Lúa gạo là ngành hàng trụ cột đảm bảo an ninh lương thực quốc gia, ổn định sinh kế cho hàng triệu nông dân, đóng vai trò quan trọng trong xuất khẩu nông sản của nước ta. Trong bối cảnh thị trường xuất khẩu đặt ra yêu cầu ngày càng cao, ngành lúa gạo chịu nhiều tác động của biến đổi khí hậu, đòi hỏi nông dân phải chuyển đổi sản xuất theo hướng xanh, sạch, giảm phát thải. Ngành lúa gạo cần đẩy mạnh áp dụng các tiến bộ khoa học kỹ thuật và đổi mới, sáng tạo trong sản xuất kinh doanh để nâng cao chất lượng, giá trị, sức cạnh tranh của sản phẩm. Đặc biệt, triển khai thực hiện tốt Đề án phát triển bền vững một triệu héc-ta chuyên canh lúa chất lượng cao và phát thải thấp gắn với tăng trưởng xanh vùng ĐBSCL đến năm 2030 (Đề án một triệu héc-ta lúa) là giải pháp quan trọng để ngành lúa gạo tổ chức lại sản xuất hiệu quả, khắc phục hạn chế, giúp phát triển theo hướng tăng trưởng xanh, bền vững.

Nhiều nơi nông dân thu gom rơm sau thu hoạch bằng máy cuộn rơm để khai thác, sử dụng.

Thực tế cho thấy, tham gia Đề án một triệu héc-ta lúa, nông dân đã nâng cao hiệu quả sản xuất, gia tăng thu nhập nhờ chuyển đổi sản xuất theo hướng hiện đại, bền vững, thích ứng biến đổi khí hậu. Từ các mô trồng lúa chất lượng cao, phát thải thấp, nước ta đã có trên 70.000 tấn gạo được cấp nhãn hiệu “Gạo Việt xanh, phát thải thấp”, đưa Việt Nam trở thành quốc gia đầu tiên sản xuất và xuất khẩu gạo carbon thấp với quy mô lớn.

Qua 2 năm triển khai Đề án, diện tích vùng lúa chất lượng cao và phát thải thấp tại ĐBSCL đã đạt 354.839ha, cao hơn nhiều so với kế hoạch đề ra. Tư duy sản xuất của nông dân dần thay đổi theo hướng tăng giá trị, giảm phát thải và bảo vệ môi trường. Các quy trình canh tác bền vững như quản lý nước tưới tiên tiến, sử dụng phân bón hợp lý, xử lý rơm rạ được áp dụng ngày càng rộng rãi. Các mô hình thí điểm sản xuất theo quy trình kỹ thuật trồng lúa chất lượng cao, phát thải thấp do Bộ Nông nghiệp và Môi trường hướng dẫn đã đạt kết quả ấn tượng. Lợi nhuận của nông dân tăng trung bình 6 triệu đồng/ha/vụ nhờ giảm chi phí, tăng năng suất, chất lượng và giá bán sản phẩm. Giảm đáng kể lượng phát thải nhà kính nhờ giảm lượng giống gieo sạ, giảm phân thuốc, nước tưới và hạn chế đốt rơm trên đồng...

Tuy nhiên, việc đẩy mạnh nhân rộng và phát triển các vùng lúa chất lượng cao, phát thải thấp vẫn còn gặp trở ngại do nhiều nơi còn hạn chế về hạ tầng thủy lợi và thiếu máy móc cơ giới hóa. Năng lực quản trị của các hợp tác xã còn yếu, gặp khó trong tiếp cận công nghệ mới và nguồn tín dụng xanh. Rất ít doanh nghiệp tham gia liên kết và bao tiêu lúa gạo cho nông dân, cũng như thu mua rơm và kết nối phát triển các hoạt động sản xuất kinh doanh rơm để giúp nông dân khắc phục tình trạng đốt rơm trên đồng. Đây là những khó khăn cần được tháo gỡ kịp thời.

Những kết quả tích cực ban đầu từ việc triển khai Đề án một triệu héc-ta lúa tại vùng ĐBSCL trong 2 năm qua đã khẳng định tính đúng đắn và sự cần thiết của Đề án này trong cơ cấu lại ngành lúa gạo để đáp ứng yêu cầu nâng cao giá trị và phát triển bền vững. Nhiều quốc gia xuất khẩu gạo trên thế giới đang học cách làm của Việt Nam để nâng cao sức cạnh tranh của sản phẩm. Điều này đòi hỏi ngành lúa gạo nước ta cần quan tâm tháo gỡ khó khăn để tăng tốc trên “đường đua xanh”. Nắm bắt tốt cơ hội để mở rộng thị trường tiêu thụ sản phẩm và khẳng định uy tín, hình ảnh thương hiệu “Gạo xanh, phát thải thấp” của nước ta trên thị trường quốc tế.

Bài, ảnh: KHÁNH TRUNG