóng góp quân lực tại Libye hay tham gia tiến trình dân chủ ở Tunisie và Ai Cập.

Tuy nhiên, các nhà lãnh đạo Trung và Đông Âu có lẽ đang chờ xem sự quan tâm và hỗ trợ đích thực của Washington cho khu vực này sau một thời gian chỉ lo chống khủng bố, đối phó với sự trỗi dậy của Trung Quốc hoặc tái khởi động quan hệ với Nga. Quyết định điều chỉnh chiến lược bố trí hệ thống phòng thủ tên lửa tại Ba Lan và CH Czech từ thời George Bush khi ông Obama mới lên cầm quyền đầu năm 2009 cũng khiến đa số các nhà lãnh đạo khu vực hoài nghi.

Trước tình thế như vậy, ông Obama đến Ba Lan để thông báo quyết định của Mỹ thiết lập một căn cứ không quân dùng vào mục đích huấn luyện quân đội Ba Lan sử dụng máy bay chiến đấu F-16 và máy bay vận tải Herkules của Mỹ. Ian Brzezinski, nhà nghiên cứu cao cấp của Hội đồng Đại Tây Dương có trụ sở tại Washington, cho rằng sự hiện diện một lực lượng nhỏ không quân của Mỹ tại Ba Lan là một tiền đề tạo thuận lợi cho sự hợp tác không quân không chỉ giữa Mỹ và Ba Lan, mà có khả năng mở rộng ra giữa Mỹ và các đồng minh khác tại Đông Âu.

Thế nhưng, nhiều nhà phân tích trong khu vực cho rằng các nước Trung và Đông Âu có cái nhìn rất khác biệt về lợi ích trong quan hệ với Mỹ, đặc biệt với chính quyền Obama hiện nay. Sự cam kết của ông Obama đối với Ba Lan sẽ khó giúp mang lại lòng tin cho từng quốc gia trong khu vực này vốn có nhu cầu lợi ích riêng mà họ trông đợi ở Mỹ.

KIẾN HÒA (Tổng hợp)