MAI QUYÊN (Theo Guardian, Politico)

Báo động đang được phát đi ở cả 2 bờ Đại Tây Dương sau phát biểu của Tổng thống Pháp Emmanuel Macron, rằng châu Âu không nên trở thành “chư hầu” và phải tránh bị cuốn vào bất kỳ cuộc xung đột nào giữa Mỹ với Trung Quốc liên quan Đài Loan.

Tổng thống Macron (phải) và Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình. Ảnh: Getty Images

Nhà lãnh đạo Pháp đưa ra bình luận trong buổi phỏng vấn sau chuyến thăm cấp nhà nước 3 ngày tới Bắc Kinh, nơi ông nhận màn chào đón nồng nhiệt khiến một số nhà quan sát Trung Quốc ở châu Âu lo ngại. Nói với phóng viên tờ Les Echos và Politico Europe, Tổng thống Macron cho biết châu Âu nên là “cường quốc thứ 3” trong trật tự thế giới cùng với Mỹ, Trung Quốc. Khi đề cập “quyền tự chủ chiến lược” châu Âu đang hướng tới, nhận xét của ông Macron về Đài Loan đã khơi mào tức giận và gióng lên hồi chuông cảnh báo trong quan hệ xuyên Đại Tây Dương.

Cụ thể, theo bài đăng trên tờ Les Echos, Tổng thống Macron đặt câu hỏi rằng châu Âu có quan tâm việc đẩy nhanh tình hình Đài Loan hay không và liệu khủng hoảng xảy ra có mang lại lợi ích cho cựu lục địa? Nói không với vấn đề trên, ông Macron cho rằng điều tệ nhất là quan điểm châu Âu phải chạy theo chương trình nghị sự của Mỹ và thích nghi phản ứng thái quá từ Trung Quốc trong vấn đề Đài Loan. Coi đây là “cái bẫy”, nhà lãnh đạo Pháp cho rằng châu Âu nên tránh bị kéo vào những cuộc khủng hoảng không phải của mình.

Theo ông Macron, nhu cầu về “quyền tự chủ chiến lược” đang được chấp nhận rộng rãi và chưa bao giờ sự gia tăng sức mạnh của châu Âu đạt cấp độ như những năm gần đây. Chủ nhân Điện Élysée tin châu Âu nếu suy nghĩ và hành động theo các giá trị và lợi ích của riêng mình, họ có thể trở thành cực thứ 3 trong trật tự thế giới sau vài năm nữa. Ngược lại, ông cảnh báo việc bị cuốn vào xung đột Mỹ - Trung khiến khu vực không thể củng cố quyền tự chủ, sau cùng trở thành “chư hầu”.

Phản ứng trái chiều

Tờ Hoàn cầu Thời báo, cơ quan ngôn luận của đảng Cộng sản Trung Quốc, hoan nghênh bình luận của Tổng thống Pháp và coi đây là tín hiệu chấm dứt chiến lược mà Mỹ đang thực thi nhằm lôi kéo châu Âu kiềm chế Trung Quốc. Trong khi đó, Tạp chí Phố Wall của Mỹ cảnh báo “bình luận vô ích” của ông Macron một mặt làm suy yếu khả năng răn đe của Mỹ và Nhật Bản đối với Trung Quốc ở Tây Thái Bình Dương; mặt khác khích lệ các chính trị gia trong nước tìm cách giảm cam kết của Washington với châu Âu.

Nhiều chuyên gia cũng tỏ ra nghi ngờ. Một là quan điểm của lãnh đạo Pháp có phù hợp với Liên minh châu Âu (EU) hay không? Và liệu khối có thực sự trở thành siêu cường thứ 3 trong “một vài năm” như lời ông Macron nói. Quan trọng hơn, những nhận xét này đặt câu hỏi về quan hệ của EU với cả Mỹ  và Trung Quốc. Theo Chủ tịch ủy ban đặc biệt của Hạ viện Mỹ về cạnh tranh chiến lược với Trung Quốc, Mike Gallagher, những tuyên bố của ông Macron “rất ngây thơ về mặt địa chính trị”. Số khác coi đây là “sự phản bội” và nhắc nhở Pháp nên nhận thức rõ mối đe dọa mà Trung Quốc đặt ra đối với phương Tây. Trong khi đó, thượng nghị sĩ Marco Rubio nói rằng nếu Tổng thống Macron lên tiếng thay châu Âu và quan điểm của họ bây giờ là không chọn phe nào giữa Mỹ - Trung Quốc về vấn đề Đài Loan, thì Washington nên xem xét tập trung chính sách kiềm chế Bắc Kinh và để lục địa già tự giải quyết cuộc chiến ở Ukraine.

Trong động thái trấn an, một thành viên Nghị viện châu Âu cho biết Tổng thống Macron đang đại diện cho nước Pháp và không phát biểu thay cho liên minh. Bộ Ngoại giao Mỹ thì khẳng định giữa Washington và châu Âu có điểm chung lớn về cách đối đầu trực diện với thách thức từ Trung Quốc. Tương tự, phát ngôn viên Hội đồng An ninh Quốc gia Nhà Trắng John Kirby nói rõ Mỹ - Pháp vẫn là đồng minh thân cận và tiếp tục phối hợp chặt chẽ trong các vấn đề an ninh toàn cầu.

Sai lầm chiến lược?

Trước đó, Tổng thống Macron được EU khen ngợi vì mời Chủ tịch Ủy ban châu Âu (EC) Von der Leyen cùng ông đến Trung Quốc. Nhưng các nhà quan sát cho rằng chuyến thăm chỉ làm nổi bật nỗ lực gây chia rẽ của Trung Quốc khi Bắc Kinh trải thảm đỏ đón ông Macron với quốc yến và duyệt binh, còn bà Von der Leyen lại bị đón tiếp lạnh nhạt. Sự náo động sau đó cũng phản ánh rạn nứt ở châu Âu về cách tiếp cận Trung Quốc. Theo nghị sĩ trung hữu Đức Norbert Röttgen, việc Tổng thống Macron vạch ranh giới thay vì quan hệ đối tác với Mỹ chỉ khiến ông ấy ngày càng tự cô lập mình ở châu Âu.

Ngoài ra, theo chuyên gia Mujtaba Rahman tại hãng nghiên cứu Eurasia Group, ông Macron dường như không đo lường được tác động chính trị trong lời nói. Bởi ngay lúc Trung Quốc diễn tập quân sự quanh Đài Loan, những nhận xét không can dự vấn đề này là “một sai lầm” vì nó sẽ được hiểu như thái độ nhân nhượng, thậm chí “bật đèn xanh” cho hành động quân sự của Trung Quốc. Nó cũng khiến Pháp hứng chỉ trích “tiêu chuẩn kép” khi ủng hộ Mỹ bảo vệ Ukraine, nhưng lại làm ngơ trước mối đe dọa của Đài Loan.